Кіріспе

1967 жылдан 1975 жылға дейін Wave Hill жүрісін басқарған Австралияның абориген құқықтары жөніндегі белсенді Винсент Лингиари (/l//ɪ//ŋ//dʒ//ɪ//j//ɑr//i/; 13 маусым 1908 немесе 1919 – 21 қаңтар 1988) – австралиялық абориген құқықтарын қорғаушы, Гуринджи халқының өкілі. Өмірінің басында ол Wave Hill станциясында малшы болып жұмыс істеді, онда абориген жұмысшыларына жалақы ретінде тек рацион, темекі және киім берілді. Станция иелері мал шаруашылығындағы жалақы мен еңбек жағдайларын жақсартудан және Гуринджи жерінің бір бөлігін қайтарып беруден бас тартқаннан кейін, Лингиари сайланып, 1966 жылдың тамызында жұмысшылардың жетекшісі болды. Ол өз халқын Wave Hill жүрісіне, сондай-ақ Гуринджи ереуіліне бастады. 1976 жылдың 7 маусымында Лингиари абориген халқына көрсеткен қызметтері үшін Австралия орденінің мүшесі атанды. Лингиаридің өмірі Пол Келли мен Кев Кармодидің "Кішкентай нәрселерден үлкен нәрселер өседі" әнінде жырланды.

Ерте өмір

Винсент Лингиари 1919 жылы туған, Австралия үкіметінің тізімінде осылай көрсетілген. Бірақ кейбір дереккөздер оның туған күні 1908 жылдың 13 маусымы екенін айтады. Жас шағында ол Уэйв Хилл кеңшарында аз жалақы алатын малшы болып жұмыс істеген. Ол сонымен қатар ділдәуір (диджериду) де ойнайтын.

Уэйв Хилл беткейі

Уэйв Хилл мал шаруашылығы станциясы Солтүстік Территориядағы 5/6E Дарвиннен оңтүстікке қарай шамамен 600 км жерде орналасқан. 19 ғасырдың соңынан бастап оны британдық Vesteys компаниясы басқарып келді. Vesteys жергілікті халықтың, Гуринджи тайпасының өкілдерін Wave Hill шаруашылығында жұмыс істеуге алды. Бірақ жұмыс жағдайы өте нашар болды, ал жалақысы жергілікті емес жұмысшылармен салыстырғанда тым төмен еді. 1966 жылы Гуринджи тайпасының мүшесі Лингиари Wave Hill-де жұмыс істеді және Дарвиндегі ауруханадан жақында оралғаннан кейін, жұмыс жағдайларына наразылық ретінде Wave Hill шаруашылығының жергілікті жұмысшыларының шеруін ұйымдастырды. Wave Hill-дегі жағдайларға қатысты жергілікті жұмысшылардың көп жылдар бойы шағымдары болған, оның ішінде 1930 жылдары Вести компаниясының еңбек тәжірибесіне сын айтқан тергеу жүргізілді. Алайда, бұл шеру Вести компаниясына ғана емес, одан да кең мақсатқа бағытталған болатын. 1968 жылға дейін жергілікті тұрғындарға белгілі бір сомадан артық тауар мен ақша төлеу заңсыз саналды. Көп жағдайда, жергілікті жұмысшыларға тиесілі мемлекеттік жәрдемақы тікелей оларға емес, мал шаруашылығы компанияларының шоттарына аударылатын. Наразылық білдірушілер Уотти-Крик (Дагурагу) лагерін құрып, өздерінің дәстүрлі жерлерін қайтаруды талап етті. Осы оқиғаға қатысты Лингиари: "Біз өз жерімізде, өз жолымызда өмір сүргіміз", – деді. Осылайша, Гуринджи халқының өз жері үшін күресі сегіз жылға созылды. 1969 жылы Лингиари Тед Иганмен бірлесіп "Gurindji Blues" әнін жазды. Галаррвуй Юнупингу орындаған бұл ән 1971 жылы жазылып, шығарылды.

