Австралияның Жыл Азаматы сыйлығы: Тарихы мен маңызы

Кіріспе

Жыл австралиялығы – Австралия азаматына Ұлттық Австралия күні кеңесі, коммерциялық емес, Австралия үкіметіне тиесілі әлеуметтік кәсіпорынмен берілетін ұлттық награда. Осы сияқты марапаттар штаттар мен аумақтар деңгейінде де табыс етіледі.

Тарих

1960 жылдан бері «Жыл австралиясы» сыйлығы Австралия күні тойлауларының аясында табыс етіліп келеді. Осы кезеңде оның маңызы артып, елдегі ең бағалы наградалардың біріне айналды. «Жыл австралиясы» жариялануы жыл сайынғы Австралия күні мерекесінің маңызды бөлігіне айналды. Ресми хабарлама халыққа ашық шараға ұласты, ал Канберрадағы салтанатты рәсім бүкіл ел бойынша телеарналарда көрсетіледі. Бұл сыйлық австралиялықтардың ұлттық ерекшелігін, әлеммен байланыстағы өзгерістерін, спорттың австралиялық мәдениетіндегі орнын, көпмәдениеттіліктің ықпалын және аборигендердің ерекше статусын көрсетеді. Сонымен қатар, қай салалардың қоғамдық мойындылуға лайық екендігі туралы белсенді пікірталас тудырды. Бұл бағдарлама белсенді азаматтықты қолдайды және белгілі бір тұлғаларды үлгі-өнеге ретінде ілгерілетуге тырысады. Үш қосымша сыйлық енгізілді, олар жас және ересек австралиялықтарды марапаттайды, сондай-ақ «Австралияның жергілікті батыры» сыйлығы арқылы халықтың қатарында еңбек ететіндердің еңбегін бағалайды.

Демеушілік

Жыл австралиялық сыйлығы жеке компаниялардан, оның ішінде Коммунестл Банкімен отыз жылдан астам бері жалғасып келе жатқан серіктестік арқылы айтарлықтай демеушілік алады. Австралия үкіметіменғы тығыз байланыс сыйлықтың даңқын және жақсы беделін едәуір арттырады.

1960 жылдар

1960 жылдары мемлекеттік ұйымдар желісі Австралия күнінің мәртебесін арттыру үшін қарқынды жұмыс істеді. Олардың ең белсендісі және жақсы жабдықталғаны – Австралияның туған жерлік қауымдастығынан пайда болған Виктория Австралия күні кеңесі болды. 1960 жылдың қаңтар айында кеңес төрағасы, ашық патриот сэр Норман Мартин «Жыл австралиялықы» атты жаңа жылдық сыйлықтың енгізілгенін жариялады. Ол Австралия күнінің елдің мәдениетіне, экономикасына, ғылымына немесе өнеріне ерекше үлес қосқан жетекші азаматқа лайықты құрмет көрсетуге арналған тиімді күн екенін түсіндірді. Алғашқы екі онжылдық бойы «Жыл австралиялықы» аталымын Виктория премьер-министрі, Мельбурн архиепископы, Мельбурн университетінің вице-канцлері, Мельбурн мэрі және Ұлттық әйелдер кеңесінің президенті кіретін бес адамнан тұратын комиссия таңдады. Комиссия, әрине, беделді болды, бірақ уақыт өте келе ол ұлттық сыйлыққа сәйкес болмай, Мельбурнмен тым жақын байланысты болып кетті. Комиссияның алғашқы таңдауы – Нобель сыйлығының лауреаты, иммунолог сэр Макфарлейн Бернет, көпшілік тарапынан қолдау тапты. «The Age» газетінің редакторлары жаңа құрметтің Австралияның ұлт ретінде өсіп келе жатқан сенімділігінің белгісі екенін мәлімдеді: «Біз әлемде маңызға ие бола бастадық және осы фактіге зор мақтан сезінуіміз керек». Сыйлықтың алғашқы онжылдығында халықаралық жетістіктер маңызды критерий болып қала берді. Америка кубогының капитаны Джок Стерроктан бастап, жүзуші Доун Фрейзерге, әлем чемпионы автокөлікшісі сэр Джек Брэбхамнан боксшы Лионель Роузге дейін бірнеше спортшылар марапатталды. Невролог сэр Джон Экклз Бернеттің жолын жалғастырып, Нобель сыйлығын және «Жыл австралиялықы» аталымын екі рет алған бес австралиялықтың екіншісі болды. Сонымен қатар, опера әншісі Джоан Сазерленд, танымал биші және хореограф Роберт Хелпман, сондай-ақ хит-парадтардағы «The Seekers» әншілер тобының төрт мүшесі – Джудит Дурхам, Атол Гай, Кит Потгер және Брюс Вудли де өнер саласындағы жетістіктерімен ерекше көзге түсті. Халықаралық жетістіктерге назар аудару сыйлық ұйымдастырушыларының философиясын көрсетеді, олар «Жыл австралиялықын» «қарастырылып отырған жылы Австралияға ең көп мәртебе әкелген адам» деп сипаттады.

During the 1960s, a network of state based organisations worked hard to increase the profile of Australia Day. The most active and best resourced of these was the Victorian Australia Day Council, which had grown out of the Australian Natives' Association. In January 1960 the council's chairman, the unabashed patriot Sir Norman Martin, announced the introduction of a new annual award for the 'Australian of the Year'. He explained that Australia Day was a fitting occasion on which to give proper recognition to a leading citizen, whose contribution to the nation's culture, economy, sciences or arts was particularly outstanding. For the first two decades the Australian of the Year was chosen by a panel of five, which included the Victorian Premier, the Anglican Archbishop of Melbourne, the vice chancellor of Melbourne University, the Lord Mayor of Melbourne and the president of the National Council for Women. Although the panel was certainly distinguished, it would in time become too closely associated with Melbourne to be appropriate for a national award. The panel's first choice of Nobel Prize winning immunologist Sir Macfarlane Burnet gained general approval. The editors of The Age proclaimed the new honour was symptomatic of Australia's growing confidence as a nation: 'We are beginning to count for something in the world and we should be intensely proud of this fact.' International achievement remained a key criterion during the award's first decade. Several sporting heroes were honoured, from America's Cup skipper Jock Sturrock and swimmer Dawn Fraser, to world champion motor racer Sir Jack Brabham and boxer Lionel Rose. The pioneering neurologist Sir John Eccles followed Burnet's example, becoming the second of five Australians to take out the Nobel Prize/Australian of the Year double. Achievers in the artistic realm were also well represented, including opera singer Joan Sutherland, renowned dancer and choreographer Robert Helpmann and the four members of the chart topping singing group The Seekers – Judith Durham, Athol Guy, Keith Potger and Bruce Woodley. The focus on international achievement reflected the philosophy of the award organisers, who described the Australian of the Year as 'the person who has brought the greatest honour to Australia in the year under review.'

