Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаяу жүргіншілер өткелінің түрі
Type of pedestrian crossing
Зебра өткелі (британдық ағылшын тілінде) немесе белгіленген жаяу жүргіншілер жолы (американдық ағылшын тілінде) – ақ жолақтармен (зебра белгілері) белгіленген жаяу жүргіншілер өткелі. Әдетте, жаяу жүргіншілерге көлік құралдарына қарағанда басымдық беріледі, бірақ белгілердің маңызы мемлекеттік құқыққа қарай әртүрлі болуы мүмкін. Олар жолақтары зебраның терісіне ұқсағандықтан «зебра» деп аталады. Әлемдегі алғашқы зебра өткелі 1951 жылы Ұлыбританияның Слау қаласында жаңа және бар өткелдердегі жаяу жүргіншілердің қауіпсіздігін арттыру үшін орнатылды. Содан бері зебра белгілері жаяу жүргіншілер өткелдерін белгілеу үшін халықаралық деңгейде қолданылып келеді. Қауіпсіздік мәселелеріне байланысты көптеген өткелдер түрлі сигналды өткелдерге алмастырылды. Белгілердің терминологиясы мен қолданылуы елдер бойынша өзгеше. Ұлыбританияда және басқа да Ұлттар Достастығы елдерінде олар көбінесе зебра өткелдері деп аталады, себебі жолақтары зебраның жолақты терісіне ұқсайды. Бұл идеяның пайда болуы 1948 жылы британдық парламент депутаты Джеймс Каллаганның елдегі Көлік және Жол зерттеу зертханасына сапар шегуімен байланысты, онда жаяу жүргіншілер үшін қауіпсіз өткелдердің жаңа идеясы әзірленген болатын. Оған қара-ақ сурет көрсетілгенде, Каллаган оның зебраға ұқсайтынын айтқан. Каллаган өзі бұл терминнің авторы екенін мәлімдемеген. Белиша маяғы – тік өткел белгісі, ол әлі де Ұлыбританиядағы зебра және параллель өткелдерде қажет, ол 1934 жылы Көлік министрі Лесли Хоре Белишаның құрметіне аталған. Алайда, көлік қозғалысының артуымен, маяктардың тиімділігі төмендеді; жаяу жүргіншілер де, жүргізушілер де өткелді елемеді. 1949 жылдан 1951 жылға дейін сол кездегі Көлік министрлігі көрінуді жақсарту және қолдануды арттыру үшін жобалармен тәжірибе жүргізді, содан кейін таныс қара-ақ жолақтар енгізілді. Осы кезеңде зебра өткелі Ұлыбританияның 1000 тәжірибелік участасында сынақтан өтті. Зебра белгілері физик және жол инженері Джордж Чарльзуортке тиесілі, ол Жол зерттеу зертханасының жол қозғалысы бөлімінің алғашқы басшысы болған. Басқа елдерде, мысалы, АҚШ-та, зебра өткелдері жол сигналдарымен басқарылатын жаяу жүргіншілер өткелдерінде де қолданылады.
A zebra crossing (British English) or a marked crosswalk (American English) is a pedestrian crossing marked with white stripes (zebra markings). Normally, pedestrians are afforded precedence over vehicular traffic, although the significance of the markings may vary by jurisdiction. They are known as "zebra" crossings as the stripes resemble the coat of a zebra. The first zebra crossing in the world was installed in Slough, United Kingdom in 1951 to enhance pedestrian safety at new and already existing crossing points. Since then, zebra markings have been used at crossing points internationally to denote pedestrian crossings. Many have been replaced by various types of signalled crossing due to safety concerns. Terminology and usage of the markings varies by country. In the UK and other Commonwealth countries, they are usually called zebra crossings, as the stripes resemble the striped coat of a zebra. It is generally attributed to British MP James Callaghan who, in 1948, visited the country's Transport and Road Research Laboratory which was working on a new idea for safe pedestrian crossings. On being shown a black and white design, Callaghan is said to have remarked that it resembled a zebra. Callaghan did not himself claim authorship of the term. The Belisha beacon is an upright crossing marking, still required by zebra and parallel crossings in the UK, named after the Minister of Transport in 1934, Leslie Hore Belisha. However, with an increase of car traffic, the effectiveness of the beacons was waning; both pedestrians and drivers were ignoring the crossing. From 1949 to 1951, the then named Ministry of Transport experimented with designs to improve visibility and increase usage, until the familiar black and white stripes were introduced. The zebra crossing was then trialed at 1,000 experimental sites across the UK at this time. The zebra markings are credited to physicist and traffic engineer George Charlesworth, who was the first head of the traffic section at the Road Research Laboratory. In other countries, such as the United States, zebra crossings are also used on pedestrian crossings controlled by traffic signals.
