Колониалдыққа қарсы күрескер және жазушы Корнелис де Ком

Кіріспе

Корнелис Герхард Антон де Ком (22 ақпан 1898 – 24 сәуір 1945) – Суринамдық қарсылық күресшісі және антиколониалистік жазушы. Ол Суринамда тұтқындалды.

Өмірбаян

Де Ком Суринамның Парамарибо қаласында фермер Адольф де Ком мен Джудит Якоба Дулдер отбасында дүниеге келген. Оның әкесі құл ретінде дүниеге келген. Де Ком бастауыш және орта мектепті бітіріп, бухгалтерлік есеп бойынша диплом алды. Ол «Балата Компаниейн Суринам мен Гайана» компаниясында жұмыс істеді. 1920 жылғы 29 шілдеде ол отставкаға шығып, Гаитиге кетті, онда «Societé Commerciale Hollandaise Transatlantique» компаниясында жұмыс істеді. 1921 жылы ол Нидерландыға кетті. Бір жыл бойы Хузарен (голландиялық ат әскері) полкіне ерікті болып қызмет етті. 1922 жылы Гаагадағы консалтингтік фирмада жұмыс істей бастады. Бір жылдан кейін ұйымдастыру жұмыстарына байланысты жұмыстан босатылды. Содан кейін ол Гаагадағы бір компанияда кофе, шай және темекі сату бойынша сатушы болып жұмыс істеді, сол жерде болашақ әйелі Нельмен танысты. 1929 жылы де Ком Голландия Коммунистік партиясының 18-ші съезінде сөз сөйледі, онда Суринам халқының құқықтары жоқ кедейлікте өмір сүретінін баса көрсетті, және оның қуанышына «Индонезия, Суринам және Кюрасао, Нидерландыдан дереу және толық тәуелсіздік» деген ұранды өзгерту туралы қаулы қабылданды. Де Ком мен оның отбасы 1932 жылғы 20 желтоқсанда Суринамға кетіп, 1933 жылғы 4 қаңтарда жетті. Сол сәттен бастап оның үстінен отаршылдық билік мұқият бақылау орнатты. 2000-нан астам адам жиналды, де Ком қысқаша сөз сөйледі, және Гаагаға сапарын жалғастырды. Де Ком Альберт Хелманның «Зуид-Зуид-Вест» (1926) еңбегінен шабыттанды, ол отаршылдыққа қарсы күреске шақыратын эпилогпен аяқталды. Нидерландыда болған кезінде ол көбінесе жұмыссыз болды және Суринам мен құлдық тарихы туралы өз кітабын жазуға шешім қабылдады, ол 1934 жылы цензураланған күйде жарияланды. «Uitgeverij Contact» баспасына кітапты жарияламау үшін қысым көрсетілді, ал «Centrale Inlichtingendienst» (жасырын қызмет) баспа еркіндігін бұза отырып, алдын ала көшірмесін талап етіп алды. Ол солшыл топтарға, негізінен коммунистерге отаршылдық және нәсілдік дискриминация туралы лекциялар оқыды. Де Ком голландтық қарсылық қозғалысына қосылды. Оның немересі Антуан де Ком – голланд жазушысы және ақыны.

De Kom was born in Paramaribo, Suriname, to farmer Adolf de Kom and Judith Jacoba Dulder. His father was born a slave. De Kom finished primary and secondary school and obtained a diploma in bookkeeping. He worked for the Balata Compagnieën Suriname en Guyana. On 29 July 1920, he resigned and left for Haiti where he worked for the Societé Commerciale Hollandaise Transatlantique. In 1921, he left for the Netherlands. He volunteered for the Huzaren (a Dutch cavalry regiment) for a year. In 1922, he started working for a consultancy in The Hague. One year later he was laid off due to a reorganization. He then became a sales representative selling coffee, tea and tobacco for a company in The Hague, where he met his future wife, Nel. In 1929, de Kom was a speaker at the 18th Party Congress of the Communist Party Holland where he emphasised that the people of Suriname live in poverty without rights, and to his delight a resolution passed to change the slogan to "Indonesia, Suriname and Curaçao, immediate and full independence from the Netherlands"

De Kom and his family left for Suriname on 20 December 1932 and arrived on 4 January 1933. From that moment on he was closely watched by the colonial authorities. Over 2,000 people showed up, de Kom gave a short speech, and continued his journey to The Hague. De Kom was inspired by Albert Helman's Zuid Zuid West (1926) which ended with a fierce anti colonial epilogue. During his time in the Netherlands, he was often unemployed, and decided to write his own book about the history of Suriname and slavery called, Wij slaven van Suriname (We Slaves of Suriname) which was published in a censored form in 1934. Uitgeverij Contact was pressured not to release the book, and the Centrale Inlichtingendienst (secret service) demanded and was given a preliminary copy in violation of the freedom of press. He gave lectures for leftist groups, mainly communists, about colonialism and racial discrimination. De Kom joined the Dutch resistance, His grandson Antoine de Kom is a Dutch writer and poet.

Салдары

Оның жарық көрмеген романының бір бөлігі "Біздің қанымыз қызыл" ("Ons bloed is rood") "Адек" (1983) журналында жарияланды. SAWO үкіметке қанағаттандыру туралы өтініш жасады. 2008 жылы "Vereniging Ons Suriname" 1960 жылдары жоғалған қолжазбаларды қайта тапты. Қолжазбаларда "Тжибоэ" фильмінің сценарийі, "Біздің қанымыз қызыл" және "Бір кесе күріш үшін" ("Om een hap rijst") романдарынан үзінділер, сондай-ақ акан халқының халық ертегілеріндегі шеберлік пен даналықты бейнелейтін "Ананси" – өрмекші туралы бірнеше әңгіме бар. Мұрағаттар Антон де Комның балалары Ад және Джудит де Ком Михель ван Кемпенге табысталды және Әдебиет мұражайында көрсетілуде. 1981 жылы Парамарибодағы Фримангрон ауданындағы Понтеверф көшесі Антон де Ком көшесі деп аталды. 17 қазан 1983 жылы, 2007 жылы Қарсылық мұражайы ұйымдастырған расизм мен кемсітушілікке қарсы жылдық ЛБР лекциясы Антон де Ком лекциясы деп өзгертілді. 2012 жылы режиссер Айда Дос оның өмірінен "Peace, Memories of Anton de Kom" деректі фильмін жасады. 2020 жылы де Ком Нидерландтың тарихының маңызды тұлғаларының тізіміне енгізілді. Де Ком Нидерландтағы мектептерде оқытылатын 50 маңызды тақырыпқа енгізілген тұңғыш Суринам азаматы болды. Голландияның білім министрі Ингрид ван Энгельшовен қоғамның көлеңкелі жақтарына да назар аудару қажеттігін атап өтті. 2020 жылдан бастап Антон Ком туралы фильм түсірілуде.

Жазбаша еңбек

Антон де Ком: Wij slaven van Suriname (1934 жылғы цифрлық нұсқа; 1971 жылғы цензураланбаған басылым). Ағылшын тіліне аудармасы: We Slaves of Surinam, 1987 (Palgrave Macmillan баспасы).