1970 және 1980 жылдар

Алғашқы екі онжылдықта «Жыл австралиялығы» сыйлығы ұлттық деңгейде тұрақты түрде дамып, халыққа танымал болды, бірақ Виктория штатының Австралия күні кеңесімен тығыз байланысы салдарынан маңыздылығы төмендеді. 1971 жылы «The Australian» газеті өз сыйлығын тағайындады. 1975 жылы жаңа құрылған Канберра Австралия күні кеңесі де «Жыл австралиялығы» аталымын беруді бастады. Канберра кеңесін Викториялық кеңестен гөрі прогрессивті бағыт ұстанатын белсенді жергілікті тұрғындар басқарды. Атап айтқанда, Канберра кеңесі жаңадан пайда болған республикалық қозғалысқа көңіл бөліп, Виктория кеңесі Ұлыбританиямен конституциялық байланыстарды сақтауға берілді. Виктория кеңесі Мельбурн элитасын көрсететін, жабық ұйым деген жалпы пікірмен күресті. Австралияның тұрақсыз саяси ахуалы бұл бөліністі күшейтті, ал «Жыл австралиялығы» сыйлығы австралиялық ұлтшылдық туралы кең пікірталасқа тартылды. 1975 және 1979 жылдар аралығында Канберра Австралия күні кеңесі төрт австралиялықты «Жылдың австралиялығы» деп таныды. Премьер-министр Гоф Уитлэм Трейси циклонынан зардап шеккендерге көмек көрсету жөніндегі жедел штабтың командирі генерал-майор Алан Стреттонға сыйлық табыстады. Канберра кеңесі федералды парламенттегі баспасөз орындарын пайдаланып, сыйлығын ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарына жариялады. Виктория кеңесі бәсекелес ұйымның өз идеясын көшіргеніне наразылық білдірді. 1977 жылы өзінің жеңімпазы, Дам Рей Роуды «Жылдың нағыз австралиялығы» деп атады. Бұл мәселе 1979 жылы Фрейзер үкіметі Ұлттық Австралия күні кеңесін (NADC) құрғанда ғана шешілді. Виктория кеңесі өз сыйлығын жаңа ұлттық органға беруге келісті, ал Канберра кеңесі бәсекелес бағдарламасын тоқтатуға уағдаласты. 1982 жылы Джон Кейн басқаратын штаттың Австралия Еңбек партиясы үкіметі Премьер-министр кеңсесінде жаңа Виктория Австралия күні комитетін құрды, ол NADC-нің ресми ұлттық желісіне қосылды. NADC іріктеу процесіне бірден өзгерістер енгізіп, әртүрлі салалардағы он жетекші австралиялықтан тұратын тәуелсіз комиссия құрды. Осы қатаң тәсілге қарамастан, комиссияның бірінші таңдауы – тарихшы Мэннинг Кларк консервативті саясаткерлерге ұнаған жоқ, өйткені Кларк Фрейзер үкіметінің әлеуметтік саясатын сынаған. Бұл дау – сыйлықтың Австралия күні мерекесінің маңызды бөлігіне айналғанын көрсетті. Жыл сайынғы жеңімпазды таңдау NADC басқармасының құзырында болды, оның мүшелерін сол кездегі премьер-министр тағайындайтын. NADC-нің бұрынғы төрағасы Филип Адамс пікірталастардың жиі болатынын еске алады. «Жылдың австралиялығы» әдетте екі күндік арнайы кеңес отырысында таңдалады, Адамс оны Папа сайлаумен салыстырды: «Біз жабық кеңеске кіреміз, көп шу болады, содан кейін түтін шығады». «The Australian» газеті өз сыйлығын беруді жалғастырды, кейде ол Ұлттық Австралия күні кеңесінің таңдауымен сәйкес келетін. 1980 жылдары корпоративтік демеушілік үкіметтік қаржыландыруды алмастырады және NADC өзін-өзі қамтамасыз етеді деген үміт болды. Бұрынғы «Жыл австралиялықтары» тізімі осы өзгерістердің айқын дәлелін береді. Экономист сэр Джон Кроуфорд пен судья сэр Эдвард Уильямс өз сыйлықтарына лайық болды, бірақ Австралия күнінің маңыздылығын кеңінен насияттауға немесе NADC-ге корпоративтік демеушілік табуға жақсы мүмкіндік болмады. Кейінгі жеңімпаздардың қатарында марафоншы Роберт де Кастелла, комедия актері Пол Хоган, әнші Джон Фарнхэм және крикетші Аллан Бордер болды, олар көпшіліктің назарын аударуға бейім болды. 1988 жылы «Sydney Morning Herald» газетінің редакторы бұл оқиғаға алаңдаушылық білдірді: «Сыйлықтың алаңдатарлық тенденциясы – рейтингке байланысты болуы. Осы жылғы үміткерлердің барлығы жоғары беделге ие адамдар болды». Дегенмен, номинациялардың санының үнемі өсуі сыйлықтың көпшіліктің қызығушылығын оятқанын көрсетті.

