Клод Маттьё Гардан: Француз генералы мен дипломаты

Кіріспе

Француз генералы және дипломаты (1766–1818) Клод Маттье, Гардан графы (11 шілде 1766, Марсель – 30 қаңтар 1818) – француз генералы және дипломаты. Ол әскерге қабылданып, революциялық соғыстар кезінде жылдам дамып, 1793 жылы капитан атағын алды.

Өмірбаян

1799 жылы мамыр айында ол Бассигнана шайқасында ресейліктермен талқандалуға жақын болған француз армиясының дивизиясын құтқарып, өзін ерекшелендірді. Моро оны бірден бригадир генерал деп атады. Ол Маренго шайқасынан (1800 жылдың маусымы) аз уақыт бұрын қызметтік міндетін орындамағаны үшін Наполеонның наразылығына ұшырады, бірақ 1805 жылы императордың жеке көмекшісі болып тағайындалды. Дегенмен, оның ең басты жетістігі дипломатиялық салада болды. 1807 жылдың көктемінде Ресей мен Пруссия Франциямен соғысып жатқанда, Ресей императоры Александр I Персиямен де соғыс жүргізіп жатқан еді. Тегеран сарайы Франко-Персиялық одақ құру мақсатында француз императорына, сол кезде Шығыс Пруссиядағы Финкенштейн сарайында болғанда, миссия жіберді. 1807 жылдың 4 мамырында Финкенштейн шартына қол қойылды, сол кезде Наполеон Гарданені осы одақты нығайту үшін арнайы елші етіп тағайындады. Ол Гардан үшін дайындаған және 30 мамырда қол қойған құпия нұсқаулар император саясатының Шығысқа қарай бағытталғанын көрсетеді. Франция Персияның территориялық тұтастығына кепілдік беруі, Грузияның (сонда оны ресейліктер басып алған) шахқа тиесілі екенін мойындауы және оған сол аумақты қайтару үшін барлық күшін салуы керек еді. Ол сондай-ақ шахтың сұраған саны мен мөлшерінде қару-жарақ, офицерлер мен жұмысшыларды қамтамасыз етуі керек еді. Наполеон өз тарапынан Персиядан Ұлыбританияға қарсы соғыс жариялауды және барлық британдықтарды өз аумағынан қууды талап етті. Гарданның отбасы Левант аймағында жақсы танымал болған, ол ұзақ және қауіпті сапар жасап, 1807 жылдың желтоқсан айында Тегеранда құрметпен қарсы алынды. 1807 жылдың шілдесінде Тильзитте Франко-Ресей келісімінің жасалуы осы миссияны нәтижесіз қылды. Персия тек Кавказ аумағына басып кірген Ресейге қарсы көмекке мұқтаж болды және барлық үміттері жоғалғаннан кейін Үндістанға шабуыл жасауға ниеттенген жоқ. Шах, алайда, британдықтарды елден шығарып, Франциямен сауда шартына қол қоюға уәде берді. Бір кезде Тегеранда Англияның ықпалы француз ықпалымен толығымен ығыстырылды, ал сэр Джон Малкольмнің сол сарайға жасаған миссиясына рұқсат берілмеді. Бірақ, ақырында Гардан Еуропадағы жағдайдың өзгеруінен көп үміт күте алмайтынын түсініп, елден кенеттен кетіп қалды (1809 жылдың сәуірінде). Бұл әрекеті Наполеонның толық мақұлдауына ие болмады, бірақ ол оны граф титулына ие етіп, 1810 жылы Португалиядағы маршал Массена армиясына қосты. Сол жерде, Сантаремнен Альмейдаға жасалған апатты шегініс кезінде, ол өзіне жағымсыз әсер еткен соққыға ұшырады.

In May 1799 he distinguished himself by saving a division of the French army which was about to be crushed by the Russians at the battle of Bassignana, and was named at once brigadier general by Moreau. He incurred Napoleon's displeasure for an omission of duty shortly before the battle of Marengo (June, 1800), but in 1805 was appointed to be aide de camp of the emperor. His chief distinction, however, was to be won in the diplomatic sphere. In the spring of 1807, when Russia and Prussia were at war with France, and the emperor Alexander I of Russia was also engaged in hostilities with Persia. The court of Tehran sent a mission to the French emperor, then at the Finckenstein Palace in East Prussia, with a view to the conclusion of a Franco Persian alliance. The Treaty of Finckenstein was signed on 4 May 1807, at that castle; and Napoleon designed Gardane as special envoy for the cementing of that alliance. The secret instructions which he drew up for Gardane, and signed on 30 May, are of interest as showing the strong oriental trend of the emperor's policy. France was to guarantee the integrity of Persia, to recognize that Georgia (then being invaded by the Russians) belonged to the shah, and was to make all possible efforts for restoring that territory to him. He was also to furnish to the shah arms, officers and workmen, in the number and to the amount demanded by him. Napoleon on his side required Persia to declare war against Great Britain to expel all Britons from her territory. Gardane, whose family was well known in the Levant, had a long and dangerous journey overland, but was cordially received at Tehran in December 1807. The conclusion of the Franco Russian treaty at Tilsit in July 1807 rendered the mission abortive. Persia longed only for help against Russia who had invaded its Caucasian territories and had no desire, when all hope of that was past, to attack India. The shah, however, promised to expel Britons and to grant to France a commercial treaty. For a time French influence completely replaced that of England at Tehran, and the mission of Sir John Malcolm to that court was not allowed to proceed. Finally, however, Gardane saw that nothing much was to be hoped for in the changed situation of European affairs, and abruptly left the country (April 1809). This conduct was not wholly approved by Napoleon, but he named him count and in 1810 attached him to Marshal Massena's army in Portugal. There, during the disastrous retreat from Santarém to Almeida, he suffered a check which brought him into disfavour.