Белгілеу әдісі
Жаяу өткелдің сызықтары көбінесе жол белгілеу машинасымен салынады. Жаяу өткел сызықтарының ені басқа жол сызықтарынан кең болғандықтан, жаяу өткелді белгілеу машинасының белгі салу бөлігі де сәйкесінше кең болады. Машина қолмен итемеленеді.
The lines of a zebra crossing are commonly laid down by a road marking machine. Because the width of crossing lines is wider than other traffic lines, the marking shoe of a zebra cross marking machine is accordingly wider. The machine is hand pushed.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда жол қозғалысына қатысушылардың бәрі, соның ішінде көлік жүргізушілері де, зебралық өткелге аяқ басқан жаяу жүргіншілерге жол беруі міндетті. Көлденең өткелде жол бермегендерге 100 фунт стерлинг айыппұл және үш лицензиялық ұпай салынды. Бұл жаза басқа елдермен салыстырғанда, олар 2000 фунтқа дейін айыппұл салатынын ескерсек, тым жеңіл деп сынға ұшырады. Дегенмен, мектепке қатысты жол бақылаушысы ("lollipop man/lady" деп аталады) бақылап тұрған зебралық өткелде жол бермегендерге айыппұл 1000 фунтқа дейін және кемінде үш лицензиялық ұпай салынды, тіпті құқығынан айырылу мүмкіндігі де бар. Ұлыбританияда көлік жүргізушілері жаяу жүргіншілер өткелінде болмаса да, жол бақылаушысын тоқтатуға міндетті. Ұлыбританияда "лилопоп" ерлер немесе әйелдер (мектеп өткелдеріндегі бақылаушылар) мектептер маңындағы зебралық өткелдерде, оқушылар келіп-кету уақытында жиі кездеседі. Олардың кеңінен таралған лақап аты, олар қозғалысты тоқтатқанда қолға ұстаған ескерту белгісінен туындады: белгі – ұзын таяқшадағы үлкен дөңгелек диск, сондықтан бастапқыда шаршы болғанымен алып леденец сияқты көрінеді.
In the United Kingdom, it is the law that all road users, including motorists, give way to pedestrians who have set foot on a zebra crossing. A fine of £100 and three licence penalty points is given to those failing to give way at the crossings. This penalty has attracted criticisms of leniency when compared to other countries which enforce fines of up to £2,000. For failing to give way at a zebra crossing patrolled by a school crossing patrol ("lollipop man/lady" as they are commonly called), however, the penalty rises to £1,000 and a minimum of three licence points, with the possibility even of disqualification. In the United Kingdom, motorists have to stop for a crossing patrol, even when it is not on a pedestrian crossing. In the United Kingdom, lollipop men or women (school crossing patrols) frequently attend zebra crossings near schools, at the hours when schoolchildren arrive and leave. Their widely used nickname arose because of the warning sign they hold up as they stop traffic: the sign is a large round disc on a long pole and thus resembles a giant lollipop, although they were originally of a square design.
Еуропа мен Таяу Шығыста
Германияда, Скандинавияда және Еуропаның көптеген басқа елдерінде, жаяу жүргіншілер әлі тротуарда тұрса, бірақ жолдан өтуге дайындалып тұрса, оларға жол беру керек. Швейцарияда жаяу жүргіншілер өткелдерін белгілеу үшін сары жолақтар қолданылады. Алайда, Ұлыбританиядағы сары "жолбарыс" өткелінен өзгеше, велосипедшілер одан өту үшін велосипедтен түсуге міндетті. Ливанда жолақты өткелдер жаяу жүргіншілер үшін ең көп қолданылатын өткел түрі, бірақ одан басқа да көптеген түрлері бар. "Зебра" өткелдер көбінесе светофорлармен реттелген қиылыстарда және айналма жолдарда салынады. Олар мектептер маңында және тоқтау белгісі орнатылған қиылыстарда да кеңінен қолданылады. Олар жаяу жүргіншілерге кез келген жағдайда басымдық және жолға шығу құқығын береді.