During its first two decades, the Australian of the Year award grew steadily in national prominence, but it increasingly suffered from its close association with the Victorian Australia Day Council. A competing Australian of the Year award was established by newspaper The Australian in 1971. In 1975 the newly formed Canberra Australia Day Council also began to name a rival Australian of the Year. The Canberra council was run by a vibrant group of local inhabitants, who pursued a more progressive agenda than their Victorian counterparts. In particular, the Canberra council was sympathetic to the emerging republican movement, while the Victorian council was staunchly committed to constitutional ties with Britain. The Victorian council also battled a common perception that it was an exclusive organisation that represented the Melbourne Establishment. Australia's turbulent political climate nourished this division, and the Australian of the Year award was embroiled in a wider debate about Australian nationalism. Between 1975 and 1979, the Canberra Australia Day Council named four Australians of the Year. Prime Minister Gough Whitlam lent his support to the Canberra award when he presented the inaugural honour to Major General Alan Stretton, the commander of the emergency response to Cyclone Tracy. The Canberra council also made good use of the federal parliamentary press boxes to promote its award to the national media. The Victorian council was singularly unimpressed that a rival Australia Day organisation had copied its idea – in 1977 it described its own winner, Dame Raigh Roe, as 'the real Australian of the Year'. The impasse was only resolved when the Fraser government created the National Australia Day Council (NADC) in 1979. The Victorian council willingly transferred responsibility for its award to the new national body, while the Canberra council agreed to discontinue its rival program. In 1982, the Victorian council was further sidelined when that state's Australian Labor Party government led by John Cain created a new Victorian Australia Day Committee within the Premier's Department, which joined the NADC's official national network. The NADC made immediate changes to the selection process, appointing an independent panel of ten leading Australians from diverse fields. Despite this rigorous approach, the panel's first choice of historian Manning Clark did not please conservative politicians, as Clark had been critical of the Fraser government's social policy. If nothing else, the controversy was a clear sign that the award had become a prominent and valued feature of the Australia Day celebrations. In time the selection of the annual winner fell to the board of the NADC itself, whose members are appointed by the Prime Minister of the day. Former NADC chairman Phillip Adams recalls that heated debates were common. Typically the Australian of the Year was chosen at a special two day board meeting, which Adams likened to the election of a Pope: 'We would go into conclave, there would be lots of hot air, then a puff of smoke.' The Australian has continued to publish its own annual award, which sometimes coincides with the choice of the National Australia Day Council. During the 1980s, there was an expectation that corporate sponsorship would replace Government funding and that the NADC would become self sufficient. The list of former Australians of the Year provides circumstantial evidence of this shift towards a more popular imperative. Economist Sir John Crawford and judge Sir Edward Williams thoroughly deserved their awards, but were perhaps not well placed to promote the importance of Australia Day to mainstream Australia, or to secure corporate sponsorship for the NADC. Subsequent winners included marathon runner Robert de Castella, comedian and actor Paul Hogan, singer John Farnham and cricketer Allan Border, who were far more likely to attract public attention. In 1988, the editor of the Sydney Morning Herald expressed concern at this development: 'One worrying trend with the award is its attachment to ratings. This year's candidates appear to have been people who held high public profiles.' Yet the steadily rising numbers of nominations indicated that the award was capturing the public imagination.

1990 жылдар

1990 жылдары «Жыл австралиясы» сыйлығы ұлттық ерекшелік саясатымен айқын байланысты болды. Ұлттық мерекелерді біріктіруді ынталандыру мақсатында Ұлттық кеңес көпмәдениеттілік пен келісімді белсенді түрде қолдады. Кеңес сонымен қатар республикалық қозғалыстың күшеюімен және ұлттық туды өзгерту науқанымен де байланысты болды. Осы кезеңде «Жыл австралиялықтары» аталымына Yothu Yindi тобының әншісі және белгілі аборигендік қайраткер Мандавуй Юнупингу, экологиялық белсенді және республикашыл Ян Киернан, сондай-ақ қытайлық австралиялық педиатр Джон Ю кірді. Юнупингуге берілген сыйлық Австралияның аборигендерін құрметтеу дәстүрін жалғастырды. Алғашқы абориген жеңімпазы боксшы Лайонел Роуз болды, ол: «Бір жүз сексен екі жыл бұрын менің тайпаласымның бірі осы сыйлыққа толыққанды лайық болар еді» деді. Одан бері спорт, музыка, саясат, құқық, мемлекеттік қызмет және ғылым салаларындағы жетістіктері үшін тағы жеті абориген «Жыл австралиялықтары» атағына ие болды. Олардың көптегені аборигендердің мүддесін қорғауда белсенділік танытты, ал кейбіреулері 26 қаңтардағы Австралия күнін тойлау туралы алаңдаушылық білдірді, әсіресе 1985 жылғы лауреат Ловиджа О’Донахью. 1994 жылға дейін сыйлық өткен жылдың үздік австралиялығына берілді; яғни 1992 жылғы «Жыл австралиялығы» 1993 жылғы Австралия күнінде жарияланды. 1994 жылдан бастап сыйлық алдағы жылға берілетін болды, сондықтан 1994 жылғы «Жыл австралиялығы» 1994 жылғы Австралия күнінде жарияланды. Осының салдарынан 1993 жылы «Жыл австралиялығы» атағы берілмеді.

2000-шы жылдардан бастап

Жыл австралиялықтары сыйлығы туралы пікірталастар көбінесе спорт, ғылым және өнер арасындағы салыстырмалы тепе-теңдікке байланысты. Он төрт жеңімпаз крикет, жүзу, жеңіл атлетика, желкен тебу, теннис, бокс және автокөлік жарыстары сияқты алуан түрлі спорт түрлерінде өзгеден оқтап шықты. Спортқа артық көңіл бөлінетініне қатысты сын-пікірлер 2004 жылы күшті болды, ол кезде Стив Уо жеті жылдың ішінде төртінші спортшы жеңімпаз және үшінші Тест Крикет капитаны атанды. Спортқа тым көп мән берілгеніне қарамастан, бұрынғы жеңімпаздар тізімі ғылыми жетістіктерге берілген зор қолдауды көрсетеді; 2009 жылға дейін он үш австралиялық ғалым осы құрметке ие болды, оның ішінде медицина ғылымдарынан он адам бар. Ұзақ мерзімді қарағанда, Австралияның дарынды суретшілері де назардан тыс қалмағанын көруге болады. Он жеңімпаз шығармашылық саласында табысқа жетті, олардың ішінде алты музыкант, биші, суретші, комедия актері және Нобель сыйлығының лауреаты бар. Жылдың көптеген австралиялықтары спорт, ғылым және өнер сияқты нақты санаттарға сыймайды. Филип Адамс бұрынғы жеңімпаздарды «осы елдегі жетістіктердің әртүрлілігін көрсететін адамдардың эклектикалық жиынтығы» деп сипаттаған. Жыл австралиялықтары мемлекеттік басқару, әскери қызмет, әлеуметтік және қоғамдық жұмыс, бизнес, академиялық сала, діни басшылық және қайырымдылықпен де аты шықты. Бұрынғы жеңімпаздардың жыныстық теңгерімі туралы көп пікірталас болған жоқ. 1961 жылы бірнеше жаңалықтар құралы сэр Макфарлен Бернетті қате түрде «Жыл адамы» деп атады; қателікке жол берілмеді, өйткені Джоан Сазерленд екінші сыйлықты алды, бірақ әйелдердің өкілдігі жеткіліксіз екені анық. 2009 жылға дейін 56 жеңімпаздың 11-і әйелдер болды. 2016 жылы The Daily Telegraph газетінің Миранда Девайн ұлттық іріктеу комиссиясы әртүрлі құрылымдағы штаттық іріктеу комиссиялары тағайындаған сегіз үміткердің ішінен таңдау жасауға тиіс болғанын сынады. Девайн сондай-ақ «Бұл ұлы ұлтты бейнелеуге және біріктіруге тиіс сыйлық әлеуметтік инженерлердің ойыншығына айналды» деді, сонымен қатар финалға өткен сегіз үміткердің үшеуі бір оқиғаға қатысқан екенін атап өтті. Кейт Макгрегор сияқты «40-қа жуық жыл» бір штаттан тыс тұрған адамның сол штаттың өкілі ретінде ұсынылуы мүмкін бе деген алаңдаушылық та туды. 2016 жылғы жеңімпаз Дэвид Моррисонның сыйлық беру процесіне және басымдықтарына қатысты сын-пікірлерге жауап ретінде The Sydney Morning Herald газетінің редакторы: «The Herald іріктеу комиссиясы 2016 жылғы процеске мұқият қарап, 2017 жылғы Австралия күнін жақсы өткізу үшін сыйлықтарға деген қоғамдық сенімді арттыру үшін жұмыс істейтінін біледі» деп мәлімдеді. Бір австралиялықты «Жыл адамы» деп таңдау пікірталас тудырғанымен, марапаттау бағдарламасының өзі жетістіктердің кең ауқымын мойындайды. 1979 жылы NADC алғашқы «Жылдың жас австралиялық» сыйлығын қоғамдық қызметке еріктісі Джули Сочакиге берді. 20 жылдан кейін елдік музыканың ардагері Слим Дасти алғашқы «Жылдың үлкен австралиялық» сыйлығын алды. 2003 жылы NADC жергілікті қоғамдарға ерекше үлес қосқандарды марапаттау үшін «Австралияның жергілікті батыры» сыйлығын енгізді. Төрт марапаттау санаты және штаттық және ұлттық финалдар жүйесі бар NADC қазір жыл сайын 128 шабыттандыратын австралиялық ролдік үлгілерді мойындайды.

