Кіріспе
Германиядағы жаяу өткелдеріндегі символ – Ampelmännchen (; әдеби тілде «кішкентай жол шам адамы», Ampelmann сөзінің кішітетімі) – Германиядағы жаяу жүргіншілерге арналған сигналдарда көрсетілетін символ. 1990 жылы Германияның бірігуіне дейін екі неміс мемлекеті Ampelmännchen-нің әртүрлі нұсқаларын қолданды: Батыс Германияда – жалпы адам бейнесі, ал Шығыс Германияда – бас киім киген, көбінесе «еркек» бейнесі. Ampelmännchen – бұрынғы Шығыс Германияның аса қастерлі символы. Сол кезде көлік шамдары автомобильдерге, велосипедтерге және жаяу жүргіншілерге бірдей арналған. Шығыс Берлиндегі Ampelmännchen 1961 жылы жол психологы Карл Пеглау (1927–2009) жол шамдарын жаңарту жөніндегі ұсынысы аясында жасалған. Пеглау, көлік шамдарының стандартты түстері (қызыл, сары, жасыл) түстерді ажырата алмайтын (халықтың шамамен он пайызы) жүргізушілерге жеткілікті мәлімет бермейтінін, сондай-ақ шамдардың жарқыраған жарнама мен күн сәулесіне қарағанда тым әлсіз екенін айтты. Пеглау әр түс үшін интуитивті пішін енгізе отырып, үш түсті сақтап қалуды ұсынды. Бұл идеяға көптеген тараптар қолдау көрсетті, бірақ Пеглаудың жоспарлары қолданыстағы көлік шамдарының инфрақұрылымын ауыстырудың жоғары құнына байланысты сәтсіз аяқталды. Пеглаудың хатшысы Аннелизе Вегнер оның нұсқауы бойынша Ampelmännchen суретін салды. Бастапқы идея бойынша Ampelmännchen-нің саусақтары болуы керек еді, бірақ жарықтандырудағы техникалық қиындықтарға байланысты бұл идеядан бас тартылды. Дегенмен, Пеглаудың өзі таң қалғандай, адамның «қуатты», «көңілді» және мүмкін «шағын буржуазиялық» бас киімі – Эрих Хонеккердің сабан шапанындағы жазғы суретінен шабыттандырылып, сақталды. Ampelmännchen көлік шамдарының прототипі VEB Leuchtenbau Berlin-де жасалды. Он жылдар өткен соң, неміс апталық журналы Der Spiegel-дің авторы Даниэль Мюрен Ampelmännchen-ді «сұлулықты тиімділікпен, тартымдылықты пайдалылықпен, [және] әлеуметтік байланысты міндеттерді орындаумен» біріктіретін символ деп сипаттады. Кейбіреулерге Ampelmännchen үлкен басы мен қысқа аяқтары бар бала бейнесін, ал басқаларына – діни лидерді еске түсірді. Ampelmännchen өте танымал болғандықтан, ол 1980 жылдардың басында балаларға жол қауіпсіздігін үйретудің маңызды бөлігіне айналды. «Stiefelchen und Kompaßkalle» атты жартылай анимациялық Ampelmännchen оқиғалары ай сайын Шығыс Германиядағы балалардың ұйықтау алдындағы телебағдарламасы Sandmännchen-нің бөлігі ретінде көрсетілді, ол Шығыс Германиядағы ең көп көретін бағдарламалардың бірі болды.