In Germany, Scandinavia, and most other European countries, pedestrians have right of way if they are still on the kerb but about to enter the crossing. In Switzerland yellow stripes are used for pedestrian crossings. Unlike a yellow tiger crossing in the UK, however, cyclists are required to dismount to cross. In Lebanon, striped crossings are the preferred pedestrian crossing type, though many other variations exist. Zebra crossings are painted mostly at signalised intersections and roundabouts. They are also widely used in school areas and stop sign regulated intersections. They provide priority and right of way to pedestrians under all circumstances.
Солтүстік Америка
Солтүстік Америкада жаяу өткелдер көбінесе жаяу жүргіншілер өткелі деп аталады, бірақ белгілеу стиліне қарай, олардың әртүрлі атаулары болуы мүмкін. АҚШ-та "зебра өткелдері" де бар, бірақ бұл термин екі параллель сызықпен жолақтар үстінен боялған, саты стиліне ұқсас, бірақ толықтай сәйкес келмейтін диагональ өткелді сипаттау үшін қолданылады. Керісінше, "зебра өткелдері" "континенттік жаяу өткелдері" деп аталады және олардың басқа белгілеу стильдерімен салыстырғанда жақсы көрінуіне байланысты көптеген штаттарда артықшылыққа ие. Канаданың көп бөлігінде стандартты параллель сызықтар белгіленген жаяу өткелдері ең көп қолданылады, бірақ Торонтода зебра белгілері кеңінен таралған.
In North America, pedestrian crossings are almost exclusively called crosswalks, but depending on the marking style, they can have different names. Although zebra crossings exist in the US, the term is used to describe a type of diagonal crosswalk with two parallel lines painted over the stripes, similar but not identical to the ladder style. Instead, zebra crossings are called "continental crosswalks" and are the preferred style in many states because of its enhanced visibility compared to the other marking styles. In most areas of Canada, standard parallel lines markings are the preferred crosswalk style, except in Toronto where zebra markings are widely used.
Океания
Жаңа Зеландияда көлік жүргізушілер жаяу жүргіншілерге жол беруге міндетті. Жаяу жүргіншілер жолдан өту орнының (зебра төсегісі сияқты) жанынан өткесі келсе, міндетті түрде сол жолдан өту орнын пайдалануы керек. Австралияда көтерілген зебра төсегілерін кейде "вомбат жолдары" деп атайды.
In New Zealand, motorists are required to give way to pedestrians. Pedestrians wishing to cross the road within of a crossing facility (which includes zebra crossings) must use a crossing facility. In Australia, raised zebra crossings are sometimes called wombat crossings.
Сиырларды өсіру
Испанияның Галисия аймағындағы А-Корунья қаласында жаяу өткелде жолақтардың орнына нүктелер қолданылды, бұл оны зебра емес, сиырға ұқсатады. Мұндай шешімнің себебі – мал шаруашылығы үшін аймаққа маңызды жануарды құрметтеу.
The city of A Coruña in Galicia, Spain, has opted for spots rather than stripes at a pedestrian crossing, resembling a cow instead of a zebra. The reason for this option is to recognise the importance of the animal for the region's farming.
Тигр және параллель өткелдер
Тайгерлік жол – Гонконг пен Ұлыбританияда қолданылатын нұсқа. Ол сары және қара түстерге боялған. Ұлыбританияда велосипедшілерге жолдан түсіп, велосипедімен өтудің орнына, жолдың ортасымен өтуге мүмкіндік береді және жүргізушілерді велосипедшілерге де, жаяу жүргіншілерге де жол беруге міндеттейді. Айлсбери, Букингемшир қаласы 2006–2007 жылдары тайгерлік жолдарды сынақтан өткізді, бірақ оларды тукан жолдарымен алмастырды. 2019 жылы Портсмут қаласында тайгерлік жол пайда болды.
A tiger crossing is a variation used in Hong Kong and the United Kingdom. It is painted yellow and black. In the United Kingdom, it allows cyclists to cross in a central area of the road without dismounting, and obliges motorists to give way to both cyclists and pedestrians. Aylesbury, Buckinghamshire experimented with tiger crossings during 2006–2007, but replaced them with toucan crossings. A tiger crossing was introduced in Portsmouth in 2019.
