Кіріспе

Сәулетші және қала құрылысшы (1902–1983)

Жозеп Луис Серт и Лопес (; 1 шілде 1902 – 15 наурыз 1983) – 1939 жылдан кейін АҚШ-та қоныстанған испан сәулетшісі және қала құрылысшысы.

Өмірбаян

Испанияның Каталония аймағындағы Барселона қаласында туған Серт өзінің ағасы, суретші Жозеп Мария Серт және Антони Гаудидің туындыларына зор қызығушылық танытты. Барселонадағы Escola Superior d'Arquitectura-да сәулет өнері мамандығы бойынша оқып, 1929 жылы жеке студиясын ашты. Сол жылы Ле Корбюзьенің шақыруымен Парижге көшіп барды (ақысыз жұмысқа). 1930 жылы Барселонаға оралғаннан кейін, 1937 жылға дейін тәжірибесін жалғастырды. 1930 жылдары Серт GATCPAC (Grup d'Artistes i Tècnics Catalans per al Progrés de l'Arquitectura Contemporània, яғни Каталондық суретшілер мен техникалардың қазіргі заманғы сәулет өнерінің дамуы үшін) тобын құрды. Кейін ол батыс және солтүстік топтары қосылған GATEPAC (Grupo de Artistas y Técnicos Españoles para el Progreso de l'Arquitectura Contemporánea) тобының маңызды бірлестігіне айналды, бұл өз кезегінде Халықаралық заманауи сәулет конгресінің (CIAM) испан бөлімшесі болды. Кейін Серт CIAM президенті болып сайланды (1947–1956 жж.). Осы кезеңде ол қазіргі заманғы сәулет өнерінің бірнеше көрнекті туындыларын жасады, мысалы Каталонияның Эль Гарраф қаласындағы демалыс үйі (1935), Барселонаның орталық диспансері (1935) және Барселона қаласының бас жоспары (1933–1935). 1937 жылдан 1939 жылға дейін Серт Парижде тұрып, 1937 жылғы Париж көрмесінде Испания Республикасының павильонын жобалады. Ғимараттың көркемдік безендірілуі үшін Серт өзінің суретші достары Пабло Пикассо, Жоан Миро және Александр Кальдерге жүгінді. Пикассоның еңбегі – «Герника» туындысы, ол Серттің жобасының басты назарын аударатын бөлігіне айналды.

АҚШ-тағы мансап

Франсиско Франконың фашистік күштері 1939 жылы Испания азамат соғысын жеңгеннен кейін, Серт, GATCPAC мүшелерінің көпшілігі сияқты, Испанияда сәулетші ретінде жұмыс істеу құқығынан айырылып, АҚШ-қа эмиграцияға кетті. Ол Франконың қайтыс болуына дейін Барселонаға оралмады. Нью-Йорктегі алғашқы жылдары Оңтүстік Америка қалалары үшін көптеген қала құрылысы жоспарларын жүзеге асыру үшін Town Planning Associates компаниясында жұмыс істеді. 1952 жылы Серт Йель университетінде бір жылдық арнайы профессор болып жұмыс істеді. Келесі жылы ол Гарвардтың Дизайн мектебінің деканы болды (1953–1969). Ол онда әлемдегі алғашқы қала құрылысы бойынша білім беру бағдарламасын құрды; сәулет, жоспарлау, ландшафт және қала құрылысы бағдарламаларын біріктірді және бүгінгі таңдағы көптеген жетекші сәулетшілерді тәрбиеледі. Осы кезеңде ол Чикагодағы жаңадан құрылған Грэм қорының кеңесшілер кеңесіне кірді. 1955 жылы Серт Массачусетс штатының Кембридж қаласында студия ашты, ол 1958 жылы Хусон Джексон және Рональд Гурлимен серіктестікке айналды. Жозеф Залевски 1963 жылы құрылған Серт, Джексон және әріптестер фирмасында серіктес болды және жұмысын жалғастырды. Студия Оңтүстік Франциядағы Маэхт қоры (1959–1964), Барселонадағы Fundació Miró (музей) (1975) және Гарвард университеті үшін Холиоке орталығы (1958–1965), Гарвард ғылым орталығы (1969–1972), Пибоди террасасы (пәтерлер, 1962–1964) және Гарвард діни мектебіндегі Дүниежүзілік діндерді зерттеу орталығы сияқты көптеген танымал жобаларды жобалады. Айналасындағы басқа да маңызды ғимараттардың ішінде Бостон университетінің құрамына кіретін заң факультеті, студенттер клубы және бас кітапханасы (1960–1965), Серттің Кембридждегі үйі, сондай-ақ Пибоди террасасының қарсы бетінде орналасқан Мартин Лютер Кинг бастауыш мектебі (1968–1971) бар. Нью-Йоркте ол Нью-Йорктегі Рузвельт аралындағы Иствуд және Уэствуд пәтерлерін (1976) аяқтады. 1961 жылы Серт Ле Корбюзьені Гарвардтағы Карпентер бейнелеу өнері орталығын жобалау үшін АҚШ-қа шақырды, ал Карпентер орталығындағы галерея қазір Серттің құрметіне аталды. 1981 жылы ол AIA Алтын медалін алды.

Өнер әлемі

Жозеп Луис Серт өзінің жақын достарының қатарында Александр Кальдер, Жоан Миро, Жорж Браке және Марк Шагал секілді суретшілерді санады, олар үшін ол студиялар мен үйлер жобалады. Ол Карпентер орталығын салу арқылы және одан кейін оны ынталы түрде қолдау көрсету арқылы Гарвард университетінің оқу бағдарламасына өнерді енгізді. Францияның Сен-Пол-де-Венс қаласындағы Маехт қоры, Барселонадағы Жоан Миро қоры және Музей мектебі үшін жасаған жобалары архитектуралық тапсырыстан гөрі, қазіргі заманғы өнерді бірге ашудағы серіктестік болды. Серттің студенттері мен әріптестерінің арасында Америка Құрама Штаттары, Испания, Франция, Боливия, Бразилия, Венесуэладан болған, сондай-ақ Швейцариядан Дольф Шнебли, Жапониядан Фумихико Маки және Үндістаннан Кристофер Чарльз Беннингер сияқты көрнекті және бұрынғы шебер архитекторлар болды.