Танстолл: Солтүстік Поттери қаласының тарихы

Кіріспе

Тунсталл – Англияның Стаффордшир графтығындағы Сток-он-Трент қаласын құрайтын алты қаланың бірі. Бұл қала, Берслем, Лонгтон, Фентон, Хэнли және Сток-апон-Трент қалаларымен бірігіп, Сток-он-Трент қаласын құрады. Тунсталл – бастапқы алты қаланың бірі болып табылады, олар бірігіп қаланы құрған. Тунсталл – Поттериздің ең солтүстік және төртінші ірі қаласы. Қаланың солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, оның солтүстік және батыс шекаралары қала шекарасымен шектеседі. Ол батыстағы Фоллеа Брук және шығыстағы Скотия Брук арасындағы төбеде орналасқан, айналасында ежелгі плитка және кірпіш жасау орындары бар, олардың кейбіреулері орта ғасырларға дейін сақталған.

Тарих

Тунсталл туралы «Domesday Book» кітабында жеке жазба жоқ; ол Ричард орманшының жерлерінің бір бөлігін құраған деп саналады, оның орталығы Тёрсфилдте орналасқан. Дегенмен, Тунсталл маңы тез күшті болды. 1212 және 1273 жылдар аралығында Тунсталл, Бемерсли, Бёрслем, Чаттерли, Челл, Олдкотт және Тёрсфилд, Уитфилд және Бемерсли бөлек маңыздар немесе виллалар ретінде айтылады; Челлден басқалары 13-шы ғасырдың соңына қарай Тунсталл маңызына біріктірілді. 16-шы ғасырдан бастап Тунсталл маңы Чешир шекарасына дейін созылып, келесі қосымша поселеністерді қамтыды: Челл, Равенсклифф, Снейд, Бририхерст, Стадморслоу және Веджвуд. Жазбаларда 1282 жылдан бері қалада темір және көмір қазылған және өңделгендігі айтылған. 1525 жылы маңы соттары базар басшысын тағайындауы – Тунсталл маңында базар болғандығының алғашқы белгісі. 1816 жылы Stony Croft деп аталатын жерде шамамен бір акрға жуық (қазіргі Tower Square) базар алаңы салынды, ол маңы иесінен жалға алынған еді, және кішкентай базарлар өткізіле бастады. Тунсталл индустриалдық революцияға дейін бойлық ауыл болып қала берді. Тунсталлдың қазіргі негізгі құрамы – Виктория дәуірінде салынған үйлердің қатары, олар керамика өндірісінің өркендеу кезеңінде жұмысшыларды орналастыру үшін салынған. Аймақта бірнеше жаңа тұрғын үйлер салынды. Парк террасасы әсем Виктория және Эдвард дәуіріндегі қалалық үйлерден тұрады және Виктория паркі маңындағы тұрғын үйлер сияқты ерекше сақтау аймағы болып табылады. 1894 жылы қалаға қалалық округ мәртебесі берілді және ол тез кеңейе бастады, 1899 жылы Челл азаматтық приходынан Питтс Хиллді сатып алды. 1910 жылдың 1 сәуірінде UDC таратылды және қала Сток-он-Трент округінің құрамына біріктірілді. 1925 жылы қалаға қала мәртебесі берілді. Алайда Тунсталл ерекшелігін сақтап, жеке сауда және бизнес ауданын сақтап қалды, бұл Сток-он-Тренттің көп орталықты сипатына үлес қосты. 1916 жылдың 27 қарашасында неміс LZ 61 (L21) цеппелині Германияға қайту кезінде Тунсталды бомбалады, үш бомба тастады. Бірақ, ол келесі күні Лауэстофт жағалауына жетпей бұрын атып түсірілді.

