Эдуард Маненың соңғы шедеврi: «Фолi-Бержердегi бар»

Кіріспе

Эдуард Мане суреті, оның соңғы маңызды туындысы, 1882 жыл.

«Folies Bergère-дегі бар» – Эдуард Мане салған картина, оның соңғы маңызды туындысы саналады. Ол 1882 жылы суреттелген және сол жылы Париж салонында көрмеге қойылған. Суретте Париждегі «Folies Bergère» түнгі клубының бір көрінісі бейнеленген. Алғашында картина Манедің жақын досы, композитор Эммануэль Шабьерге тиесілі болған және оның фортепианосының үстінде ілінген. Қазір ол Лондонның Куртольд галереясында сақталуда.

Сурет

Сурет Манедің реализмге деген адалдығын, заманауи көріністі егжей-тегжейлі бейнелеуімен көрсетеді. Көптеген ерекшеліктер сыншыларды қызықтырды, бірақ олардың көпшілігіне ұғымды түсіндірме табылды және картина көптеген танымал және ғылыми мақалалардың тақырыбы болды. Орталық тұлға айнаның алдында тұр, бірақ сыншылар Манетті перспектива заңдылықтарын білмегендігіне айыптап, картинадағы түрлі мүмкін емес жайттарды талқылап келді, алғашқы сын-пікірлер жарық көрген сәттен бастап. Дегенмен, 2000 жылы Мане салған көріністі дәл қайта жаңғырту үшін жасалған қойылымның тиісті бұрыштан түсірілген суреті көрсетілді. Осы қайта құруға сәйкес, "көптеген адамдар бармен мен джентльмен арасында болып жатқан деп ойлаған әңгіме – оптикалық алданбау, джентльмен суретшінің көру шегінен тыс, сол жақта тұр және барменге емес, басқа жаққа қарайды". Бұл картина Манедің құрмет тұтқан суретшісі Диего Веласкестің шедеврi "Лас-Менинас"пен мағыналы сабақтастықты қамтамасыз етеді. Мишель Фуко өзінің "Нәрселердің тәртібі" (1966) атты кітабында осы тақырыпты талқылағаннан бері бұл тақырыпта айтарлықтай жұмыс жасалды. Өнер тарихшысы Джеффри Майерс перспективамен ойнау және айналардың жұмысының көрінетін бұзылуын былай сипаттайды: "Оның артында және төрт ширақ бір тоғыздық фут суреттің бүкіл ұзындығына созылған үлкен айнаның алтын жақтауы орналасқан. Француз философы Морис Мерло-Понти айнаны "заттарды көрініске, көріністерді заттарға, мені басқаларға, ал басқаларды маған айналдыратын әмбебап сиқырдың құралы" деп атады. Біз, көрермендер, барменнің қарсы тұрып, айнадағы бейнеге қарап, оның көретінін дәл көреміз. Бір сыншы Манедің "алдын ала зерттеуінде ол оң жаққа орналастырылған, ал дайын туралда ол назар орталығында" екенін атап өтті. Мане оны оң жақтан ортаға жылдырғанмен, оның бейнесі оң жақта қалды. Ойнаға қарағанда ол клиентпен әрекеттесіп тұрғандай көрінеді, ал тіке қарағанда өзін қорғауға тырысып, жабық болып көрінеді". Сурет әлеуметтік топ және орта туралы ақпарат беретін көптеген егжей-тегжейлі мәліметтерге толы. Бардағы әйел – Сузон есімді, 1880-ші жылдардың басында Фоли-Бержереде жұмыс істеген нақты адам. Мане оны өз студиясында сурет салған. Алдыңғы планға апельсин табағын қосу арқылы Мане барменді проститутка ретінде таниды, дейді өнер тарихшысы Ларри Л. Лиго, ол Мане апельсинді өз суреттерінде проституциямен байланыстырғандығын айтады. Басқа да ерекшеліктерінің бірі – жоғарғы сол жақ бұрыштағы жасыл аяқтар, олар мейрамхана клиенттерінің үстінде өнер көрсететін трапеция шеберіне тиесілі. Суреттегі сыра бөтелкелерінің этикеткасындағы қызыл үшбұрыштан Bass Pale Ale екені анық көрінеді, ал неміс сырасының орнына осы британдық брендтің болуы Франко-пруссия соғысынан кейінгі он жылдықта Франциядағы немісге қарсы сезімді көрсетеді.