Debates about the Australian of the Year award often revolve around the relative balance between sport, science and the arts. Fourteen winners have excelled in sports as diverse as cricket, swimming, athletics, sailing, tennis, boxing and motor racing. A recurring criticism that sport features too regularly peaked in 2004, when Steve Waugh was the fourth sporting winner in seven years and the third Test Cricket captain to be honoured. Despite the perception of an over emphasis on sport, the list of past winners reveals a strong endorsement for scientific achievement; as of 2009 thirteen Australian scientists have received the honour, including ten from the medical sciences. A long term view also reveals that Australia's talented artists have not been neglected; ten winners have excelled in creative pursuits, including six musicians, a dancer, a painter, a comedian and a Nobel Prize winning novelist. Many Australians of the Year do not fit neatly into categories such as sport, science and the arts. Phillip Adams once described the past winners as "an eclectic collection of people who reflect the diversity of achievement in this country". Australians of the Year have also excelled in public administration, the military, social and community work, business enterprise, academia, religious leadership and philanthropy. There has been relatively little public debate about the gender balance of past winners. In 1961 several news outlets incorrectly referred to Sir Macfarlane Burnet as 'Man of the Year'; the mistake was not allowed to continue, as Joan Sutherland took out the second award, but it is certainly true that women are under represented. By 2009, 11 winners out of a total of 56 were women. In 2016, Miranda Devine of The Daily Telegraph criticised the selection process, with the national selection panel having to choose from the eight candidates appointed by variously structured, state based selection panels. Devine also said, "the award, which ought to reflect and unite this great nation, has evolved into a mere plaything of social engineers", noting also that three of the eight finalists were jointly involved in the same events. Concern has also been raised as to how a person who has not lived in a state "for 40 something years" (Cate McGregor) could be nominated as that state's representative. Following criticism of both the award process and the priorities of the 2016 recipient David Morrison, an editorial in The Sydney Morning Herald said, "The Herald knows the selection board will look closely at the 2016 process and work to improve public confidence in the awards in time for a better Australia Day in 2017". While the selection of a single Australian of the Year is bound to stimulate debate, the awards program as a whole recognises a much wider range of achievement. In 1979 the NADC named its first 'Young Australian of the Year', community service volunteer Julie Sochacki. Twenty years later the veteran country music star Slim Dusty received the inaugural 'Senior Australian of the Year' award. In 2003 the NADC introduced an award for 'Australia's Local Hero', which honours outstanding contributions to local communities. With four award categories and a system of state and national finals, the NADC now recognises a total of 128 inspiring Australian role models every year.

Жылдың жас австралиялысы

Австралия жұртшылығының «Жыл адамы» сыйлығының алғашқы жиырма жылында жас австралиялықтар үшін арнайы марапаттау болған жоқ. Осы кезеңде Доун Фрейзер, Шейн Гулд, Лайонел Роуз және Эвонн Гулагонг сияқты бірнеше жас спортшылар бас жүлдені жеңіп алды. Гулд – «Жыл адамы» атағын алған ең жас адам болып қала береді. 1979 жылдың қазан айында Ұлттық кеңес құрылғаннан кейін көп ұзамай Солтүстік территориясының өкілі Элла Стак, кеңес мүшелерін жас австралиялықтардың жетістіктерін ерекше атап көрсету үшін жаңа сыйлық енгізуге көндірді. Алғашқы жеңімпаз, жастардың жұмыссыздығымен айналысатын Джули Сочацки 1980 жылдың қаңтар айында «Жас австралиялық» атанды. Ұлттық кеңес бұл жариялауды Виктория штатының Австралия күні кеңесімен үйлестірді, ол соңғы рет «Жыл адамы» атағын иеленушіні таңдады. Келесі жылы Ұлттық кеңес екі сыйлықтың да жауапкершілігін өз мойнына алды. 1996 жылы Ұлттық кеңес төрағасы Филип Адамстың шақыруымен «Жас австралиялық» сыйлығын Джеффри Дж. Хопп басқаратын «Австралия сыйлықтары» ұйымы ұйымдастырды және жалпыұлттық деңгейде өткізді. Хопп пен оның командасы сыйлықтарды ұлттық деңгейде өткізіп, барлық штаттардың Австралия күні кеңестерімен және Ұлттық кеңес төрағалары Кевин Госпер мен Лиза Кэрримен тығыз жұмыс істеді, осы сыйлықтар 2003 жылы Ұлттық кеңеске қайтарылғанға дейін. Осы кезеңде Ребекка Чемберс, Нова Перис Книбоун, Тан Ле, Брайан Гэнслер, Ян Торп, Джеймс Фицпатрик, Скотт Хокналл және Ллейтон Хьюитт сияқты тұлғалар марапатталды.