There is no independent record of Tunstall in the Domesday Book; it is believed to have formed part of the lands of Richard the forester, centred on Thursfield. However, Tunstall Manor quickly became powerful. Between 1212 and 1273, Tunstall, Bemersley, Burslem, Chatterley, Chell, Oldcott, and Thursfield, Whitfield and Bemersley are mentioned as distinct manors or vills; all but Chell had merged within the manor of Tunstall by the end of the 13th century. From the 16th century, Tunstall Manor covered an area which extended to the Cheshire border and included the following additional townships: Chell, Ravenscliffe, Sneyd, Brieryhurst, Stadmorslow and Wedgwood. Records mention that iron and coal were being mined and processed in the town as far back as 1282. The appointment of a market reeve by the manor court in 1525 is the earliest indication of a market in Tunstall manor. In 1816, a market square of nearly an acre (now Tower Square) was laid out on land called Stony Croft which was leased from the lord of the manor, and small scale markets began to be held. Tunstall remained a linear village until the industrial revolution. Tunstall's main make up is now of rows of Victorian terraced houses, which were built during the pottery boom to house workers. There are a number of new estates that have been built in the area. Park Terrace consists of elegant Victorian and Edwardian townhouses and is a designated conservation area, as is the housing around Victoria Park. The town was granted urban district status in 1894 and quickly set about expanding itself, acquiring amongst others Pitts Hill from Chell civil parish in 1899. On 1 April 1910, the UDC dissolved itself and the town was federated into the county borough of Stoke on Trent. By 1925 the borough was granted city status. Tunstall has however, remained distinct and retained its own shopping and business district, adding to Stoke on Trent's polycentric nature. On 27 November 1916, German Zeppelin LZ 61 (L21) bombed Tunstall during its return leg to Germany, dropping three bombs. However, it was shot down the following day before it could reach the coast at Lowestoft.

Кәсіптік журналдар мен газеттер

Тунсталл ауылы 1795 жылы «керамикадағы ең жағымды ауыл» деп сипатталған. «Тунсталл, және оның төңірегі де, керамикадағы ең жағымды ауыл болып табылады. Ол биік жерде орналасқан және көрікті көріністерге ие. Мұндағы өндіріс орындары құрметті және үлкен бизнеспен айналысады. Мұнда кірпіш және плитка шеберханалары бар; саз осындай өнімдерге артық сапалы; сондықтан жақсы басқарумен одан жасалған плиткалар орташа тақтатас сияқты жақсы көрінеді. Мефодистердің осы жерде үлкен әдемі шіркеуі бар, ол жақсы күтімде. Олар жақында ерікті жарналармен қаржыландырылатын жексенбілік мектеп ашты, ал мұғалімдер өз еңбегін ақысыз ұсынады». (J. Allbut, The Staffordshire Potteries, 1802)

«TUNSTALL – Тунсталл сотының қалашығындағы маңызды ауыл, Вулстантон приходындағы бостандық, Ньюкаслдан төрт миль қашықтықта, әдемі орналасқан. Оның аты саксон сөздерінен – tun немесе ton (қала) және stall (биік орын, орналасқан жер немесе бекет) шыққан». «Бұл қалашықта көмір, темір кені, саз және жақсы сазды көмір көптеп кездеседі, сондай-ақ қыш ыдыстар өндірісі де өте кең таралған».

«Тунсталл – теміржол станциясы бар қала, Вулстантон ауданы, Стаффордшир, Grand Trunk Canal бойында, Ньюкасл-андер-Лаймның парламенттік шекарасында, солтүстік-шығысқа қарай 2,5 миль қашықтықта, 690 акр, халқы 14 244 адам; пошта бөлімі, телеграф, 3 банк». «Тунсталл керамика өнеркәсібінің жетістіктерін бөліседі. Ол ауылдан үлкен қалаға айналды, кең алаңның ортасында әдемі ратушасы бар». (John Bartholomew, Британ аралдарының анықтамалығы, 1887)