"Үш өлшемді" қиылыстар
Бірнеше ел оптикалық иллюзияға негізделген "үш өлшемді" жаяу өткелдерін сынақтан өткізді. Өткелдің ақ жолақтары жерден көтерілгендей, физикалық тосқауыл сияқты көрінеді. Бұл өткелдер жаяу жүргіншілердің қауіпсіздігін арттыру мақсатымен жасалған, бірақ олар туристердің арасында да танымал, олар осы өткелдерден өтіп тұрып суретке түсініп, жерден аспаздай көрінуді жақсы көреді. Мұндай өткелдерді Австралия, Исландия, Малайзия, Үндістан, Жаңа Зеландия және АҚШ-та кездестіруге болады. Қосымша қауіпсіздік шарасы ретінде, жылдамдықты баяулатуға арналған көтерілген жол бөлімдерімен (яғни, жылдамдық кестелерімен) біріктірілуі мүмкін.
A number of countries have experimented with "three dimensional" zebra crossings based on an optical illusion. The white stripes of the crossing appear to hover above the ground as though they were a physical barrier. Although intended to improve pedestrian safety on the crossings, they have also been popular with tourists who like to be photographed crossing them, appearing to hover above the ground. Such crossings can be found in Australia, Iceland, Malaysia, India, New Zealand and the United States. Crossings can be combined with speed tables (i. e. raised sections of road designed to physically slow traffic down) as an additional safety measure.
Көкшетасты өткелдер
2013 жылдың жазында Хельсинкидегі Ресей елшілігінің алдындағы жол өткелінің жолақтары жаңбырқағаздың түстерімен боялды. Бұл Ресей үкіметінің лесбиян және гейлерге қатысты саясатына қарсы наразылықтың бір көрінісі болды, жаңбырқағаз ЛГБТ мәдениетінің белгісінің бірі саналады. Осыған ұқсас наразылық Швецияның Стокгольм қаласындағы Ресей елшілігіне жақын жол өткелінде де жасалды. 2018 жылы Париждегі билік мақтаныш мерекесіне орай кейбір жол өткелдерін жаңбырқағаз шекараларымен бояуға шешім қабылдады; олар уақытша болуы тиіс еді, бірақ гомофобиялық вандализмнан кейін муниципалитет жаңбырқағаз жолақтарының мұндайда тұрақты болатынын жариялады.
A zebra crossing immediately outside the Russian Embassy in Helsinki was painted in summer 2013 with the colours of the rainbow to protest the Russian government's policy towards lesbian and gay people, the rainbow being one symbol of the LGBT culture. A similar protest has also been made on a zebra crossing near the Russian Embassy in Stockholm, Sweden. In 2018 in Paris, the authorities decided to paint some crossings with rainbow borders for the Pride; those were supposed to be temporary, but after homophobic vandalism, the municipality declared that the rainbow stripes would remain permanently.
Танымал мәдениетте
The Beatles тобының Abbey Road альбомының мұқабасында зебра арқылы өтетін жол суреті бейнеленген. Мұқабасы осы жолды туристер арасында танымал етіп, Abbey Road Studios логотипіне енгізді. Abbey Road суреті түсірілгеннен кейін, барлық зебра өткелдеріне жолдың шетіне және ортасына зигзаг сызықтары қосылды. English Heritage бұл өткелге II санатты мәдени ескерткіш статусын берді. Ағылшын жазушысы Дуглас Адамстың "Галактикаға саяхатшының нұсқаулығы" атты ғылыми-фантастикалық комедиясында да зебра өткелдері туралы әжуанды айтылады. Адам Құдайдың жоқтығын дәлелдеу үшін Бабил балығы деп аталатын ерекше жаратылысты пайдаланады; роман былай дейді: "Содан кейін адам қараның ақ екенін дәлелдеп, келесі зебра өткелінде қаза табады". Ла-Пас қаласының көлік зебралары – Боливияның Ла-Пас қаласының көшелерінде жүргізушілер мен жаяу жүргіншілерді жол ережелерімен таныстыру үшін зебра киімдерін киіп билейтін жас адамдар тобы.
A zebra crossing appears on the cover of The Beatles' Abbey Road album. The cover made the crossing a tourist attraction, and it has been incorporated into the Abbey Road Studios logo. Since the Abbey Road photo was taken, zigzag lines at the kerb and in the centre of the road have been added to all zebra crossings. English Heritage has given this crossing Grade II listed building status. There is also a tongue in cheek reference to zebra crossings in the science fiction comedy The Hitchhiker's Guide to the Galaxy by English author Douglas Adams, in reference to Man using the improbable creature called the Babel fish as proof of the non existence of God; the novel says, "Man then goes on to prove that black is white and gets himself killed at the next zebra crossing." The La Paz traffic zebras is a team of young people who dress in zebra costumes and dance in the streets of La Paz, Bolivia, in order to make drivers and pedestrians aware of traffic rules.