Кіріспе

Массачусетс штатындағы, АҚШ-тағы тарихи шіркеу
Бойлстон көшесіндегі шіркеу

Бостондағы Бойлстон көшесіндегі Ескі Оңтүстік шіркеуі, сондай-ақ Жаңа Ескі Оңтүстік шіркеуі немесе Үшінші шіркеу деп белгілі, 1669 жылы алғаш құрылған Біріккен Мәсіх шіркеуінің тарихи қауымы. Оның қазіргі ғимараты Чарльз Амос Каммингс және Уиллард Т. Сирс еңбектерімен готикалық жаңғыру стилінде салынды, 1873 жылы құрылысы аяқталды және 1935-1937 жылдар аралығында Аллен мен Колленс архитекторларымен кеңейтілді. Бостонның Бэк-Бэй аймағында, жаңадан толтырылған жерге салынған бұл шіркеу Копли алаңындағы 645 Бойлстон көшесінде орналасқан. 1970 жылы архитектуралық маңыздылығы үшін Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды, өйткені Жаңа Англиядағы ең әдемі жоғары викториялық готикалық шіркеулердің бірі болып табылады. Бұл АҚШ-тағы ең көне діни қауымдардың біріне үй иесі.

Қауымның тарихы

1669 жылы құрылған Олд Саут шіркеуі – АҚШ-тағы ең көне діни қауымдардың бірі. Ол Бостонның Бірінші шіркеуінен бөлініп шыққан конгрегационалистер тарапынан құрылған және қаладағы Бірінші және Екінші конгрегациялық шіркеулерден ерекшелену үшін Үшінші шіркеу деп аталды. Үшінші шіркеу қауымы алғаш 1670 жылы Сидар жиналыс үйінде, содан кейін 1729 жылы Бостон қаласындағы Вашингтон және Милк көшелерінің қиылысындағы Ескі Оңтүстік жиналыс үйінде жиналды. Қауым мүшелерінің арасында негізін қалаушылар Эдвард Рейнсфорд, Томас Савидж, Джон Алден, Джон Халл, Джудит Куинси Халл, сондай-ақ Дэниел Куинси, Джон Алден кіші, Самуэль Адамс, Уильям Доуэс, Бенджамин Франклин, Самуэль Сьюолл және Филлис Уитли сияқты адамдар болды. 1773 жылы Самуэль Адамс Бостон шай партиясын бастаған «соғыс шақыруларын» Ескі Оңтүстік жиналыс үйінен берді. 19 ғасырдың басындағы унитариандық қозғалыс кезінде Олд Саут Бостондағы үштік доктринасын сақтаған жалғыз конгрегациялық шіркеу болды. 1816 жылы Олд Саут шіркеуі Парк-стрит шіркеуімен бірігіп, Бостон қаласының мұқтаж халқына көмек көрсету мақсатындағы әлеуметтік әділдік қоғамы – Сити Мишн қоғамын құрды. Америка Азамат соғысы кезінде Олд Саут пастор Джейкоб Мэннинг басшылығымен Одақ армиясына жалдау орталығы болды. Қауым толығымен құлдыраушы болмаса да, Одақ мүддесін күшті қолдады. Азамат соғысы аяқталғаннан кейін қауымға қатысу кеңейді. Пастор Джордж Анджер Гордон басшылығымен қауым 1875 жылы Вашингтон көшесіндегі жиналыс үйінен Бэк-Бэйге көшіп, жаңадан толтырылған жерге салынған қазіргі шіркеу ғимаратына орналасты. Олд Сауттың қалалық миссионерлік қызметке және қамқорлыққа берілгендігі 20 ғасырда да жалғасты, нәсіл, әлеуметтік топ және сексуалдық бағдар бойынша әртүрлі жаңа мүшелерді қабылдауға мүмкіндік берді. Қауым теңдік, әлеуметтік әділдік және бейбітшілік платформасын ресми түрде қабылдады.