Күлшегерлер

Тунстал қаласында 14 ғасырдан бері шағын көлемде қыш ыдыстар жасалғанының куәліктері бар. Дегенмен, Тунстал – Поттерис аймағындағы ірі масштабты қыш өндірісін бастаған соңғы қалалардың бірі болды, негізгі назар аударуы егіншілікке, ал аз дәрежеде көмір және темір кенін өндіруге, сондай-ақ диірмендерге бағытталған. Осылайша, 1842 жылғы қыш төңкерісі Тунсталға әсер етпеді. Алайда, Тунсталдың өндірістік мұрасы өте бай. 19 ғасырдың басында қалада 3 қыш зауыты болса, ғасыр соңына қарай бұл көрсеткіш 13-ке жетті. Қаладағы белгілі қыш өнеркәсіпшілерінің қатарында Уильям Адамс негізін салған Адамс әулеті, сондай-ақ Альфред Микин, Енох Бут пен Енох Веджвуд құрған Бутс, және 1880 жылы Уильям Гарри Гриндли құрған В.Г. Гриндли бар. Бесвик қыш зауытының негізін қалаушы Джеймс Райт Бесвиктің әкесі Роберт Бесвик Тунстал қаласында қыш жасауды бастады. Ябес Водрей – танымал эмигрант қыш өнеркәсіпшісі, Аппалачи тауларының батысына қоныстанған алғашқы ағылшын қыш өнеркәсіпшісі. Кларис Клифф (20 қаңтар 1899 – 23 қазан 1972) – 1922 жылдан 1963 жылға дейін жұмыс істеген ағылшын керамика өнеркәсіп суретшісі. Чарльз Шоу – 19 ғасырдың қыш өнеркәсіпшісі, оның жанды өмірбаяны Виктория дәуіріндегі қыш өндірісі туралы ең толық мәліметтерді берді және Арнольд Беннеттке «Clayhanger» романдары үшін шабыттандырды. Тунстал өте сапалы, тіпті шикізаттан да жақсы деп есептелетін плиткаларымен кеңінен танымал болды. H және R Джонсон Ричардс плиткалары Тунстал қаласында әлі де декоративтік керамикалық плиткалар жасап шығаруда.

Көлік

Тунсталлдың өнеркәсіптеріне Трент және Мерси каналы қызмет етті, ол 1766 жылдан бастап 11 жыл бойы салынған. Каналды жақын маңдағы Челлдегі Тернхерст Холлдың тұрғыны Джеймс Бриндли жобалаған. Тунсталлдан солтүстікке қарай Бриндлидің ең үлкен жетістіктерінің бірі – Грейкасл туннелі орналасқан. Баржаларды "аяқпен итеру" арқылы жылжыту үшін, адамдар баржаның үстіне жатып, аяқтарымен туннельдің қабырғасына сүйреп жүретін. Бұл физикалық тұрғыдан қиын және баяу болды, үлкен кешігулерге себеп болғандықтан, 1827 жылы жетекші инженер Томас Телфордқа екінші, кеңірек және параллель туннельді, сонымен қатар арқан тарту жолымен қамтамасыз ету тапсырылды. Бүгінде Хэйркасл туннельдері Ұлыбританиядағы төртінші ең ұзын канал туннельдері болып табылады. Тунсталды теміржол станциясы қызмет көрсетті, ол 1873 жылдың 1 желтоқсанында Солтүстік Стаффордшир теміржолымен ашылды. 1965 жылы Бичинг балтасы аясында, «Поттерилер шеңбері» желісі алынып тасталғандықтан станция жабылды. Бүгінде Тунсталл, Батыс жағалау магистральдық желісінің (желілік желі 18) тармағы – Стаффордтан Манчестерге дейінгі теміржол желісінде Лонгпорт және Кидсгроув станциялары арасында шамамен бірдей қашықтықта орналасқан. Сондай-ақ, Крю және Дербиге тікелей қатынас бар. Тунсталлға Baker Coaches, Clowes Coaches, D&G Coaches, Wardle Transport және First Potteries автобустары қызмет көрсетеді, олар Тунсталды барлық айналасындағы елді мекендермен байланыстырады. A50 – Тунсталл арқылы өтетін басты магистральдық жол, ол Уоррингтоннан Лестерге дейін Сток және Дерби қалалары арқылы өтеді. Тунсталл, қаланың батысынан өтетін A500 «D жолымен» және Тунсталды, сондай-ақ Сток-он-Тренттің қалған бөлігін М6 автожолына байланыстыратын жаңа A527 байланыс жолы арқылы байланыстырылған. Аздап шығысқа қарай A34 солтүстікке – Манчестерге, ал оңтүстікке – Ньюкасл-андер-Лаймға қарай өтеді.

