Кіріспе
Уэльстегі қала Ферндал (Глинрхедюног) – Уэльстегі Ронда Синон Таф округінің Ронда аңғарында орналасқан қала және қауым. Ілесіп жатқан ауылдар: Бленллечау, Мейрди және Тайлорстаун. Ферндал 19 ғасырдың ортасында өнеркәсіптік дамыды. Алғашқы көмір шахтасы 1857 жылы қазылды және Ферндал Ронда аңғарында қарқынды өнеркәсіптік дамыған алғашқы қауым болды.
Ferndale (Glynrhedynog) is a town and community located in the Rhondda Valley in the county borough of Rhondda Cynon Taf, Wales. Neighbouring villages are Blaenllechau, Maerdy and Tylorstown. Ferndale was industrialised in the mid 19th century. The first coal mine shaft was sunk in 1857 and Ferndale was the first community to be intensively industrialised in the Rhondda Valley.
Тарих
Уэльс тілінде Ферндал Глинрхедюног деп аталады, бұл қаланың негізі салынған ескі фермалардың бірінің аты. Бастапқыда Глинрхедюног қалада салынған алғашқы үлкен шіркеудің атымен Трерондда деп те аталып келді. Сол кезде Уэльсте шіркеулердің атымен елді мекендерге ат қою кең таралған, бірақ Глинрхедюног және Трерондда есімдері ұзақ қолданылмады. Глинрхедюног сөзі "глин" (ара) және "рхедюног" (папоротник) деген сөздерден құралған, сондықтан Глинрхедюног шахталарынан алынған көмір Ферндал көмірі деп сатылды, бұл атау ағылшын сатып алушыларына оңайрақ сіңдірілді. Ферндал шахталары жұмысшылар мен олардың отбасыларын бұл аймаққа тартты, ал 1880 жылдарға қарай Ферндал дамыған қала ретінде қалыптасты. 1980 жылдардың соңынан бастап екі тілді жол белгілері пайда болғаннан кейін, Глинрхедюног атауы біртіндеп қайта қолданысқа енді және қазір Ферндалдың валли тіліндегі ресми атауы болып табылады. Ауыл өнеркәсіптік революция кезінде ағылшын тілін қабылдады, бірақ қазір Ферндалда валли тілінің қолданылуы артып келеді. Парк маңында валли тіліндегі мектеп орналасқан, ол парктегі көлдің атымен аталады – Llyn y Forwyn (Қыз көлі).
Өнеркәсіп
Ферндалдағы көмір өндіруді бастаған адам – Бленгаур, Абердар қаласынан шыққан Дэвид Дэвис болды. Ол көршілес Абердар аңғарында үлкен көмір кенін өндірумен айналысқан. Оның байлығы 1860 жылдары Ронда Фахта қымбатқа түскен, бірақ нәтижесіз іздеулер жасауға мүмкіндік берді, және соңында Ферндалда жақсы көмір қабатын тапты.
Ферндал кен орындары апаттары
XIX ғасырда Ферндалда екі ірі көмір өндіру апаты болды. Біріншісі 1867 жылдың 8 қарашасында болды, жер астындағы жарылыс салдарынан Дэвид Дэвис және Ұлдары ЖШҚ-ға тиесілі Ферндал кенішінде 178 шахтер қаза тапты. Екінші апат 1869 жылдың 10 маусымында орын алды, тағы бір жарылыс 53 шахтердің өміне қиындық тудырды.
Басқару
Ферндал сайлау округі Ферндал қауымдастығының шекараларымен толық сәйкес келіп, Ронда Синон Таф округінің округтік кеңесіне екі округтік кеңесші сайланды. 1995 жылдан бері өкілдікті негізінен Лейбористік партия жүргізіп келді, бірақ 1999 жылдан 2004 жылға дейін Plaid Cymru партиясынан бір кеңесші, ал 2012 жылдан 2017 жылға дейін тәуелсіз кеңесші сайланды. 2017 жылғы мамыр айындағы сайлауда Лейбористік партия мен Plaid Cymru партиясынан бір-бір кеңесші жеңіске жетті. Уэльстің Жергілікті демократия және шекара комиссиясының 2018 жылғы сайлау жүйесін қарауы нәтижесінде Ферндал округі көршілес Мерди округімен бірігіп, Ферндал мен Мерди сайлау округін құру ұсынылды. Бұл ұсыныс 2022 жылғы кеңес сайлауынан бастап күшіне енді, нәтижесінде Сьюзан Морганс пен Джейн Смит Лейбористік партиядан сайланды.
Қазіргі Ферндал
Ферндал соңғы жылдары дамып келеді. Жаңа мүмкіндіктердің қатарында 3G футбол алаңы, тұрақ және кез келген ауа-райында жаттығуға арналған крикет орталығы бар. Sky TV комедиялық сериалы "Стелла" көбінесе Ферндалда түсіріледі.
Көлік
1849 және 1856 жылдар аралығында Тафф Вейл темір жолы Фернделдегі станцияны қоса алғанда, Маэрди тармағын ашты. 1964 жылы жолаушылар қызметі тоқтатылды, бірақ көмір пойыздары 1986 жылдың тамызына дейін жүріп тұрды, содан кейін желі толығымен жабылды. Марди шахтасынан алынған көмір кейін Тауэр шахтасы арқылы шығарылды. 1996 жылы рельстер алынып тасталды. 2005 жылдан бері Порттан Понтигватқа дейінгі желінің оңтүстік бөлігі A4223 Порт және Төменгі Ронда Фах айналма жолы (Порт айналымы) ретінде пайдаланылуда. Жоғарғы бөлігі, Ферндалдан өтетін бөлігімен қоса, Тафф Трейл веложолының бір тармағына айналды.
Спорт
Ферндалде регби клубы Ферндал RFC орналасқан, оның бірінші XV командасы Уэльстің регби лигаларында ойнайды. Llyn y Forwyn-ге жақын орналасқан AstroTurf футбол алаңы, жаз айларында көптеген жергілікті мектептердің спорт күндерін қабылдайды. Дарран паркінде теннис корты және боулинг алаңы бар. Ферндал боулинг клубы Уэльстің боулинг қауымдастығында беделді орынға ие, клубтың бірнеше ойыншысы бұрын Уэльсті халықаралық жарыстарда сәтті өкілдік еткен. Дж. С. Хилл 1930 жылдары Уэльстің құрамында өнер көрсеткен, ал Гарет Хьюз, Ли Морганс және Мартин Джонс сияқты бірнеше ойыншы соңғы жылдары жас және ересектер командалары деңгейінде Уэльстің намысын қорғады. Клуб 1947 және 2010 жылдары Curruthers Shield турнирінде күміс жүлдегер атанды. Клуб жыл сайын Уэльстің ұлттық чемпионаттарында жақсы өнер көрсетеді, ал бірнеше ойыншы Уэльстің чемпионатында жеңіс туын көтерді. 2006 жылдың желтоқсанында Ферндал скейт-паркі ашылды, онда BMX, ролик және скейтборд жабдықтарымен жабдықталған жабық пандустар бар. Скейт-парк аймақтағы мектеп бітірушілердің болашағын жақсарту, есірткі мен алкогольдің зиянды әсерінен қорғау және спорт пен салауатты өмір салтын қолдау мақсатымен құрылды. Кейіннен ол Ұлттық лотереядан қаржыландыру және Rhondda Trust грантын алды, бұл оның болашағын тағы үш жылға қамтамасыз етті. 2014 жылы ол жабылды.