Кіріспе

Суринам Республикасының президенті (President van de Republiek Suriname) – 1987 жылғы Конституцияға сәйкес Суринам мемлекетінің басшысы және үкімет басшысы, сондай-ақ Суринам Ұлттық Армиясының (SNL) бас қолбасшысы. Президент кабинет мүшелерін де тағайындайды. Қазіргі президент – бұрынғы полиция бастығы Чан Сантохи. Ол Прогрессивті реформа партиясының (VHP) мүшесі. Сантохи 2020 жылдың 13 шілдесінде бәсекелес үміткерлердің болмауына байланысты президенттікке жария ету арқылы сайланды және 16 шілдеде Парамарибодағы Onafhankelijkheidsplein алаңында COVID-19 пандемиясының салдарынан халық қатысуынсыз салтанатты түрде қызметке кірісті.

Тарих

Президент лауазымы 1975 жылы Нидерландыдан тәуелсіздік алғаннан кейін құрылды. 1987 жылға дейін президенттік көбінесе рәсімдік лауазым болды, ол бұрын Нидерланд монархиясына жүктелген функциялардың көп бөлігін орындады. Іс жүзінде, нақты билік премьер-министрге тиесілі болды. Бірінші лауазым иесі 1968 жылдан бері губернатор болып қызмет еткен мектеп мұғалімі және тәжірибелі саясаткер Йохан Ферриер болды. Ол 1980 жылдың тамызында, мемлекеттік төңкерістен кейін бірнеше ай өткен соң президенттік қызметінен кетті. Сол кезден бастап 1988 жылға дейін президенттер, іс жүзінде, әскер қолбасшысы Деси Бутерсеге бағынышты қуыршақтар болды, ол билігіне ешқандай нақты шектеулерсіз, әскери диктатор ретінде билік жүргізді. Бутерсе 1987 жылы, референдумда қазіргі конституция бекітілгеннен кейін көппартиялық сайлауларға рұқсат берді. Президенттік атқарушы лауазымға айналды, оның міндеттері мен жауапкершілігі жартылай президенттік республикалардағы президенттерге ұқсас болды. 1990 жылдың 24 желтоқсанында, Бутерсе әскер қолбасшысы лауазымынан кеткеннен кейін екі күн өткен соң, әскер президент Рамсевак Шанкарды шақырып, оны және оның кабинетін тағы бір төңкеріс арқылы қызметтен босатылғанын хабарлады; полиция бастығы және әскердің міндетін атқарушы қолбасшысы Иван Граанугст президент міндетін атқарушы болып тағайындалды. 1990 жылдың 27 желтоқсанында Йоханнес Краг президент болды. 1991 жылы әскер билікті азаматтық билікке қайтарды, содан бері президент болып сайлану толыққанды жүзеге асырылуда.

Сайлау

Президент және вице-президент Ұлттық Ассамблея мүшелерінің кем дегенде үштен екі көпшілігімен бес жылдық мерзімге сайланады және Ассамблеяға есепті. Өз қызметінің барысында президент саясатта немесе бизнесте басқа қызметтерді атқарудан бас тартуға міндетті.

Біліктілік

Кандидат Суринамның азаматы болуы керек (елде кем дегенде алты жыл тұрған) және кем дегенде 30 жасқа толуы тиіс. Кандидат сайлану үшін Ассамблеядағы дауыстардың кем дегенде үштен екі бөлігін жеңіп алуы керек. Егер үш турдан кейін ешбір кандидат үштен екі бөлігін алмаса, дауыс беру Біріккен Халық Конгресіне жүктеледі, ол Ассамблея мен жергілікті басқару органдарының өкілдерінен құралған. Бұл жағдайда, қарапайым көпшілік дауыс жеткілікті.

Құзыреті мен міндеттері

Президентке кең функционалдық өкілеттіктер берілген. Президент министрлерді тағайындайды және қызметтен босатады, заңдарға қол қояды, дипломатиялық қызметкерлерді тағайындайды және қызметтен босатады. Ол соғыс жариялайды және Ұлттық Ассамблеяның бекітілуімен төтенше жағдай сақтайды. Ол шетелдік шарттар мен келісімдерді де, Ассамблеяның келісімімен жасасады. Сонымен қатар, ол марапаттар тапсыру, шетелдік дипломаттарды қабылдау және кешірім беру сияқты рәсімдік міндеттерді атқарады.