Кіріспе

Португалиялық сәулетші (1933 жылы туған)

Альваро Хоаким де Мело Сиза Виейра (25 маусым 1933 жылы туған) – португалиялық сәулетші және сәулетті оқытушы. Ол халықаралық аренада Альваро Сиза (ˈalvɐɾu ˈsizɐ) деп, ал Португалияда Сиза Виейра (ˈsizɐ ˈvjɐjɾɐ) деп белгілі.

Ерте өмір және білім

Сиза Порту қаласына жақын Матосинос деген шағын жағажай қаласында дүниеге келді. 1955 жылы Порту университетінің бұрынғы Көркемөнер мектебінде, қазіргі FAUP – Faculdade de Arquitectura da Universidade do Porto архитектура мамандығын бітірді. Ол сол жерде әйелі Мария Антония Сизамен (1940–1973) танысты, олардың қызы мен ұлы болды.

Мансап

Сиза өзінің алғашқы салынған жұмысын (Матосиньостағы төрт үй) 1954 жылы, оқуын аяқтамай жатып, Портода жеке практикасын ашқан жылы аяқтады. Фернандо Таворамен бірге ол көп ұзамай Порту архитектура мектебінің ең көрнекті оқытушыларының бірі болды, онда екеуі де сабақ берді. Екі сәулетші де 1955-1958 жылдары бірлесіп жұмыс істеді. Ол сондай-ақ Эдуардо Суто де Мурамен де ынтымақтастықта жұмыс істеді, мысалы, Португалияның Лиссабондағы Expo '98 және Ганновердегі Expo 2000 көрмелеріндегі павильондар, сондай-ақ 2005 жылғы Serpentine Pavilion жобаларында. Сизаның туындылары көбінесе «поэтикалық модернизм» деп сипатталады; ол өзі Луис Барраган туралы жарияланымдарға үлес қосты. Сизаның көпшілік назарын аударған алғашқы жұмыстарының бірі – 1960 жылдары Портоның солтүстігіндегі балықшы қалашығы және жазғы демалыс орны Леса да Пальмейра үшін салған Piscinas de Marés аталған қоғамдық бассейн кешені. 1966 жылы аяқталған екі бассейн (біреу балаларға, екіншісі ересектерге арналған) және киім ауыстыратын бөлмелер мен кафесі бар ғимарат теңізге тікелей көрініс ашылатын табиғи тау жынысына енгізілген. 1977 жылы Португалиядағы төңкерістен кейін Эвора қалалық әкімдігі Сизаға қала шетіндегі ауылдық жерлерде тұрғын үй жобасын жоспарлауды тапсырды. Бұл оның SAAL (Serviço de Apoio Ambulatório Local) ұлттық тұрғын үй қоры үшін салатын бірнеше жобаларының бірі болды, олар 1200 төмен бағалы тұрғын үй бірлігінен, жартылай бір қабатты және жартылай екі қабатты қатарлы үйлерден, барлығы аулаларымен тұрды. Сондай-ақ университеттер де бар. 1995-2009 жылдары Сиза Хомбройх аралында архитектура мұражайының құрылысын жүргізді, ол Рудольф Финстервальдермен бірлесіп аяқталды. Соңғы кезде ол Кабо-Верде аралындағы Сантьягодағы Cidade Velha (Ескі ауыл) ескерткіштері мен сәулеттік мұрасын қайта жаңарту жұмыстарын үйлестіре бастады. 2010 жылы өткен халықаралық конкурста жеңіске жеткеннен кейін Сиза мен Гранадада тұратын Хуан Доминго Сантос 2014 жылы Альгамбраның жаңа кіреберісі мен келушілер орталығының жобаларын ұсынды. 2012 жылы Сиза келісімшарттардың жетіспеуіне байланысты португалиялық кеңсесін жабуға дайын екенін ескертті. 2014 жылы Альваро Сиза Карлос Кастанхейрамен бірлесіп Қытайдың Цзянсу провинциясындағы Хуайань қаласында су үстіндегі ғимаратты жобалады, ол ArchDaily тарапынан 2015 жылдың үздік ғимараты деп танылды. 2019 жылы Альваро Сизаға АҚШ-тағы өзінің алғашқы жобасы тапсырылды, ол Манхэттендегі 611 Батыс 56-шы көшедегі 450 фут биіктігі, 37 қабатты пәтерлер үйі. 2020 жылы Альваро Сиза Тайваньның Чанхуа қаласындағы Тайфун гольф клубында Сиза үйі, ЮЧиа үйі, шайхана және қақпаханадан тұратын төрт ғимаратты жобалады.