Сәулет

Ғимарат 1870-1872 жылдары Бостондық «Каммингс және Сирс» архитектура фирмасымен венециялық готика стилінде жобаланған. Бұл стиль британдық мәдениеттанушы және сәулет сыншысы Джон Раскиннің (1819–1900) «Венеция тастары» атты еңбегінде баяндалған қағидаларын негізге алады. Бостондағы «Ескі Оңтүстік шіркеуі» американдық сәулет өнеріне Раскиннің әсерінің ең маңызды мысалдарының бірі болып табылады. Архитекторлар Чарльз Амос Каммингс және Уиллард Т. Сирс Изабелла Стюарт Гарднер мұражайын да жобалаған. Шіркеудің сыртқы қабырғасы негізінен Роксбери конгломератынан, көбінесе пудинг тасы деп аталатын материалдан салынған. Көптеген аркалар мен бірнеше тас қабырғалар сары-қызғылт және қою қызыл құмтас қатарларымен өрнектелген. Портиктер мен кампаниледегі үлкен ашық аркалар қарапайым темір торлармен әшекейленген. Портиктердің жоғарғы аркалары ою-өрнектелген темір экрандармен безендірілген. Ғимараттың шатыры қызыл және қара сұр шифердің кезектесетін жолақтарымен жабылған, ал шатыр сызығы әсем темірден жасалған тікұшақтармен аяқталған.

Кампаньел

Бостонның бірнеше аудандарынан көрінетін биік мұнара немесе қоңырау мұнарасы – Ескі Оңтүстіктің ерекше белгісі. Шіркеудің батыс жағында орналасқан мұнараның биіктігі 246 футқа жетеді және онда шіркеудің 2020 фунт салмақтас қоңырауы орналасқан. Бұл сол жерде салынған екінші қоңырау мұнарасы, оны Allen & Collens жобалаған. Ол 1875 жылғы үлгіге ұқсас, маврлік аркалар қолданылған. Бірінші мұнара 1875 жылы қазіргі Нартекс және ғибадатханамен бірге аяқталды, бірақ 1920 жылдардың соңында қисайып бастады. Себебі, жұмсақ, бұрынғы батпақ жерге орнатылған нашар негіздер мен тіректер болды. Олар мұнараның салмағына шыдамады. Жұртшылық Allen & Collens архитектуралық фирмасына қоңырау мұнарасын ауыстыру және құрметті Джордж Анжиер Гордонның есімімен аталатын жаңа шіркеуді жобалауды тапсырды. Мұнара бөлшектелді, ал 1930 жылдар басындағы парлық экскаватор және болат тіректер технологиясы ұзаққа созылатын шешім берді. Бүгінде мұнараның көлбеулігі мен биіктігі жыл сайын тексеріледі, және оның беріктігіне куәлік ететін жазбалар сақталады. Үлкен қоңырауды ауыр арқанмен қозғалтатын қоңырау доңғалағы 20-ғасырдың соңында тозығы жетіп, қоңырауды сыртқы балғамен қағу қажеттігі туды. 2006 жылдың күзінде орнатылған 1931 жылғы қоңырау доңғалағының нақты көшірмесі Ескі Оңтүстік қоңырауын "толық қозғалысқа" келтірді.

Фонарь

Киелі үйдің шығыс жағында ғибадатхананың үстінде мыспен қапталған күмбез орналасқан, оны он екі әсем готикалық аркалы терезелер қоршап тұр. Бұл ерекшелік Венециядағы Әулие Марк базиликасының күмбездерін еске түсіреді. Шам көзге әсерлі көрініс ұсынса да, оның құрылысында функционалдық мақсат та ескерілген. Желдеткіштер мен кондиционерлер болмаған кезде, механикалық түрде ашылатын жалюзилер тізбегі ғибадатхана ішін салқындатуға көмектесетін терезе жақтауларын ашуға мүмкіндік берді.