Климат

Бұл аймақтағы климаттың ең жоғары және ең төмен температуралары арасындағы айырмашылық шамалы, және жыл бойы жеткілікті жауын-шашын жауады. Бұл климат үшін Кёппен климаттық жіктелімінің субтипі "Cfb" болып табылады. (Теңіздік Батыс жағалау климаты).

Басқа ақпарат

2015 жылы Тунсталдың шетінде "Алтын" деп аталатын жаңа қоғамдық өнер мүсіні орнатылды. Вольфганг Бутресстің 21 метрлік болаттан жасалған өнер туындысы, Blue Planet эко қоймасының құрылысы кезінде бөлінген 180 000 фунт стерлингтік Section 106 қаражатымен жеке қаржыландырылды. Тәуелсіз коммерциялық емес "Феникс Траст" қоры Tunstall және кеңірек Солтүстік Стаффордшир көмірлі аймағын тарихи маңызы, өнеркәсіп революциясындағы жетекші рөлі және примитивтік методизмнің туған жері ретіндегі мәртебесіне байланысты Дүниежүзілік мұра нысанына айналдыру үшін үгіт жүргізіп жатыр. Tunstall соңғы жылдары танымал дүкендердің көбеюіне куә болды, әсіресе Александра сауда орталығының құрылысы осыған ықпал етті. Алайда, бұл даму Тунсталдың дәстүрлі қала орталығындағы дүкендері мен базарына кері әсер еткені айтылады. 2003-2004 жылдары қаланың дүкендері бірігіп, Рождестволық безендірулерді сатып алды, қазір Tunstall шамдарының салтанатты түрде жағылуын тамашалау дәстүрге айналды. Арнольд Беннеттің романдарының кейіпкері, танымал Tunstall, Turnhill деп аталды. Tunstall қаласында II санаттағы бірнеше ғимарат бар, олардың ішінде: Tunstall базар залы, Tunstall қалалық әкімдігі, Христос шіркеуі, Киелі Жүрек шіркеуі, әлемдегі алғашқы примитивтік методист шіркеуі, Tower Square-дегі сағат мұнарасы, Tunstall кітапханасы және қоғамдық жуынатын орын, Victoria Park және оның құрылыстары, сондай-ақ Harecastle туннеліндегі ложа мен канал порталдары бар. Сонымен қатар, үш ескерткіш аймақ бар: Tower Square, Park Terrace және Victoria Park және оның төңірегіндегі тұрғын үйлер. XIX ғасырдың соңында Ұлыбританияның көптеген қалалары ластану мен денсаулық сақтау мәселелерімен күресіп жатты. Осыған байланысты Tunstall қалалық округі құрылғаннан кейін көп ұзамай бірқатар жақсарту жұмыстарын бастады, оның ішінде 1897 жылы ашылған Victoria қоғамдық жуынатын орын да болды. Осы жылы Victoria Park, сондай-ақ Tunstall Park құрылысы басталды. Парктің жобасын кеңестің сәулетшісі Абессалом Рид Вуд (1851-1922) жасады. 1914 жылға қарай парк көлемі 21 акрды құрап, қазіргі түріне келді. Қазір ол II санаттағы мұра нысаны болып саналады. Tunstall Victoria Park Trust, тіркелген қайырымдылық ұйымы, 2009 жылы құрылды. Оның мақсаты – халықты қатыстыру және Реджинальд Джонсон қорынан саябақты жақсартуға бөлінген қаражатты қалай пайдалану керектігін анықтауға көмектесу. Hose Street-тегі Golden Torch солтүстіктегі танымал soul клубы болды. Оны Кристофер Бертон құрды, ол Twisted Wheel клубының негізін қалаушы Айвор Абади және әйгілі Wigan Casino-ның Рус Винстанлидің замандасы болды. Клуб 1965 жылдың 30 қаңтарында Билли Дж. Крамер мен Дакота тобының өнерімен ашылды. Бастапқыда mod клубы болған ол 1969 жылға дейін тұрақты soul кештерін өткізбеді. Онда Питер Стрингфеллоу сияқты диджейлер өнер көрсетті. Манчестердегі Twisted Wheel soul клубының жабылуынан кейін 1971 жылы The Torch өз Soul All Nighters-ін ұйымдастыра бастады. Алайда, ол өзінің сәттілігінің құрбаны болды, себебі клубке полиция жиі келіп, есірткі қолдану мен адам көптігі байқалды. 1973 жылдың 16 наурызында клуб лицензиясын жаңартуға келгенде, Stoke-on-Trent кеңесі жаңартудан бас тартты. Лицензиясыз клуб жай ғана тоқтап, Wigan Casino-ға жол ашты. Tunstall Wakes мерекесі Изге Маргарет тойынан кейінгі бірінші жексенбіде (20 шілде) өткізілді, бұл Wolstanton шіркеуіне арналған әулие. Мереке 1879 жылы жойылды, бірақ көп ұзамай халықтың талабы бойынша қайта жаңғыртылды. Tunstall тәуелсіз Frink бейнелі мүсін мектебіне үйі болды, ол 2004 жылға дейін бірнеше жыл бойы Roundwell Street-тегі ескі фабрикада (және бұрынғы ескі сотта) орналасты. Frink мектебі британдық мүсінші Элизабет Фринк атымен аталды және білім беру мекемесіне қарағанда ұстаз бен шәкірттерге жақын, арнайы оқу пәнін қамтитын шағын академия болды. Содан бері ол жақын маңдағы Ликке көшіп келді. Бүгінде аймақта көптеген бастауыш мектептер жұмыс істейді, ал орта мектептерге Co op Academy Stoke on Trent, Ormiston Horizon Academy және St Margaret Ward Catholic Academy кіреді.