Жерге құқық туралы заң және қайтару

Уэйв Хилл ереуілі түпкілікті австралиялықтар мен кеңінен қауым арасындағы қарым-қатынастардың күн тәртібін түбегейлі өзгертіп, жаңа бағыт берді. Бұл бастапқыда жұмыс істеу құқықтарын қорғауға бағытталған әрекет болғанымен, Гуринджи халқының өздерінің дәстүрлі жерлерін қайтару талабынан кейін тез арада федералдық деңгейдегі маңызды мәселеге айналды. Австралия тарихындағы маңызды және символдық оқиға 1975 жылы өткен әсерлі салтанатта болды: премьер-министр Гоф Уитлэм жергілікті құмды Лингиаридің қолына құйып, Уэйв Хилл шаруашылығына тиесілі жердің бір бөлігін 30 жылға жалға беру арқылы Гуринджи халқына қайтарып берді. Мэрвин Бишоп түсірген сол сәттегі фотосурет Ұлттық портреттер галереясымен сатып алынып, Ескі Парламент үйінде қойылды. 1976 жылдың 7 маусымында Лингиари абориген халқына көрсеткен қызметтері үшін Австралия орденінің мүшесі атанды. Австралиядағы ең ірі сайлау округтерінің бірі Лингиари есімімен аталады. Лингиари округіне Солтүстік территорияның көп бөлігі, сондай-ақ Рождество аралы мен Кокос аралдары кіреді. Оған Дагурагу және дәстүрлі Гуринджи жерлері де жатады. Лингиаридің өмірі мен күресі Пол Келли мен түпкілікті музыкант Кев Кармоди жазған "From Little Things Big Things Grow" әнінде жырланып, 1991 жылы Келли орындайды. Бұл ән кейіннен "Австралияның дыбыстары" архивіне қосылды. 1996 жылдан бері Чарльз Дарвин университетінің Казуарина кампусындағы амфитеатрде Винсент Лингиари атындағы естелік лекциялар өтіліп келеді, онда Гоф Уитлэм, Марсия Лэнгтон, Малкольм Фрейзер, Пэт Додсон және Брюс Паско сияқты түрлі спикерлер сөз сөйлейді. Оның ереуілге қатысқан тарихы ирландиялық халық әншісі Дэмиен Демпсидің "Wave Hill Walk Off" әнінде де айтылады, бұл ән 2016 жылғы "No Force on Earth" альбомына енген. Винсент Лингиари кубогы – Калкарингиде жыл сайын өткізілетін "Азаттық күні" фестивалінде өткізілетін австралиялық футбол турнирі.

Винсент Лингиари өнер сыйлығы

Винсент Лингиари өнер сыйлығы 2016 жылы Орталық жер кеңесі (CLC) және Desart ұйымы Гуринджи ереуілінің 50 жылдығы мен Жер құқығы туралы заң қабылданғанына 40 жыл толуына орай құрылды. CLC Орталық Австралияның жер кеңесі, ал Desart аймақтағы 40-тан астам абориген өнер орталықтарын білдіреді. Сыйлықтың мақсаты саяси мәселелерге назар аудару, әсіресе абориген халқының жер және су құқықтарына қатысты. 2021 жылы сыйлықтың тақырыбы «Ngawa, Ngapa, Kapi, Kwatja, Water» деп белгіленген су құқығы болды. Desart ұйымының бас директоры Филип Уоткинстің сөзіне сүйенсек, бұл «шөл өсімдіктерінің, жануарларының және адамдарының өмір сүруіне қауіп төндіретін, сондай-ақ шалғайдағы қауымдастықтар үшін қауіпсіз ауыз суды қамтамасыз ету мақсатындағы судың кең ауқымда ұрлануына қарсы күресімізді жариялауға» бағытталған. Сыйлыққа ұсынылған картиналар 8 қыркүйекте Тангентьер суретшілер галереясында көрмеге қойылды, сонымен қатар «Делегаттар таңдауы» атты екінші сыйлық та тағайындалды. Бұл сыйлыққа рекордтық 47 өтініш түсті.