Декоративтік өнер

Ескі Оңтүстік интерьері зерек, бірақ бай материалдардың үйлесімін тыныш түрде өзгертеді: мүсінделген итальяндық вишня ағашы, әктас, өрнекті гипс және боялған шыны. Қасиетті орынға нартэкстен венециялық готика стилінде француздық Каен әктасынан жасалған мүсінделген экран арқылы кіріледі. Экранды безенген мүсінделген жапырақтардың арасында батпақ тышқаны, кесіртке, сұлуқұс және құрлы қабық таба аласыз. Ғимараттың сыртында да осыған ұқсас жануарлар бейнеленген. Шіркеудің шығыс жағындағы хордың артында орналасқан ғибадатхананың ішкі жағы Венециядағы Дож сарайының жоғарғы аркадасынан бейімделген төрт жапырақты люнеттері бар ағаш аркалармен қапталған. Боялған шыны терезелер ағылшын боялған шыны өндірушілері Клейтон мен Белл жасаған және 15 ғасырғы ағылшын шынысының стилінде өндірілген.

1875 жылы Каммингс және Сирс интерьері

1875 жылы Олд Саут шіркеуі ашылғанда, ол Каммингс пен Сирстің жобасына негізделген бүгінгідей көрінді. Қабырғалар күрделі үштік түстердің полихромды штемпельдерімен безендірілген: қызыл қызыл фон, охр, лавр жапырағының жасыл түсі, жылы сұр және персимон, металл алтынымен безендірілген. Балкондардағы оюлы ағаш фризінен басқа, ішкі құрылыстың көп бөлігі 1875 жылға дейін дайын болған. Трансепттер мен нефтің қиылысынан биіктеп тұрған шам немесе купол бар. Шам төбесі терең прусша көгілдір түспен боялған, ал оның үстінде Құдайдың аспанын бейнелейтін алтын жұлдыздар салынған. Ғибадатхананың батыс қабырғасындағы әк таспен жасалған ою-өрнектер, жапырақтары мен жануарлары, сондай-ақ, мұқият ойылған жапырақты ағаш бұйымдары және жоғарыдағы түнгі аспан бейнесі – Құдайдың жаратылысын көрнекті ету үшін жасалған. Шығыс қақпа қабырғасындағы есіктердің үстінде Антонио Сальвиатидің өмір ағашының шыны мозаикалары орналасқан. Сальвиатидің үшінші мозаикасы бастапқыда мұнараның алдыңғы есіктерінің үстіндегі тимпанонда ілінген. Бұл мозаика мұнара 1922-1937 жылдары қайта салынғанда вестибюльге көшірілді. Барлық бұл элементтердің үйлесімі өте бай әсер қалдырды; бір мезгілде рухани және сезімтал тәжірибе, және Вашингтон көшесіндегі Ескі Оңтүстік жиналыс үйінің қарапайым интерьеріне қарама-қарсы болды. Стильдік тұрғыдан 1875 жылғы интерьер Рускиннің готикалық сыртқы көрінісімен үйлесімді болды және Рускиннің «өрнекте адамның жүрегі, ақылы және қолы бірігеді» деген идеалын бейнеледі.