The outskirts of Tunstall became home to a new public art statue called Golden in 2015. The 69 ft (21 m) steel work of art by Wolfgang Buttress was privately funded with £180,000 Section 106 monies secured during the construction of the Blue Planet eco warehouse. The Phoenix Trust, an independent not for profit foundation, is campaigning to turn Tunstall and the wider North Staffordshire Coalfield into a World Heritage Site due to its historic economic significance, leading role in the industrial revolution and status as the birthplace of Primitive Methodism. Tunstall has had a rise in well known shops in recent years, notably with the construction of Alexandra Retail Park. These developments have, however, been felt to be to the detriment of Tunstall's traditional town centre shops and market. The town's shops got together in 2003–4 to buy a good amount of Christmas décor and now it is traditional to go and watch Tunstall lights have their grand switch on. A recognisable Tunstall, renamed Turnhill, features in the novels of Arnold Bennett. There are a number of Grade II listed buildings in Tunstall, notably: Tunstall Market Hall, Tunstall Town Hall, Christ Church, Church of the Sacred Heart, the world's first Primitive Methodist chapel, the clock tower in Tower Square, Tunstall library and public baths, Victoria Park and structures, and the lodge and canal portals at Harecastle Tunnel. There are also three conservation areas: Tower Square, Park Terrace and Victoria Park & surrounding housing. By the closing years of the 19th century, most urban areas in the UK were suffering from pollution and poor health. To this end Tunstall Urban district began a series of improvements works shortly after its foundation, including the Victoria Public Baths which opened in 1897. In this year, work commenced on Victoria Park, also known as Tunstall Park. The park was devised by the council's architect Absalom Reade Wood (1851–1922). By 1914 the park had largely taken its present form, covering 21 acres. It is now Grade II listed. Tunstall Victoria Park Trust, a registered charity, was founded in 2009 to engage the public and help decide how the money donated by the Reginald Johnson Foundation for improving the park should be used. The Golden Torch, on Hose Street, was a famous Northern Soul club, founded by Christopher Burton, a contemporary of Ivor Abadi (founder of the Twisted Wheel club), and Russ Winstanley of the famous Wigan Casino. It opened on 30 January 1965 with the headline act of Billy J. Kramer and the Dakotas. Initially a mod club, it did not begin regular soul nights until 1969. It played host to DJs such as Peter Stringfellow. Following the closure of Manchester's Twisted Wheel soul club, in 1971 The Torch began putting on its own Soul All Nighters. However, it became a victim of its own success, with regular police presences, drug taking and overcrowding. When the club came to renew its licence on 16 March 1973 Stoke on Trent council refused the renewal, without a licence the club simply fizzled out, paving the way for the Wigan Casino. The Tunstall Wakes were held on the first Sunday after the feast of St. Margaret (20 July), the saint to whom Wolstanton church is dedicated. The wakes were abolished in 1879, but soon revived by popular demand. Tunstall was home to the independent Frink School of Figurative Sculpture, which occupied a fine old factory (and former Old Court) in Roundwell Street for a number of years until about 2004. The Frink School was named after British sculptor Elisabeth Frink and was a small intimate academy with a specific discipline of study closer in spirit to a master and apprentice structure than an educational institution. This has since moved to nearby Leek. Today, the area is served by many primary schools, and secondary schools include Co op Academy Stoke on Trent, Ormiston Horizon Academy and St Margaret Ward Catholic Academy.

