Кіріспе
Джордж Стивенстің 1951 жылғы американдық драмалық фильмі.
«Күннің астында орын» – Теодор Дрейзердің 1925 жылғы «Америкалық трагедия» романы және 1926 жылғы сол аттас пьеса негізінде түсірілген 1951 жылғы американдық драмалық фильм. Ол жұмысшы сыныбының жас жігітінің екі әйелмен араласу оқиғасын баяндайды: біреуі бай ағасының фабрикасында жұмыс істейді, екіншісі – әдемі әлеуметтік жағдайы жоғары қыз. Романның тағы бір бейімделуі 1931 жылы «Америкалық трагедия» деген атпен түсірілген. Бұл туындылардың барлығы 1906 жылы Честер Жилеттің Грейс Браунды өлтіруіне қатысты, нәтижесінде Жилет 1908 жылы электр орындығында сотталып, өлім жазасына кесілді. «Күннің астында орын» фильмінің режиссері – Джордж Стивенс, сценарий авторлары – Гарри Браун мен Майкл Уилсон. Басты рөлдерді Монтгомери Клифт, Элизабет Тейлор және Шелли Винтерс сомдады, ал қосалқы рөлдерде Анн Ревир мен Реймонд Берр ойнады. Беррдің ойыны телепродюсер Гейл Патрикке ұнады, содан кейін ол оны Перри Мейсон рөліне шақырды. Фильм сыншылардың да, коммерциялық тұрғыдан да сәтті болды, алты «Оскар» сыйлығын және «Ең үздік фильм – драма» номинациясы бойынша алғашқы «Алтын глобус» сыйлығын жеңіп алды. Бұл фильм кейде жасалған ең ұлы американдық фильмдердің бірі деп есептеледі. 1991 жылы «Күннің астында орын» фильмі АҚШ Конгресінің кітапханасы тарапынан «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» деп танылып, Америка Құрама Штаттарының Ұлттық кино реестріне сақтау үшін енгізілді.
Сюжет
1950 жылы Джордж Истман, бай өнеркәсіпші Чарльз Истманның кедей немересі, ағасының зауытында бастапқы деңгейдегі жұмысқа қабылданады. Онда ол әріптесі Элис Триппен таныса бастайды. Элис Джордж Истманның тегі оған артықшылықтар әкеледі деп ойлайды. Чарльз Джорджты әлеуметтік шараға шақырады, онда Джордж әдемі әйел Анжела Викерспен танысады. Олар бір-біріне тартылып, ғашық болады. Джордж жаңа өмірінің, Анжеламен бірге өткізетін уақытының қызығына берілгенде, Элис жүкті екенін хабарлайды және аборт жасау мүмкін болмағандықтан, Джордж оған үйленуі керек деп күтеді. Джордж Элисті кешіктіріп, оның білмеуімен Анжеламен көбірек уақыт өткізеді. Джордж Еңбек күніне Анжеланың отбасылық көл үйіне шақырылады және Элиске бұл сапар оның мансабына көмектесетінін айтады. Элис Джордж пен Анжеланың достарымен қайықта жүрген суретін газетте көріп, Джорджтың өтірігін біледі. Элис Джорджқа Викерлердің үйіне телефон соғып, ол кетпесе және оған қайтып келмесе, келiп, шындықты айтамын деп қорқытады. Джордж алаңдап, үй иесіне анасы ауырғандықтан кететінін айтады. Ертесіне таңертең Джордж пен Элис үйлену үшін қалалық әкімдікке барады, бірақ ол Еңбек күніне байланысты жабық болып шығады. Джордж жеңілдеп, Элис жүзе алмайтынын еске түсіріп, оны көлде батыруды жоспарлайды, бұл оқиға апатқа ұқсауы керек. Элис күдіксіз көлге баруға келіседі. Көлге келген соң, Джордж көлігін орманға қасақана тоқтатып, жалған есіммен қайық жалдап, болашақ қылмысын жасыруға тырысады. Көлде жүргенде Элис баласымен бірге бақытты болашақ туралы армандарымен бөліседі. Джорджқа оның жаны ашып, Элис қайықта тұруға тырысады, нәтижесінде қайық құлайды және Элис суға батып кетеді. Джордж қашып, жағалауға жүзіп келеді, көлікке қайтып бара жатқанда кемпингке тап болғанда күдікті мінез-құлық танытады және ақырында Викерлердің үйіне жетеді. Ол оқиғаны хабарламайды. Элисстің денесі табылады және оның өлімі кісі өлтіру ретінде қарастырылады, Джорджқа қарсы айғақтар жинала бастайды. Анджеланың әкесі Анджеланың Джорджқа үйленуіне келісім бергенде, Джордж тұтқындалып, Элиссті өлтіргені үшін айыпталады. Джорджтың