The painting exemplifies Manet's commitment to Realism in its detailed representation of a contemporary scene. Many features have puzzled critics but almost all of them have been shown to have a rationale, and the painting has been the subject of numerous popular and scholarly articles. The central figure stands before a mirror, although critics—accusing Manet of ignorance of perspective and alleging various impossibilities in the painting—have debated this point since the earliest reviews were published. In 2000, however, a photograph taken from a suitable point of view of a staged reconstruction was shown to reproduce the scene as painted by Manet. According to this reconstruction, "the conversation that many have assumed was transpiring between the barmaid and gentleman is revealed to be an optical trick—the man stands outside the painter's field of vision, to the left, and looks away from the barmaid, rather than standing right in front of her." It provides a meaningful parallel with Las Meninas, a masterpiece by an artist Manet admired, Diego Velázquez. There has been a considerable development of this topic since Michel Foucault broached it in his book The Order of Things (1966). The art historian Jeffrey Meyers describes the intentional play on perspective and the apparent violation of the operations of mirrors: "Behind her, and extending for the entire length of the four and a quarter foot painting, is the gold frame of an enormous mirror. The French philosopher Maurice Merleau Ponty has called a mirror 'the instrument of a universal magic that changes things into spectacles, spectacles into things, me into others, and others into me.' We, the viewers, stand opposite the barmaid on the other side of the counter and, looking at the reflection in the mirror, see exactly what she sees A critic has noted that Manet's 'preliminary study shows her placed off to the right, whereas in the finished canvas she is very much the centre of attention.' Though Manet shifted her from the right to the center, he kept her reflection on the right. Seen in the mirror, she seems engaged with a customer; in full face, she's self protectively withdrawn and remote." The painting is rich in details which provide clues to social class and milieu. The woman at the bar is a real person, known as Suzon, who worked at the Folies Bergère in the early 1880s. For his painting, Manet posed her in his studio. By including a dish of oranges in the foreground, Manet identifies the barmaid as a prostitute, according to art historian Larry L. Ligo, who says that Manet habitually associated oranges with prostitution in his paintings. Other notable details include the pair of green feet in the upper left hand corner, which belong to a trapeze artist who is performing above the restaurant's patrons. The beer bottles depicted are easily identified by the red triangle on the label as Bass Pale Ale, and the conspicuous presence of this British brand instead of German beer has been interpreted as documentation of anti German sentiment in France in the decade after the Franco Prussian War.

