Кіріспе
V Македония легионы – рим легионы. Бұл легион б.з.д. 43 жылы консул Гай Вибиус Панса Каетроний мен Гай Юлий Цезарь Октавиан (кейін император Август аталған) тарапынан құрылған болуы мүмкін. Ол Македония, Моэзия және Дакия Балқан провинцияларында дислокацияланған. V ғасырдың басындағы Notitia Dignitatum деректерінде легион әлі де Дакияда, ал бөлімшелері шығыста және Египетте орналасқандығы көрсетілген. Соңғы мәлімделген деректер легионның немесе оның бөлімшелерінің Египетте исламдық жаулаудан бір-екі жыл бұрын, VII ғасырда дислокацияланғанын көрсетеді. Легион осы соғыста қатысып, жойылды деп есептеліп келеді, бірақ Египетте бөлімшелер ғана болды ма, әлде толық легион болды ма, әлі белгісіз, және легионның соңғы тағдыры туралы қосымша мәліметтер жоқ. Оның символы – бұқа, сонымен қатар арыстан да қолданылған.
Legio V Macedonica (the Fifth Macedonian Legion) was a Roman legion. It was probably originally levied in 43 BC by consul Gaius Vibius Pansa Caetronianus and Gaius Julius Caesar Octavianus (later known as the Emperor Augustus). It was based in the Balkan provinces of Macedonia, Moesia and Dacia. In the Notitia Dignitatum records from beginning of the fifth century, the legion was still stationed in Dacia, with detachments stationed in the east and Egypt. The last known evidence shows the legion, or detachments from it, stationed in Egypt in the seventh century one or two years before the Islamic conquest of Egypt. It is often assumed that the legion fought in this war and was destroyed, although it is uncertain whether detachments or the whole legion were in Egypt, and there is no further evidence of the legion's eventual fate. Its symbol was the bull, but the eagle was used as well.
Б. з. б. 1-ғасыр: Македонияда құрылуы және орналасуы
V легион Октавиан құраған алғашқы жиырма сегіз легионның бірі болды. Тағы екі бесінші легион тіркелген: V Gallica және V Urbana. Бұл екеуі де V Macedonica легионының ертедегі атаулары болуы мүмкін. Легион, шамасы, Актиум шайқасына (б.з.д. 31 ж.) қатысқан. Кейіннен Македонияға көшіп, б.з.д. 30 жылдан бастап, 6 жылға дейін сол жерде тұрды, осыдан оның атауы пайда болды, содан кейін Оескусқа (Моэсия) көшті.
1 ғасыр: Бірінші яһудилер-римдік соғыс
45 жылы Моэзия провинциясын құру кезінде Балқан тауларының оңтүстігіндегі фракиялықтардың көтерілісін басуға қатысты. 62 жылы Бесінші легионның бір бөлігі Люций Цезенний Пейтуспен бірге Неронның Армениядағы Парфия соғысында шайқасты. Рандея шайқасында жеңілгеннен кейін, V Македония, III Галлика, VI Феррата және X Фретенсис легиондары Гней Домиций Корбуло басшылығымен соғыстың аяқталуына қатысу үшін Шығысқа жіберілді. 66 жылы Иудея провинциясында бірінші яһуди-рим соғысы басталған кезде Бесінші легион, әлдеқайда Шығыста болған болуы мүмкін. Нерон Тит Флавий Веспасианға көтеріліске қарсы тұру үшін V Македония, X Фретенсис және XV Аполлинарис легиондарын берді. 67 жылы Галилеядағы Сепфорис қаласы рим әскеріне қарсылықсыз берілді, ал кейін V Македония самариялықтардың басты қасиетті орны – Геризим тауын басып алды. Төрт император жылы, 68 жылы, легион Еммауда әрекетсіз күйде болды, онда V Македония легионының сарбаздарының бірнеше қабір тастары сақталған. Веспасиан император болып жарияланғаннан кейін және оның ұлы Тит басқарған соғыс аяқталғаннан соң, V Македония 71 жылы Иудеядан Оск қаласына қайтып келді. 85-86 жылдары Домицианның Дакия соғысының бірінші кезеңіне қатысты. 96 жылы император Адриан легионда офицер (tribunus militum) қызметін атқарды.