Жылдың аға австралиялық спортшысы

Жылдың үздік австралиялық ағасының марапаты бастапқыда NADC-мен байланысы болмады. Біріккен Ұлттар Ұйымы 1999 жылды «Егде жастағы адамдардың халықаралық жылы» деп жариялағанда, қарттарға күтім көрсету министрі Бронвин Бишоп Австралияның Ұлттық зейнеткерлер ұйымына марапаттың мәртебесін арттыру жоспарын ұсынды. Денсаулық сақтау және егде жастағы адамдар департаменті бағдарламаға жауапкершілікті алды және премьер-министр Джон Ховард 1999 жылдың қазан айында көрнекті елдік музыка жұлдызы Слим Дастиге марапатты табыс етті. Бишоп NADC-ге Денсаулық сақтау және егде жастағы адамдар департаментінің атынан бағдарламаны басқаруды ұйымдастырды, бірақ марапат қазан айында тапсырыла берді, Австралия күнімен көзге көрінбейтін байланыс болды. Үш жылдан кейін NADC марапаттау бағдарламаларын оңайлатты. Кеңес үш жеке марапатты ұйымдастырды, тіпті «Жылдың жас австралиялықтары» да қаңтар айының басында жарияланды және жеке ұсыну процесіне ие болды. «Жылдың үздік австралиялықтары» туралы хабарлама қазаннан қаңтарға көшті (2002 жылды мүлдем өткізіп жіберіп) және қалған екі марапатқа қосылды. Әртүрлі бағдарламаларды біріктіру арқылы NADC серіктес марапаттардың мәртебесін арттырды, оларды «Жылдың австралиялықтары» марапатын табыстаумен бірдей шарада жариялады. Осыдан бері көптеген көрнекті австралиялық зейнеткерлер Австралия күні алдында ұлттық сахнада құрметке ие болды.

Австралияның жергілікті батыры

2003 жылы NADC азаматтарының игілігі үшін еңбек ететін, көпшілікке белгілі емес қарапайым адамдарды мойындау туралы ұсыныстарға жауап ретінде "Жергілікті Батыр" аталатын төртінші сыйлық санатын енгізді. Бұл жаңа сыйлық NADC-де жақсы азаматтықты дамытуға бағытталған жаңа көзқарастың бір бөлігі болды.

Жеңімпаздарды таңдау

Австралиялықты жыл сайын таңдау процесі жарты ғасыр ішінде едәуір өзгерді, оның ішінде іріктеу комиссиясының құрамы мен үміткерлерді ұсыну жүйесі де өзгерді. 1960 жылдары сэр Норман Мартин Викторияның кішкентай іріктеу комиссиясының шешімі бірауыздан қабылдануын қатаң талап етті. Егер осылай болса, онда бұл 1990 жылдардағы іріктеу процесінен өте өзгеше, себебі Филип Адамс пікір таластарының жиі болғанын еске алады. 1980 жылы NADC сыйлықты анықтау үшін тәуелсіз комиссия құрды, бірақ ақырында таңдау NADC кеңесінің өзіне жүктелді. Әдетте бұл мәселе екі күндік арнайы кеңес отырысында қарастырылып, Адамс оны жаңа Папа сайлануымен салыстырды: «Біз конклавқа кіреміз, көптеген сөздер айтылады, содан кейін түтін шығады». Іріктеу рәсіміндегі ең маңызды өзгеріс – үміткерлерді ұсыну процесінің кеңеюі. 1960 және 1970 жылдары комиссия көбінесе жеңімпазды салыстырмалы түрде аз тізімнен таңдайтын; мысалы, 1971 жылы Эвонн Гулагонг басқа 18 үміткерден ғана басым түсті. 1982 жылы өткен кездесуде NADC және оның аймақтық филиалдарының директорлары үміткерлердің аз саны алаңдаушылық тудыратынын атап өтті. Бұл мәселе жалғасып, кеңес мүшелері үнемі ақпарат таратуға және үміткерлерді ұсынуға шақырылды. 1989 жылы тапсырылған қоғамдық қатынастар жөніндегі есепте мынадай ұсыныс жасалды: «Австралияның "қарапайым" азаматтарына кімнің "Жыл австралиялығы" атағына ие болуға тиіс екеніне дауыс беруге немесе бір жолмен өз пікірін білдіруге мүмкіндік берілсін». 1990 жылдары сыйлыққа үміткерлерді ұсынуға шақыратын жылтыр буклеттер марапаттау мерзімінен бұрын кеңінен таратылды. Соңғы кезде NADC үміткерлерді ұсыну процесі оның түрлі сыйлықтарының қадір-қасиеті үшін ғана емес, сонымен қатар австралиялық қоғаммен байланыс құрудың маңызды құралы екенін түсінді. 2004 жылы NADC төрағасы Лиза Кэрри Кенни өткен жылмен салыстырғанда үміткерлердің саны екі есеге артқанын мақтанышпен хабарлады: «Бұл өмірдің барлық салаларынан австралиялықтардың санының артып, сыйлық беру бағдарламасына белсенді қатысып жатқанын көрсетеді». Сыйлықтарға деген қоғамдық қызығушылық әлдеқайда кең мақсатқа қызмет етеді, NADC бас атқарушы директоры Уоррен Пирсон түсіндіргендей: «Сыйлық беру бағдарламасы ең алдымен төрт ұлттық жеңімпазды таңдау туралы емес; бұл австралиялықтармен азаматтық туралы әңгімелесу туралы». Осы мақсатқа жету үшін Жергілікті Батыр сыйлығы енгізілді, сондай-ақ 2004 жылы жасалған басқа да өзгерістер де осы мақсатқа бағытталған. Ең бастысы, NADC штаттық финалдарға негізделген жаңа іріктеу процесін енгізді. Бұл тәсіл штаттық Австралия күні кеңестері мен комитеттеріне маңызды рөл берді, олар енді финалистерді таңдауға бақылау жасайды және әр жылдың қараша айында үміткерлерді жариялау үшін ресми шаралар өткізеді. NADC кеңесі енді әр санат бойынша сегіз штаттық және аумақтық финалистердің ішінен ғана таңдайды және қаңтар айында ұлттық жариялауды ұйымдастырады.