Элис өлгенге дейін және кейін жасаған жасырын әрекеттері оны кінәлі етеді. Оның кінәсін жоққа шығару әрекеттері сәтсіз аяқталады, ол кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танылып, электр орындығында өлім жазасына кесіледі. Соңында ол дін қызметкерінің, Элиссті өлтірмегенімен, оны құтқаруға тырыспағанын, себебі ол Анжеланы ойлап отырғанын айтқан сөзімен келіседі. Дін қызметкері бұл кісі өлтіру екенін мәлімдейді. Анджела Джорджты түрмеде көріп, оны әрқашан жақсы көретінін айтады, ал Джордж өлім жазасына кесілуге баяу қадам басады.
is invited by Charles to a social event, where George meets socialite Angela Vickers. There is a mutual attraction and they fall in love. Just as George enters the intoxicating and care free lifestyle his new life with Angela brings, Alice announces she is pregnant and, unable to procure an abortion, expects George to marry her. George puts Alice off and continues spending more time with Angela without Alice's knowledge. George is invited to Angela's family lake house over Labor Day and tells Alice the visit will advance his career. Alice discovers George's lie after seeing a newspaper photograph of George and Angela boating with friends. Alice calls George at the Vickers home and threatens to come there and reveal herself unless he leaves and returns to her. Shaken, George tells his hosts his mother is sick and he must leave. The next morning, George and Alice drive to City Hall to get married but it is closed for Labor Day. George is relieved and, remembering Alice cannot swim, begins forming a plan to drown her in the lake by feigning an accident. Alice unsuspectingly agrees to the lake venture. Arriving at the lake, George attempts to cover for the upcoming murder by falsely stranding his car in the woods and renting a rowboat under a false name. While they are out on the lake, Alice talks about her dreams concerning their happy future together with their child. As George apparently takes pity on her, Alice tries to stand up in the boat, causing it to capsize, and Alice drowns. George escapes, swims to shore, behaves suspiciously when he comes across campers on his way back to the car, and eventually drives to the Vickers' lodge. He fails to report the accident. Alice's body is discovered and her death is treated as a homicide as the evidence against George begins to mount. Just as Angela's father approves Angela's marriage to him, George is arrested and charged with Alice's murder. George's furtive actions before and after Alice's death condemn him. His denials are futile, and he is found guilty of murder and sentenced to death in the electric chair. Near the end, he agrees when the priest suggests that, although he did not kill Alice, he did not act to save her because he was thinking of Angela. The priest then states that, in his heart, it was murder. Angela visits George in prison, saying that she will always love him, and George slowly marches toward his execution.
Цензура
1949 жылы 14 қарашада Өндірістік кодекс басқармасының хатында Джозеф И. Брин Алиса мен оның дәрігері арасындағы әңгімеге қатысты мәселені көрсетті. Брин абортқа тікелей сілтеме жасаудан сақтандырды, әсіресе сценарийде Алиса айтқан: "Дәрігер, сіз маған көмектесуіңіз керек" деген сөзге. Дайын фильмде бұл сөз "Біреу маған көмектесуі керек" деп өзгертілді және аборт нақты айтылмаса да, оған меңзеліс жасалады. 1965 жылы режиссер Стивенс өзінің фильмін көрсету кезінде оның арнайы келісімінсіз кез келген жарнама енгізген телеарнаны 1 000 000 АҚШ долларына сотқа беретінін мәлімдеді.