2 ғасыр: Дакияда және Таяу Шығыста
101 жылы легион Дакияға көшіп, император Траянның патша Децебалусқа қарсы жорығына қатысты. Соғыс 106 жылы аяқталғаннан кейін, легион 107 жылдан бастап Дунай дельтасына жақын Троесмисте (қазіргі Иглита) орналасты. Легионның жүзбасы Кальвентий Виатор көзге түсіп, императордың жеке атты күзетінің (equites singulares Augusti) қолбасшысы болды. Бетар маңынан табылған римдік жазуға сәйкес, Адриан V Македониканы Дакиядан (қазіргі Румыния) алып, оны Юдея провинциясына, XI Клаудия легионымен бірге, жіберді. Бұл, Рим императоры ретінде билігінің 16-шы жылында, Тиней (Тинь) Руф провинция губернаторы болған кезде, болған көтерілісті басу мақсатында жасалды, кейіннен ол Бар Кохба басшылығымен болған яһуди көтерілісі ретінде танылды. Император Луций Верус парфтарға қарсы жорықты (161–166) бастағанда, легион шығысқа жылжыды, бірақ 166 жылы Потайссадағы базалық лагерімен Дакия Поролиссенсиске қайтарылды. Солтүстік шекара Империя үшін маңызды шекара болды. Император Марк Аврелий маркоманндарға, язигтерге және квадтарға қарсы күрес жүргізген кезде V Македоника да осы шайқастарға қатысты. Коммод билігінің басында V Македоника және XIII Гемина язигтерді тағы бір рет жеңді, ал кейіннен узурпаторлар Песценний Нигер мен Клодий Альбиннің басшылығымен бұл жеңіске қол жеткізді. Бесінші легион Септимий Севердің билік үшін күресінде оны қолдады. 185 немесе 187 жылы, Дакиядағы жалдамалы әскерді жеңгені үшін легион Pia Constans ("Адал және тұрақты") немесе Pia Fidelis ("Адал және адал") атағымен марапатталды.
Кейінгі ғасырлар: Құрметтер мен эволюция
III ғасырдың көп бөлігінде Потайссада тұрған V Македония легионы бірнеше рет шайқасып, наградаларға ие болды. Валериан бесінші легионға III Пиа III Фиделис атағын берді; ал оның ұлы Галлиен легионға VII Пиа VII Фиделис атағын тағайындады. 4-ші, 5-ші және 6-шы атақтар, легион Ингенус пен Регалианға қарсы жылдам әрекет ететін атты әскер ретінде қолданылған кезде алған болуы мүмкін (260 жыл, Моэзия). Викторинге қарсы (Галлия, 269–271 жылдар) вексиллация шайқасты. Аурелиан Дакиядан қайтқаннан кейін 274 жылы легион Оск қаласына оралды. Ол келесі ғасырларда провинцияны қорғап, Magister Militum per Orientis-тің comitatensis жасағына айналды. Бұл легион Византия армиясының құрамына кірген болуы мүмкін. Галлиен құрған атты әскер Диоклетианға өткізіліп, оның comitatus жасағының бір бөлігі болды. Бұл жасақ Месопотамияға жіберілді, онда 296 жылы Сасанид империясына қарсы сәтті шайқасты, содан кейін Мемфиске жіберілді, онда Византия армиясының құрамына енгенге дейін қалды. V Македония легионы Notitia Dignitatum еңбегінде Дакия Рипенсисте орналасқандығы айтылады, сонымен қатар Шығыс дала армиясында және Мысырда да жасақтары болған. V Македония легионы Антеаполис және Гелиополис қалаларындағы жазбаларда да кездеседі, бұл Мемфистегі жасақтардың бөлімшелері болған сияқты. Соңғы жазуда 635 немесе 636 жыл көрсетілген, бұл легионның кем дегенде бір бөлігі 637 жылы арабтардың Мысырды басып алуына дейін Мысырда болғанын көрсетеді. Бұл V Македония легионының тарихтағы ең ұзақ өмір сүрген Рим легионы екенін көрсетеді, ол б.з.д. 43 жылдан б.з. 637 жылға дейін, 680 жыл бойы өмір сүрді; бұл Классикалық дәуірдегі Рим империясының бүкіл тарихы.
Куәландырылған мүшелері
Атилий Верус legatus legionis Армения ? ? Тацит, Анализдер, XV.28 Секс. Веттуленус Цериалис legatus legionis ? ? Маркус Седатий Севериан legatus legionis ? ? Тиберий Клавдий Клавдиан legatus legionis ? ? Домиций Антигоний optio Иудея ? ? Эммаус Л. Праецилий Клеменс Юлиан tribunus angusticlavius ? ? ? IG XIV.719 (IGR I.431); Тацит, Анналы IV.68, 71 Белгісіз tribunus angusticlavius Моэзия ? ? , PME, Inc 183 Белгісіз tribunus angusticlavius Моэзия ? ? , Spoletium, Regio VI, PME, Inc 204 C. Юлий Монтан tribunus laticlavius Моэзия ? ? = ILS 978; Тацит, Анналы XIII, 25 Тит Юний Монтан tribunus laticlavius Моэзия ? ? Публий Элий Адриан tribunus laticlavius Historia Augusta, "Адриан", 3 Маркус Ацилий Приск Эгрилий Плариан tribunus laticlavius ; ; Публий Клувий Максим Пауллин tribunus laticlavius Гай Яволен Кальвин tribunus laticlavius = ILS 1060 Гай Юлий Септимий Кастин tribunus laticlavius Q. Корнелий М. f. Галерия (руы) Валериан praefectus vexillationum Фракия ? ? ; кейін = ILS 2713 M. Клодий М. f. Фабия (руы) Ma[ ] praefectus vexillationum Италия Brixia ?