The process of choosing the Australian of the Year has evolved considerably over half a century, including both the make up of the selection committee and the system of nominations. In the 1960s Sir Norman Martin usually insisted that the decision of the small Victorian selection committee was unanimous. If this is true, then it is in stark contrast to the selection process in the 1990s, when Phillip Adams recalls that heated debates were common. In 1980 the NADC had formed an independent panel to decide the award, but eventually the selection fell to the NADC board itself. Typically the matter was considered at a special two day board meeting, which Adams likened to the election of a new Pope: 'We would go into conclave, there would be lots of hot air, then a puff of smoke.' The most significant change in the selection procedure has been expansion of the nomination process. In the 1960s and 1970s, the committee usually chose the winner from a relatively small list of nominees; for example, in 1971 Evonne Goolagong edged out only 18 other nominees. At a meeting in 1982, the directors of the NADC and its state based affiliates identified low nominee numbers as a cause for concern. The problem persisted and board members were regularly encouraged to spread the word and encourage nominations. A public relations report commissioned in 1989 recommended greater community involvement in the nominations process: 'Allow the "ordinary" citizens of Australia a chance to vote for, or in some way have a say in, who should be Australian of the Year.' During the 1990s glossy brochures calling for nominations were distributed well in advance of the awards deadline. More recently, the NADC has realised that the nominations process is important not only to the integrity of its various awards, but is also a crucial means of engaging with the Australian community. In 2004 NADC Chair Lisa Curry Kenny proudly reported that nominations had doubled from the previous year: 'This is a key indication that increasing numbers of Australians of all walks of life are actively engaging with the awards program.' Public interest in the awards serves a much broader purpose, as NADC Chief Executive Warren Pearson explains: 'The awards program is not primarily about choosing four national recipients; it is about engaging with Australians about citizenship.' The introduction of the Local Hero award was directed towards this goal, as were various other changes made in 2004. Most importantly, the NADC introduced a new selection process based around state finals. This approach meant a more prominent role for the state based Australia Day councils and committees, which now oversee the selection of the finalists and host official functions to announce the contenders in November each year. The NADC board now only chooses between the eight state and territory finalists in each category and organises the national announcement in January.

Хабарландырулар

1960 және 1970 жылдары «Жыл австралиясы» сыйлығы Мельбурн қаласындағы Австралия күніне арналған түскі ас кезінде табыс етілді. Бұл шара қалалық әкімшілік ғимаратында немесе «Рояль» сарайында өтті. Жеңімпазды әдетте екі апта бұрын, алдағы Австралия күні тойларын жарнамалау мақсатында ұйымдастырылған іс-шарада жариялады. Бұл іс-шара – бұқаралық ақпарат құралдары мен елдің назарын аударуға бағытталған қарым-қатынас шарасы болды. Алайда, 1966 жылы «The Age» газетінің тілшісі сценарийден ауытқып, сахнада көрсетілген іс-шараны әжуалады: 1960 жылдан бері жыл сайынғы хабарламалар прогрессивті түрде күрделене түсті. 1980 жылы NADC ұйымы басқаруды қолға алғаннан кейін, сыйлықты әдетте Австралия күніне арналған концертте табыс етті. Бұл концерт елдің әртүрлі қалаларында өтіп, көбінесе теледидардан көрсетілді. 1990 жылдары Австралия күніне арналған таңғы ас Сиднейдегі Адмиралтейство үйінде жариялау үшін тамаша орын болды. Бірақ соңғы кезде концерт қайта жандандырылып, ұлттық астанада өткізіледі. 1994 жылы «Жыл австралиясы» шарасы ерекше есте қалды, онда құрметті қонақ ретінде Уэльс ханзадасы Чарльз қатысты. Сыйлықты алғаннан кейін, экологиялық белсенді Ян Кирнан сахнада отырғанда, оқ атылып, бір адам ханзада Чарльзға қарай жүгірді. Кирнан дереу тұрып, Жаңа Оңтүстік Уэльс премьер-министрі Джон Фейдің көмегімен шабуылшыны жерге құлатты. Кейін Кирнан еске алды: «Біз премьер-министрмен бірге сахнада демімізді жеткізе алмай, адреналин қанға тарағанда не істеу керектігін ойлап жаттық». Бірақ бұл оқиғада шабуылшы тек ойыншық тапаншасымен қаруланған екен. Дегенмен, бұл қауіпсіздік ережелерінің өрескел бұзылуы болды және Кирнанның сыйлығына назарды ауыстырды. 2004 жылдан бері сыйлық табыстау рәсімі Австралия күні алдында Канберрада өткізіледі. 32 финалист таңертең Премьер-министрмен «The Lodge» резиденциясында шай ішіп, түскі асты генерал-губернатормен «Yarralumla» резиденциясында өткізеді. Жеңімпаздар Парламент үйінің алдында арнайы орнатылған сахнада, мыңдаған көрермен мен ұлттық телеарна көз алдында жарияланады. Әр санат бойынша жеңімпаздар туралы арнайы дайындалған бейнероликтер көрсетіледі. Бұл шараның ауқымы 1960 жылдардағы сэр Норман Мартиннің қарапайым баспасөз мәлімдемелерімен салыстырғанда зор контраст құрайды.

During the 1960s and 1970s, the Australian of the Year award was presented at Melbourne's Australia Day Luncheon, which was held in either the Town Hall or the Royale Ballroom. The winner was usually announced about two weeks earlier at a function that provided an opportunity to promote the upcoming Australia Day celebrations. This event was a public relations exercise that attempted to capture the imagination of the media and the nation, but in 1966 a journalist from The Age did not follow the script, preferring to poke fun at the stage managed event:

Since the 1960s, the annual announcement has become progressively more sophisticated. After the NADC took over in 1980 it usually presented the award at an Australia Day concert, which moved around the nation and was often televised. In the 1990s an Australia Day breakfast at Admiralty House in Sydney was the usual venue for the announcement, but more recently the concert has been revived and is held in the national capital. A highly memorable Australian of the Year function occurred in 1994, when the guest of honour was Charles, Prince of Wales. The Australian of the Year, environmentalist Ian Kiernan, sat on the stage after receiving his award, when a gunshot was heard and an assailant rushed toward Prince Charles. Kiernan jumped to his feet and wrestled the intruder to the ground with the assistance of New South Wales Premier John Fahey. Kiernan later recalled: 'the Premier and I lay on the stage, panting as the adrenaline began to flow, and wondering what to do next.' As it turned out, the man was armed only with a toy cap pistol, but the incident was a serious security breach and somewhat upstaged Kiernan's award. Since 2004 the award presentation has been held on Australia Day Eve in Canberra. The 32 finalists enjoy an eventful day including morning tea with the Prime Minister at The Lodge, and lunch with the Governor General at Yarralumla. The winners are announced on a specially erected stage in front of Parliament House, witnessed by a crowd of thousands and a national television audience. Specially produced video packages describe the winners in each of the four categories. The scale of the event displays a marked contrast to Sir Norman Martin's modest press conferences of the 1960s.

