Кіріспе

Неонацистік және эзотерикалық символ. Неонацистік символ.

Қара Күн (Schwarze Sonne) – нацистік Германиядан шыққан және кейін неонацистер мен басқа да оңшыл адамдар мен топтар қолданған күн доңғалағы (немісше: Sonnenrad) символы. Символдың дизайны он екі радиалдық сиг рунасынан тұрады, бұл СС логотипіне ұқсас. Ол алғаш рет нацистік Германияда Вейлсбургтегі қамалдың дизайн элементі ретінде пайда болды, оны СС басшысы Генрих Гиммлер қайта жаңғыртты және кеңейтті, ол СС-тің орталығы болуы тиіс еді. Бұл бейнеге ат қойылған ма, әлде СС арасында қандай да бір ерекше мәнге ие болған ма, белгісіз. Оның оккультизммен байланысы 1991 жылы жарық көрген неміс романы, «Таши Лунпоның қара Күні» (Die Schwarze Sonne von Tashi Lhunpo) арқылы қалыптасты, авторы Рассел МакКлауд. Кітап Вейлсбург мозаикасын неонацистік «Қара Күн» тұжырымдамасымен байланыстырады, оны бұрынғы СС офицері Вильгельм Ландиг нацистік свастиканың орнына ойлап тапты. Антидефамация лигасы бұл символ ақ нәсілшілдерге танымал болғанымен, қара күнді бейнелейтін суреттер көптеген мәдениеттерде кездесетінін және мұндай суреттерді пайда болған контексте талдау қажет екенін, өйткені олар міндетті түрде ақ нәсілшілдіктің немесе нәсілшілдіктің символы ретінде қарастырылмауы мүмкін екенін атап өтеді. Оңшыл және ақ ұлтшылдар. Символ экстремистік туларда, футболкаларда, плакаттарда, веб-сайттарда және осындай топтарға қатысты басылымдарда жиі кездеседі. Қазіргі заманғы оңшыл топтар бұл символды күн доңғалағы немесе Сонненрад деп атайды. «Қара Күн» атауы 1991 жылы Рассел МакКлаудтың «Таши Лунпоның қара Күні» (Die Schwarze Sonne von Tashi Lhunpo) атты құпия триллері жарық көргеннен кейін кеңінен қолданыла бастады. Кітап Вейлсбург мозаикасын «Қара Күн» деген неонацистік тұжырымдамамен байланыстырады, оны бұрынғы СС офицері Вильгельм Ландиг нацистік свастиканың орнына және арийлік нәсілді жаңартатын мистикалық энергия көзінің символы ретінде ойлап тапты. Көптеген оңшыл топтар мен жеке тұлғалар өздерінің насияттарында осы символды пайдаланды, соның ішінде Крайстчерч мешітіндегі атыс қылмысына қатысқан Брентон Таррант және Австралиялық неонацистік «Антиподеан қарсылығы» тобы. Символ Вирджиния штатының Шарлоттсвилл қаласында өткен «Бірлікке шақыру» митингісіне қатысқан бірнеше экстремистік топтардың мүшелерімен де көрсетілді. Нацистік дәуірдегі Вольфсангел, Сиг Арманен рунасы және Тотенкопф сияқты басқа символдармен бірге қара күн кейбір неонацистік сатанистердің жақтаушылары тарапынан қолданылады. Ғалым Крис Мэтьюз былай деп жазады:

2022 жылдың мамыр айында Нью-Йорк штатының Буффало қаласында жаппай атыс болды. Ақ нәсілшіл атыс жасаған адам дене бронясына «Қара Күн» символын бекітіп, оны өзінің электрондық манифестіне орналастырған. Кремльге жақын Telegram арналары мен блогерлер атыс жасаған адамды Азов полкімен және украин халқымен байланыстыратын жалған ақпарат таратты. Алайда, атыс жасаған адам манифестінде Азов полкіне ешқандай сілтеме жасамайды, ал Украина туралы ақпарат Ресейдің Украинаға басып кіруінен бұрын жазылған басқа бір жаппай атыс манифестінен алынған бір ғана бөлімде кездеседі. 2022 жылдың 1 қыркүйегінде Фернандо Андре Сабаг Монтиел, қолында «Қара Күн» татуировкасы бар, Аргентина вице-президенті Кристина Фернандес де Киршнерді өлтіруге тырысты. 2023 жылдың шілдесінде Рон ДеСантистің АҚШ президенттік науқанының бір қызметкері «Қара Күн» символын қамтитын видеоны Twitter-де жариялады. Видео көптеген БАҚ назарына ілігіп, сынға ұшырағаннан кейін дереу жойылды, ал қызметкер жұмыстан босатылды.

Азов батальоны

2014 жылы құрылған украиндық әскери бөлім "Азов полкі" өз логотипінде осы символды пайдаланды. Саяси ғалым Иван Гомза "Krytyka" журналында бұл логотиптегі нацистік мағынасы Украинадағы көптеген адамдарға түсініксіз екенін, ал логотиптің "Украинаны қорғайтын сәтті жауынгерлік бөлім" ретінде қабылданатынын жазды. Киевте орналасқан және Азов саяси қозғалысына байланысты неонацистік "WotanJugend" тобы да өзінің тобын насихаттау үшін "Қара күн" символын қолданды. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіру кезінде НАТО Халықаралық әйелдер күніне арналған твиттерде украин әскери қызметшісінің суретін жариялады. Әскери қызметшінің формасында "Қара күн" символына ұқсайтын белгі болған. Әлеуметтік желі қолданушыларының шағымдарынан кейін НАТО твитті жойып, "Постті біз оның ресми екенін растай алмайтын символ бар екенін түсінгеннен кейін алып тастадық" деді.

Басқа қолданыстар

Freedom House ұйымының "Радикализм туралы есеп беру" жобасы бойынша, "Қара Күн" кейбір заманауи язычниктер мен сатанистер тобы эзотерикалық символ ретінде де қолданады. Олар сондай-ақ оны кейде сәндік, эстетикалық символ ретінде пайдаланады немесе ежелгі скандинавиялық немесе славян мәдениеттерінен шыққан деп жаңылысады. Антидефамация лигасы атап өткендей, бұл символ ақ үстемдікшілдер арасында танымал болғанымен, "Қара Күнге" ұқсас бейнелер көптеген мәдениеттерде кездеседі және оны ақ үстемдікшіліктің немесе расизмнің белгісі деп әрқашан түсіндірудің қажеті жоқ, оның пайда болған контекстісінде талдау қажет.