Қайта жаңғыру

Дрансфилд Жаспер скверін құрды, оны Паундленд, Аргос және Маталан сияқты дүкендер алып жатыр. Кейін компания бұрынғы жобаға іргелес орналасқан Александра паркі деп аталатын жобаның құрылысын бастады. Паркте негізгі медициналық көмек орталығы, Boots, Carphone Warehouse және DW денсаулық және фитнес клубы орналасқан. Дамудың соңғы кезеңі 2014 жылдың ақпан айында аяқталды, нәтижесінде Home Bargains, Iceland және Card Factory қосылды. Паркте аймақтың тарихи қыш өнеркәсібін бейнелейтін "Шард" деп аталатын тот баспайтын болаттан жасалған мүсін бар. Оны Роберт Эрскин жасаған. Көшедегі танымал HSBC банкі Netinspire сандық маркетинг агенттігі және Dunion & Co. банкроттық практикашылары сатып алды. 1920 жылдарға дейін сақталған мүлік толығымен қайта жаңартылды, бірақ ғимараттың бастапқы сыртқы түрі сақталды, соның ішінде Netinspire және Dunion & Co-ның заманауи кеңселерi орналастырылды. 2020 жылы ғимарат Gateway Psychology компаниясы сатып алды, ол балалар, жастар және отбасыларға жеке психологиялық қызметтер көрсетеді. Gateway Psychology Бульвар жаяу жүргінші жолында, ескі банкке іргелес орналасқан. Психологиялық қызмет кең ауқымды жөндеу жұмыстарын жүргізді, мүмкіндігінше көптеген бастапқы элементтерді (мысалы, кілемнің астынан табылған түпнұсқа паркет блоктарын) қайта пайдаланды және жаңартты. Ескі банк қазір қызметкерлер мен клиенттер үшін кеңсе және терапиялық кеңістік ретінде пайдаланылады, сондай-ақ банкты көрші терапиялық орталықпен байланыстыратын есік бар.