Медальондар мен трофейлер

Жылдар бойы Австралияның жыл сайынғы үздік азаматтарына табысталған түрлі медальондар мен кубоктар, өзінің австралиялық болудің мәнін түсінудегі өзгерістерге қызықты көзқарас ұсынады. Жаңа марапат үшін жоғары мақсаттарын білдіру үшін сэр Норман Мартин 1960 жылы алғашқы кубокты жобалауға «жалпы әлемдік бәйге» жариялады. Сэр Норман әлемнің ең талантты суретшілерінен өтініштерді күткен, бірақ жеңіске Виктор Гринхалг, Корольдік Мельбурн Технологиялық институтының Сурет өнері мектебінің басшысы ие болды. Гринхалг Австралия күнінің маңыздылығын көрсететін қола медальон жасады: оның ең басты ерекшелігі – медальда «1788 жылғы көрнекті австралиялық» деп сипатталған губернатор Артур Филипптің суреті болды. 1961 жылы «The Age» газеті Сэр Макфарлен Бернеттің марапаттау салтанатында медальонды көрсетуді сұраған фотографқа алаңдағанын жазды: «Жүйкесіне шыдамай қалған ғалым, пипеткамен қолы тас сияқты тұрақты болатын, медальонды шатастырып, үстелдің астына түсіріп алды». Екі жүз жылдық мерекеде Трейсиден кубогын болаттан емес, қоладан құюды сұрады. 1990 жылдардың басында NADC (Австралия күні ұлттық кеңесі) шыны мүсінші Уоррен Лэнглиге жаңартылған Австралия күні логотипі негізінде жаңа кубок жасауды тапсырды. NADC төрағасы Филип Адамс логотиптен Австралия туын алып тастап, оны жұлдызға созылған қолмен алмастырғаны үшін сынға ілікті. Адамс 1996 жылы лауазымынан кеткеннен кейін, NADC Лэнглиден Австралия картасы бейнеленген баламалы кубок жасауды сұрады. Мельбурндық суретші Кристин МакФарлейн 2004 жылы қазіргі «Жылдың австралиялық азаматы» кубогын жасады. Лэнгли сияқты, МакФарлейн де шынымен жұмыс істейді, бірақ ол сонымен қатар графикалық дизайнер болып оқыған; ол мәтін мен суреттерді біріктіріп, оларды қыздырылған шыныға орналастырады, нәтижесінде керемет көркем туындылар жасалады. Жаңа кубокты жобалау міндеті МакФарлейнді ұлттық ерекшелік туралы бұрынғыдан гөрі тереңірек ойлауға итермеледі: «Бұл мені австралиялық ерекшелікке қарап, «Австралиялық дегеніміз не? Нағыз австралиялық кім?» деп ойлануға мәжбүр етті». Ол бір адамның немесе адамдар тобының суретінің жұмыс істемейтінін, ал оның суреттерінің жалпылама болуы керектігін тез түсінді. Ол Австралияның картасын пайдалануды шешті: «Бұл әлемдегі ең көне континенттердің бірі және бұл жерде тұратын кез келген адам үшін өте таныс форма». МакФарлейн сондай-ақ Австралияның ұлттық әнұраны «Advance Australia Fair» мәтінін пайдалануды шешті, бірақ екінші, көбінесе танылмаған тармағына ерекше назар аударды.

The various medallions and trophies that have been presented to the Australians of the Year over fifty years are, in themselves, an interesting insight into changing understandings of what it means to be Australian. Reflecting his lofty ambitions for the new award, Sir Norman Martin announced a 'worldwide competition' to design the inaugural trophy in 1960. Sir Norman hoped to attract entries from the world's finest artists, but the eventual winner was Victor Greenhalgh, the head of the Arts School at the Royal Melbourne Institute of Technology. Greenhalgh designed a bronze medallion, which reflected the prevailing mood as to the importance of Australia Day: its most prominent feature was a likeness of Governor Arthur Phillip, who was described on the medal as 'The Outstanding Australian [of] 1788.' In 1961. The Age reported that Sir Macfarlane Burnet was anxious when a photographer asked him to display the medallion at the awards ceremony: 'The nervous scientist, whose hand with a pipette would be as steady as a rock, fumbled the medal and dropped it under the table.' In the bicentenary year Tracey was asked to cast his trophy in bronze instead of steel. In the early 1990s the NADC commissioned glass sculptor Warren Langley to create a new trophy based on the updated Australia Day logo. NADC chairman Phillip Adams had been criticised for removing the Australian flag from the logo and replacing it with a hand reaching for a star. After Adams resigned his position in 1996, the NADC asked Langley to produce an alternative trophy, which featured a map of Australia. Melbourne based artist Kristin McFarlane designed the current Australian of the Year trophy in 2004. Like Langley, McFarlane works with glass, but she is also trained as a graphic designer; she combines both text and images and sets them in kilned glass to produce striking works of art. The task of designing a new trophy prompted McFarlane to think more deeply about national identity than she had before: 'It made me look at Australian identity and think about what was an Australian? Who is the archetypal Australian?' She quickly realised that an image of one person, or even a group of people, would not work, and that her images needed to be generic. She decided to use a map of Australia: 'It is one of the oldest continents in the world and it is a very recognisable form for anyone who lives here.' McFarlane also chose to use the text of the Australian national anthem "Advance Australia Fair", but gave particularly prominence to the lesser known second verse.