Қабылдау
Фильм АҚШ және Канада кассасында шамамен 3,5 миллион доллар жинады және 1951 жылы сыншылардың жоғары бағасына ие болды. Чарли Чаплин фильмді көргеннен кейін оны «Америка туралы жасалған ең ұлы фильм» деп атады. Фильмнің бір әсері – Тейлор киген, гүлдермен көмкерілген кеудесі бар Эдит Хедтің ақ түсті кешкі көйлегі болды. Ол 1951 жылы АҚШ-тағы ең танымал бітіру кешінің киім стиліне айналды және келесі он жылдық бойы бітіру кеші мен той киімдерінің дизайнына әсер етті. Фильмнің жоғары бағасы уақыт өте келе толығымен сақталған жоқ. Фильмді қайта қарау көрсеткендей, 1951 жылы фильмде қызықты болған көптеген нәрселер 21-ғасырда бұрынғыдай әсерлі емес. Сыншылар «Күннің астындағы орын» фильміндегі шаршатарлық темп, асыра көрсетілген мелодрама және ескірген әлеуметтік тұрғыдан келген пікірлерді атап көрсетеді, мұндай ерекшеліктер Альфред Хичкок пен Элия Казанның фильмдерінде кездеспейді. Бірақ Клифт, Тейлор және Винтерстің актерлік шеберлігі әлі де жоғары бағаланады. Дегенмен, көптеген адамдар бұл фильмді классика деп санайды. Фильм 1998 жылы Америка кино институтының «100 жыл – 100 фильм» тізімінде 92-орынды, ал 2002 жылы «100 жыл – 100 құмарлық» тізімінде 53-орынды иеленді. Rotten Tomatoes сайтындағы 38 рецензия бойынша фильмге 82% баға берілген. 2013 жылы Британдық кино институты фильмді Ұлыбритания бойынша қайта көрсетті, себебі оның маңызды екендігін мойындады. Белгілі жазушы-режиссер Дэвид Мамет өзінің «Бэмби vs. Годзилла: Кино бизнесінің табиғаты, мақсаты және тәжірибесі» атты кітабында «Күннің астындағы орынды» «Құда әкесі», «Галактикалық саяхат» және «Додсворт» фильмдерімен бірге төрт «үлгілі» фильмнің тізіміне қосты.
Марапаттар мен ұсыныстар
Наградалар санаты Тұрғызушы(лар) Нәтижесі Академия сыйлығы Ең үздік фильм Джордж Стивенс Ең үздік режиссер Ең үздік актер Монтгомери Клифт Ең үздік актриса Шелли Винтерс Ең үздік сценарий Майкл Уилсон және Гарри Браун Ең үздік түсірушілік – Ақ-қара Уильям С. Меллор Ең үздік костюм дизайны – Ақ-қара Эдит Хед Ең үздік фильм монтаждау Уильям Хорнбек Драмалық немесе комедиялық фильмге арналған ең үздік музыка Франц Уаксман Канн кинофестивалінің Гран-приі Джордж Стивенс Америка режиссерлер гильдиясы сыйлығы Кинодағы ең үздік режиссерлік жетістіктері Алтын глобус сыйлығы Ең үздік фильм – Драма Ең үздік актриса – Драмалық фильм Шелли Винтерс Ең үздік режиссер – Фильм Джордж Стивенс Ең үздік түсірушілік – Ақ-қара Уильям С. Меллор Nastro d'Argento Ең үздік шетелдік режиссер Джордж Стивенс Ұлттық кино кеңесі сыйлығы Ең үздік фильм Топ-10 фильм Ұлттық фильмді сақтау кеңесі Ұлттық фильм тізілімі Нью-Йорк кино сыншылары сыйлығы Ең үздік режиссер Джордж Стивенс Ең үздік актриса Шелли Винтерс Кино өндірушілер гильдиясы сыйлығы Даңқ залы – Фильмдер Жазушылар гильдиясы сыйлығы Ең жақсы жазылған американдық драма Майкл Уилсон және Гарри Браун Американдық оқиға туралы ең жақсы жазылған фильм.