Мәдени сілтемелер

1934 жылы Нинетт де Валуаның хореографиясы және Шабьердің музыкасы бар «Баро Фоли Бержер» балеті Мане картинасының негізінде жасалған. 1947 жылғы «Бел-Амидің жеке істері» фильмінде фильмнің жиырма тоғызыншы минутында «Фоли Бержередегі бар» картинасына адал сілтеме жасалады, актер актрисасы, декорациясы және реквизиттері түгелдей картинаға ұқсас келеді, кейіпкерлер мекемеге кірген кезде. 1951 жылы Лондондағы «The Lyric Revue» танымал театрлық қойылымындағы әннің (мүмкін, Сидней Картердің) шабыты осы картина болды. Әннің рефрены: «О, мен сүйікті Бретаньге қайта оралуды армандаймын, бірақ тағдыр мені «Фоли Бержер» барына таңдады». Австралиялық суретші Джон Брактың 1954 жылғы «Бар» картинасы салыстырмалы түрде қатал және аскетикалық Мельбурн барының көрінісін бейнелейді, бұл «Фоли Бержередегі бар» картинасына ирониялық сілтеме. 1988 жылғы Эдди Мерфидің «Америкаға келем» фильмінде бар қыздары қызыл көйлек киген қара терілі әйелдер, ал бардағы тақтада гамбургері бар картинаның пародиасы Макдауэлл үйінен ілінгенін көруге болады. Канадалық суретші Джефф Уолл өзінің 1979 жылғы «Picture for Women» туындысында «Фоли Бержередегі бар» картинасына сілтеме жасайды. 2005–2006 жылдардағы «Tate Modern» көрмесіндегі Джефф Уоллдың 1978–2004 жылдардағы фотосуреттеріне арналған қабырға мәтіні Мане картинасының ықпалын көрсетеді: Мане картинасында бар қызы кадрдан тысқарап тұрады, оны көлеңкелі ер адам бақылайды. Бардың артындағы айнада бүкіл көрініс көрініп, көзқарастардың күрделі желісін құрайды. Уолл картинаның ішкі құрылымын және кеңістіктік тереңдік беретін шамдар сияқты мотивтерді қабылдайды. Суреттер де айнаға ұқсас көрінеді, әйелдің көзқарасы мен дене тіркейі Маненің бар қызына ұқсас, ал ер адамның өзі – суретшінің өзі. Мане картинасында еркек көзқарасы, әсіресе еркек суретші мен әйел модель арасындағы билік қатынасы және көрерменнің бақылаушы рөлі туралы мәселелер бар болса да, Уолл камераны жұмыстың ортасына орналастыру арқылы тақырыпты жаңартады, сондықтан ол сурет жасау процесін (айнадағы көрініс) түсіріп қана қоймай, сонымен бірге тікелей бізге де қарайды. Балаларға арналған ағылшын «Оксфорд оқу ағашы» жобасының танымал кітабы «Париждегі оқиғалар» кітабында балалардың 19 ғасырдағы Парижге Эйфель мұнарасының қайда екенін білу үшін саяхаттаған көрінісі осы картинаға анық сілтеме жасайды.

The 1934 ballet [[Bar aux Folies Bergère (ballet) with choreography by Ninette de Valois and music of Chabrier was created from, and based around, Manet's painting. The 1947 film The Private Affairs of Bel Ami faithfully references A Bar at the Folies Bergère twenty nine minutes into the film with a look alike actress, set and props as the main characters enter the establishment. The painting was the inspiration of a song (possibly by Sydney Carter) in the popular theatre production The Lyric Revue, in London in 1951. The refrain went "Oh, how I long to be back in my dear Brittany[ ] But fate has chosen me for the bar at the Folies Bergères". The painting The Bar (1954) by Australian artist John Brack, which depicts a comparatively grim and austere Melbourne bar room scene, is an ironic reference to A Bar at the Folies Bergère. In the 1988 Eddie Murphy film Coming to America, a spoof on the painting in which the barmaids are dark skinned women in red dresses and there is a hamburger on a plate on the counter can be seen hanging at the McDowell residence. Canadian artist Jeff Wall makes reference to A Bar at the Folies Bergère in his work Picture for Women (1979). The Tate Modern wall text for Picture for Women, from the 2005–2006 exhibition Jeff Wall Photographs 1978–2004, outlines the influence of Manet's painting:

In Manet's painting, a barmaid gazes out of frame, observed by a shadowy male figure. The whole scene appears to be reflected in the mirror behind the bar, creating a complex web of viewpoints. Wall borrows the internal structure of the painting, and motifs such as the light bulbs that give it spatial depth. The figures are similarly reflected in a mirror, and the woman has the absorbed gaze and posture of Manet's barmaid, while the man is the artist himself. Though issues of the male gaze, particularly the power relationship between male artist and female model, and the viewer's role as onlooker, are implicit in Manet's painting, Wall updates the theme by positioning the camera at the centre of the work, so that it captures the act of making the image (the scene reflected in the mirror) and, at the same time, looks straight out at us. Adventure in Paris, a book in the popular British Oxford Reading Tree scheme for children, clearly references the painting in a scene where the children travel back to 19th century Paris to enquire as to the whereabouts of the Eiffel Tower.