Жыл австралиялықтары

Канберрадағы "Жыл австралиялықтарының жолы" Ұлттық астаналық басқармасымен жобаланған және бірнеше тұғырлардан, орындықтардан және жарықтан тұрады. Жолға бетонға тегістелген бес металл жолақ енгізілген, олар бес нота таяқшасын бейнелейді. Тұғырлар "Австралия алға!" атты ұлттық әнұранның ноталарына сәйкес орналастырылған. Әр тұғырға жылдың австралиялығының аты мен суреті бар анодталған алюминий тақта бекітілген. Тақташалар жүлде тағайындалған жылдар тізімі бойынша хронологиялық тәртіппен орналастырылған, олар жолдың батыс жағынан, Комонвелл даңғылы көпірінің жанынан басталады. Көл жағы ақ төселген тастармен, құрлық жағы ақ төселген жолмен шектелген. Жол Австралияның Ұлттық кітапханасы мен Комонвелл даңғылы көпірі арасындағы Берли Гриффин көлінің жағалауының тік бөлігі бойында орналасқан.

Жолды Австралияның сол кездегі премьер-министрі Джон Ховард 2006 жылғы 26 қаңтарда Австралия күнінде ашты. 2007 жылдың желтоқсан айында журналист Марк МакКенна "Жыл австралиялықтарының жолына" сапар шекті және оны ұлттық ескерткіштің жоғары символдық нысаны деп түсіндірді. Алысқа созылған бос тіреулер оның қызығушылығын арттырды.

Австралиялық қоғамның бір бөлігі ретінде Жыл австралиялықтары

Австралиялықтардың жыл сайынғы сыйлықтары ұлттық ерекшелікті білдірудің көптеген жолдарының бірі ғана, бірақ елу жыл ішінде Австралияның өткені, қазіргісі және болашағы туралы үздіксіз әңгімелердің маңызды бөлігіне айналды. Сыйлықтар шетелдіктердің де қызығушылығын тудырды, соның ішінде BBC тілшісі Ник Брайант бұл сыйлық беру бағдарламасының «австралиялық ұлттық мінез-құлық туралы қызықты перспектива ұсынатынын, оны нығайта да, аша да білетінін» атап өтті. Ұлттық Австралия күні кеңесінің (NADC) алдында тұрған үнемі қалыптасатын қиындық – әр санатта әр жылы тек бір жеңімпаз болғандықтан, Австралияның жетістіктерінің алуан түрлілігін көрсетудің қиындығы. Ғылым, өнер және спорт салаларындағы жеңімпаздардың саны туралы пікірталастар осының дәлелі. Болашақта бұл пікірталастар гендерлік теңгерім және этникалық әртүрлілік сияқты басқа мәселелерге де қатысты болуы мүмкін. Сыйлықтар директоры Тэм Джонстон сыйлық беру бағдарламасының құндылығын әр жылғы финалистердің толық тізімін қарастыру арқылы бағалауды ұсынады. 2005 жылғы жылдық есепте NADC ұлттық деңгейде марапатталған 111 финалисттің шолуын ұсынды, ол жетістіктердің керемет әртүрлілігін және жеке өмірдің алуандылығын көрсетті. Маңыздысы, NADC соңғы уақытта аймақтық финалдарды ілгерілетуге көңіл бөлді, бұл әр жыл сайын танылатын жетістіктердің кең ауқымын көрсетуге баса назар аударады. Сыйлық беру бағдарламасының тудырған барлық пікірталастары мен талқылаулары маңызды болған жоқ. Көңіл көтеруге арналған портретті 2005 жылғы «Біз батыр бола аламыз: Австралиялықтарды табу» атты сыйлық алған телесатирасынан табуға болады, онда актер Крис Лилли Австралиялықтар сыйлығына бес белгісіз үміткердің рөлін ойнайды. Бір рецензент Лиллидің туындысы күлкілі макияж және сыйлық беру бағдарламасының маңызды сынамы екенін айтты: «Егер сіз елдің мақтан тұтатын нәрселерін және ұмтылыстарын әжуалайтын, сонымен қатар күлкілі комедия ұсынатын шоу іздесеңіз, осы – нағыз табылған нәрсе». Бес кейіпкердің әрқайсысы өздерінің жергілікті қоғамдарында адамдарды шабыттандырды, бірақ олардың ешқайсысы Австралиялықтар сыйлығына лайықты таңдау болып көрінбейді. «Біз батыр бола аламыз» Лиллидің комедиялық талантының негізгі құралы болғанымен, ол біз үлгі алуға тиіс адамдарда нені іздейміз деген сұраққа да сын көзбен қарады. Ал «Еврека-стрит» журналы сыйлық беру бағдарламасының әлеуетін жоғары бағалайды: «Еврека-стрит» редакторы бұл сыйлықтар Ұлттық Австралия күні кеңесінің негізгі мақсаттарының бірін – «жақсы азаматтықты, құндылықтарды және жетістіктерді тану арқылы қоғам мен елге қызмет етуді» сәтті іске асырғанын айтады.

The Australian of the Year Awards represent only one of many ways in which national identity is expressed, but after fifty years they have become a significant part of the ongoing conversation about Australia's past, present and future. The awards have also attracted the interest of foreigners, including BBC correspondent Nick Bryant, who recently observed that the awards program "offers an intriguing perspective on the Australian national character, which is both reinforcing and revelatory." An ongoing challenge faced by the NADC is that it is hard to represent the diversity of Australian achievement when there is only one winner per category in each year. The ongoing debates about the numbers of winners from the sciences, arts and sport are evidence of this. In the future, these debates might revolve around other issues, including gender balance and ethnic diversity. Awards Director Tam Johnston suggests that the value of the awards program is best measured by consulting the complete list of finalists for each year. In its 2005 Annual Report the NADC included a summary of the 111 finalists honoured nationally, which revealed a remarkable variety of achievement and a diversity of personal backgrounds. Importantly, the NADC has recently devoted attention to promoting the state finals, which emphasises the wide variety of achievement that is recognised each year. Not all of the debate and discussion generated by the awards program has been of a serious nature. A more light hearted portrait can be found in the award winning television satire We Can Be Heroes: Finding The Australian of the Year (2005), in which actor Chris Lilley plays five obscure nominees for the Australian of the Year award. One reviewer suggested that Lilley's creation was both a humorous mockumentary and a serious critique of the awards program: 'if you want a show that skewers the nation's pretensions and aspirations, while providing laugh out loud comedy, this is the real deal.' All five characters have in one way or another inspired people in their local community, but none of them appears even a remotely suitable choice for Australian of the Year. Although primarily a vehicle for Lilley's comic talent, We Can Be Heroes is also a biting critique of what we look for in role models. In contrast, the magazine Eureka Street offers a strong endorsement of the awards program's potential:

The editors of Eureka Street suggest that the awards have been successful in achieving one of the core goals of the National Australia Day Council, which is to "promote good citizenship, values and achievement by recognising excellence and service to the communities and the nation".