Ampelmännchen (; literally little traffic light man, diminutive of Ampelmann ) is the symbol shown on pedestrian signals in Germany. Prior to German reunification in 1990, the two German states had different forms for the Ampelmännchen, with a generic human figure in West Germany, and a generally "male" figure wearing a hat in the East. The Ampelmännchen is a beloved symbol in former East Germany, At that time, traffic lights were the same for cars, bicycles and pedestrians. The East Berlin Ampelmännchen was created in 1961 by traffic psychologist Karl Peglau (1927–2009) as part of a proposal for a new traffic lights layout. Peglau criticised the fact that the standard colours of the traffic lights (red, yellow, green) did not provide for road users who were unable to differentiate between colours (ten percent of the total population), and that the lights themselves were too small and too weak when competing against luminous advertising and sunlight. Peglau proposed retaining the three colours while introducing intuitive shapes for each coloured light. This idea received strong support from many sides, but Peglau's plans were doomed by the high costs involved in replacing existing traffic light infrastructure. Peglau's secretary Anneliese Wegner drew the Ampelmännchen per his suggestions. The initial concept envisioned the Ampelmännchen to have fingers, but this idea was dropped due to technical difficulties with the illumination. However, the man's "perky", "cheerful" and potentially "petit bourgeois" hat – inspired by a summer photo of Erich Honecker in a straw hat – was retained, to Peglau's surprise. The prototypes of the Ampelmännchen traffic lights were built at the VEB Leuchtenbau Berlin. Decades later, Daniel Meuren of the weekly German newsmagazine Der Spiegel described the Ampelmännchen as uniting "beauty with efficiency, charm with utility, [and] sociability with fulfilment of duties". The Ampelmännchen reminded others of a childlike figure with big head and short legs, or a religious leader. The Ampelmännchen proved so popular that it became part of road safety education for children in the early 1980s. Partly animated Ampelmännchen stories with the name Stiefelchen und Kompaßkalle were broadcast once a month as part of the East German children's bedtime television programme Sandmännchen, which had one of the largest viewing audiences in East Germany.
Вариациялар
Қазіргі Германияда Ampelmännchen-нің үш түрі бар: бұрынғы Шығыс Германия нұсқасы, бұрынғы Батыс Германия нұсқасы және 1992 жылы енгізілген жалпы Германиялық Ampelmännchen. Әр Германия штаты қолданылатын нұсқаны анықтау құқығына ие. Шығыс немiстер 1980 жылдардың басынан бастап Ampelmännchen жол бағдаршамдарын әзілдеу үшін өзгертіп келді; бұл 1990 жылдары жоғалып бара жатқан Шығыс Германия Ampelmännchen-іне назар аударуға бағытталған, бұқаралық ақпарат құралдарының тиімді әрекеттеріне айналды. Эрфурттағы бірнеше жол бағдаршамындағы Ampelmännchen-дер, олардың рюкзак немесе фотоаппарат ұстап тұрғандай бейнеленген шаблонды өзгерту арқылы жаңартылды. 2004 жылы Йоахим Россберг Ampelmännchen-нің әйел аналогын, Ampelfrau-ды ойлап тапты, ол Цвиккау, Дрезден және Фюрстенвальде қалаларындағы кейбір жол бағдаршамдарына орнатылды. Ampelfrau Исландияның Рейкьявик қаласындағы кейбір жол бағдаршамдарында да кездеседі. 2019 жылы Гессендегі, діншіл католиктер көп шоғырланған Фулда қаласы, Фулда князьдік аббаттығының құрылғанына 1275 жыл толуына орай, Әулие Бонифацийге ұқсайтын Ampelmännchen-ді қабылдады.
"Зтоховен" өнер ұжымы
Роман Тик («романтикалық» есімін ойынмен пайдаланатын псевдоним) Зтоховен өнер ұжымының («(Жол) Намыссыздықтан шығу») мүшесі 2007 жылдың 8 сәуірінде күндізгі уақытта бес сағат жұмыс істеп, баспалдақ көмегімен және қызыл комбинезон киіп, жаяу жүргіншілерге арналған бірнеше шамдарды өзгертті. Ол әртүрлі мотивтерді қолданды, оның ішінде ерлер мен әйелдердің суреттерін (мысалы, ішімдік ішу, зәр шығару) пайдаланды.
Жол-көлік шамдарын қоса алғанда
2015 жылдың 11 мамырында Венада Life Ball және Eurovision ән байқауына дейін қала кейбір светофорларды "Ampelpärchen" деп өзгертті; бұл құшақтасып тұрған немесе қол ұстасып жатқан гомосексуал және гетеросексуал жұптардың суреттері салынған дизайн. 2015 жылдың маусым айында Зальцбург (Staatsbrücke) және Линц (Mozartkreuzung) да осылайша сол дизайнды қолданды. Бірақ 2015 жылдың желтоқсанында FPÖ партиясының қалалық көлік министрі жеке қаржыландырылған беткі панельдерді қажетсіз деп танып, алып тастады.
Құрмет
2017 жылдың 13 қазанында Google, Google Doodle арқылы Еңбекші бағдаршам адамының 56 жылдығын тойлады.