1905 жылғы Тиффани интерьері

1905 жылы қауым Луис Комфорт Тиффаниді ғибадатхананы қайта безендіруге шақырды. Тиффани Associated Artists деп аталатын шеберлер тобының басшысы болды, олар қазір эстетикалық қозғалыс деп аталатын стильде көп жұмыс істеді. Тиффани Америка Құрама Штаттарында дизайнға қатысты жаңа көзқарастың қалыптасуына ықпал етті, ол Еуропадан аз үлгі алды. Тиффани Марк Твеннің Коннектикут штатындағы Хартфордтағы үйін, Ақ үйдің мемлекеттік залдарын және бірнеше Бэк-Бэй үйлерін безендірген. Бір жағынан, Тиффани Ескі Оңтүстікті қайта безендіруге лайықты таңдау болды. Ол Джон Раскиннің көптеген идеяларын қолдады; ол сәндік өнерде адам қолы мен көзінің құндылығына және маңыздылығына сенді. Дегенмен, Тиффани Олд Саутқа оның алтын ғасырындағы стилі төмендеген кезде келді. Неоклассицизмнің жаңа толқыны – Beaux Arts және отарлық стиль Викториялық әшекейлеулерді қарапайым классицизммен алмастырды. Теодор Рузвельт 1902 жылы Ақ үйді жөндеу кезінде Тиффанидің барлық ықпалын жойды. Тиффанидің қайта безендіруі кезінде Олд Сауттың витражды терезелері мөлдір, қызғылт түсті шынымен жабылды. Алғашқы көп түсті суреттелген қабырғалар қызғылт түске боялды, содан кейін металл күміс бояумен геометриялық өрнектер салынды, бұл перленін орнату сияқты көрінуі керек еді. Бұл Тиффанидің Марк Твеннің Коннектикут штатындағы Хартфордтағы үйіндегі жұмысына немесе Ақ үйдің Қызыл залына жасаған дизайнына ұқсас болды. Олд Саутта жасалған жұмыс – шектеулі түстер палитрасымен біріктірілген, өте әсем визуалды тәжірибе болды.

1950 жылдардың минимализмі

1950 жылдардың басында, мүмкін, Халықаралық стильдің минимализмінен әсерленіп, Қасиетті орынды екінші рет жаңарту жұмыстары жүргізілді. 20 ғасырдың ортасында жасалған жаңғырту шіркеудің архитектуралық тарихын көп ескермеді. Луи Комфорт Тиффанидің суреттері мен әшекейлері ақ сұр бояумен жасырылды, ал витражға орнатылған күлгілт Тиффани әйнегі алынып тасталды. Куполдың люктары жабылды. Бір жағынан, әшекейлерді алып тастау қауымның пуритандық тамырларын еске салды.

Мойындау және қалпына келтіру

Ескі Оңтүстік шіркеуінің ғимараты 1970 жылы АҚШ Ұлттық тарихи ескерткіші деп жарияланды. Оның сәтті ашылу концерттік циклінде Уильям С. Хаммонд, Гастон Детьер, Эдвин Артур Крафт, Чарльз Генрот және Т. Тертиус Нобль сынды органшылар өнер көрсетті. Орган консолі уағыз айту тұғырының артында орналасқан және гидравликалық платформада тұр, осылайша концерттер кезінде көтеріліп, құлшынып ғибадат ету қызметтері үшін жасырылуы мүмкін. Органның құбырлары ғибадатхананың оң және сол жағында, сондай-ақ киелі орынға кіреберіс үстіндегі артқы балконның арт жағында (32 фунттық және шамдад) орналасқан. Әрбір қаптамалы балконда ондаған әсем суреттелген ағаш құбырлар орнатылған. 2008 жылдың желтоқсанында, іргелес МБТА Копли станциясындағы құрылыс салдарынан шіркеудің сыртқы қабырғасында жарық пайда болып, киелі орынға зақым келді. Осыдан кейін, 2009 жылғы Пасхаға дейін, оны пайдалану одан әрі зақымдануы мүмкін деген қорқыныштан орган қолданылмады.

Бей жыр кітабы

Ол Олд Саут Черч – Бей Забур кітабының қалған он бір бірінші басылым көшірмесінің иесі. Стивен Дейе 1640 жылы басып шығарған Бей Забур кітабы, болашақта АҚШ деп аталатын аймақта басылған алғашқы кітап болды. 2013 жылға дейін, бір данасы Дэвид Рубенштейнге аукционда сатылғанға дейін, Олд Саут шіркеуінің он бір бірінші басылымның екі данасы болды.