Оқыту

Сиза 1966 жылдан 1969 жылға дейін ФАУП-та сабақ берді және 1976 жылы қайта оралды. Ол мұнда сабақ берумен қатар, Гарвард университетінің Дизайн магистратурасында, Пенсильвания университетінде, Богота қаласындағы Лос-Андес университетінде және Лозаннадағы Федералды политехникалық мектепте қонақ профессор болып жұмыс істеді.

Мұра

2014 жылдың шілдесінде Сиза өзінің сәулеттік мұрағатының басым бөлігін Монреаль, Квебек, Канададағы Канадалық сәулет орталығына (CCA) сыйға беру туралы шешім қабылдағанын хабарлады, осылайша оның материалдарын "басқа заманауи және қазіргі заманғы сәулетшілердің еңбектерімен бірге қолжетімді етуді" көздеді, сонымен қатар нақты жобалардың мұрағаттарын Лиссабондағы Fundação Gulbenkian және Португалиядағы Порту қаласындағы Fundação de Serralves-ке тапсырды.

Тану

1987 жылы Гарвардтың Дизайн мектебінің деканы, испандық сәулетші Рафаэль Монео, Сизаның жұмыстарының АҚШ-тағы алғашқы көрмесін ұйымдастырды. 1992 жылы ол Лиссабонның Чиадо ауданындағы, 1988 жылдың тамызында өрттен дерлік толығымен қираған тарихи сауда орталығын қайта жаңарту жобасын басқарғаны үшін әйгілі Прицкер сыйлығымен марапатталды. Сондай-ақ 1988 жылы Альвар Аалто медалін, 1993 жылы Португалияның Ұлттық сәулет сыйлығын, 1998 жылы Америка өнер және әдебиет академиясының Арнольд В. Бруннер еске алу сыйлығын, 2001 жылы өнер саласындағы Вольф сыйлығын, 2005 жылы Францияның қала құрылысы бойынша арнайы ірі сыйлығын алды. Сизаның Бразилия аумағында салынған алғашқы жобасы – Порту-Алегридегі Ибере Камарго қоры 2002 жылы Венеция сәулет биенналесінің «Алтын арыстан» сыйлығымен құрметтелді. 2007 жылы Бразилия үкіметі оған Мәдениетке сіңірген еңбегі үшін орден медалін табыс етті. Соңғы кезде ол RIBA-ның 2009 жылғы Корольдік алтын медалімен және Халықаралық сәулетшілер одағының 2011 жылғы алтын медалімен марапатталды. Сиза Венеция сәулет биенналесінің (13-шы шақырылымы) өмірлік жетістіктері үшін «Алтын арыстан» сыйлығына ие болды (2012). 2019 жылы Испанияның Ұлттық сәулет сыйлығына ие болды, бұл сыйлықты 90 жылдық тарихында алғаш рет испандық емес сәулетші алды. Сизаға келесі университеттерден құрметті доктор дәрежесі берілді: Валенсия политехникалық университеті; École Polytechnique Fédérale de Lausanne; Палермо университеті; Сантандердегі Менендес Пелайо университеті; Лимадағы Ұлттық Инженерлік университеті, Перу; Коимбра университеті; Порту Лусиада университеті; Федералды Параиба университеті; Неапольдегі Федерико II университеті, Ғылым және Технологиялар орталығы, Неаполь; Бухаресттің «Ион Минку» сәулет және қала құрылысы университеті, Румыния (2005); және Италиядағы Павия университеті (2007). Ол Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі, сондай-ақ Британдық сәулетшілердің Корольдік институтының, Америка сәулетшілер институтының, Францияның сәулет академиясының және Еуропа ғылым және өнер академиясының құрметті мүшесі.

Мәдени сілтемелер

Сизаның монографиясы «Джон Уик» фильмінің басындағы сахнада көрінеді.