Кіріспе
Джордж Харрисонның "Not Guilty" әні – ағылшын рок музыканты Джордж Харрисонның 1979 жылғы "George Harrison" альбомына енген ән. Ол әнді 1968 жылы Үндістандағы Махариши Махеш Йогимен бірге өткен Beatles тобының Трансценденталды медитация курсынан кейін жазды, осы курсты бастаушылардың бірі Харрисон болды. Әннің мәтіні Харрисонның Beatles тобынан Джон Леннон мен Пол Маккартниден алған сын-ескертпеулеріне жауап ретінде жазылған, бұл сындар Махаришимен байланысты ашық даудан кейін және Beatles тобының Apple Corps атты мультимедиалық компаниясын құрғаннан кейін болған. Топ әнді 1968 жылғы екі дискілік "The Beatles" альбомының (сонымен қатар "Ақ альбом" деп те аталады) жазу кезіндегі шиеленіске толы атмосферада жазды. Ән 1968 жылдың тамызында аяқталды, бірақ альбомға енгізілмеді. Харрисон "Not Guilty" әнін 1978 жылдың басында, Beatles тобының тарихын пародиалық түрде бейнелеген "All You Need Is Cash" атты Rutles тобының телесатирасына қатысқаннан кейін қайта жаңартып өңдеді. Әннің жаратылысын қоршаған атмосферадан өзгеше, бұл кезең Харрисон үшін жеке қанағатқа толы болды, ол бұрынғы тобы туралы тараған қамыттарды жоққа шығаруға мүмкіндік алды. Музыкалық аранжировка да 1968 жылғы нұсқадан көңіл-күйімен ерекшеленеді; ескі нұсқада бұрмаланған электр гитаралар мен клавесин болса, Харрисонның нұсқасы оның жұмсақ джаз-поп стилін көрсетеді. Жазуға қатысқан басқа музыканттардың арасында Нил Ларсен мен Уилли Уикс бар. "Not Guilty" әні Beatles тобының жазбаларының арасындағы материал екені белгілі болғанмен, ән Харрисонның 1979 жылғы альбомы жарық көргенге дейін көпшілікке таныс болған жоқ. Beatles тобының нұсқасы коллекционерлер арасында қызығушылық тудыратын тақырып болып қала берді. 1984 жылы "Sessions" альбомы үшін топтың жазған үзіндісі дайындалды және 1996 жылы "The Beatles' Anthology 3" жинағында ресми түрде жарық көргенге дейін пираттық таспаларда тарады. Әннің толық нұсқасы, Харрисонның 1968 жылғы мамырдағы демо-жазуымен бірге, The Beatles тобының 50 жылдығына арналған жинақта жарық көрді.
"Not Guilty" is a song by English rock musician George Harrison from his 1979 album George Harrison. He wrote the song in 1968 following the Beatles' Transcendental Meditation course in India with Maharishi Mahesh Yogi, an activity that he had led the group into undertaking. The lyrics serve as a response to the recrimination Harrison received from his bandmates John Lennon and Paul McCartney in the aftermath to the group's public falling out with the Maharishi, and as the Beatles launched their multimedia company Apple Corps. The band recorded the song amid the tensions that characterised the sessions for their 1968 double LP The Beatles (also known as the "White Album"). The track was completed in August 1968 but not included on the release. Harrison revisited "Not Guilty" in early 1978, shortly after participating in the Rutles' television satire of the Beatles' history, All You Need Is Cash. In contrast to the atmosphere surrounding the song's creation, this period was one of personal contentment for Harrison, who enjoyed the opportunity to debunk the myths surrounding his former band. The musical arrangement similarly differs in mood from the 1968 version; where the latter features distorted electric guitars and harpsichord, Harrison's version reflects his adoption of a mellow jazz pop style. The other musicians on the recording include Neil Larsen and Willie Weeks. "Not Guilty" was known to be a Beatles outtake but the song was unheard by the public until the release of Harrison's 1979 album. The Beatles' version continued to be the subject of speculation among collectors. An edit of the band's recording was prepared for the aborted Sessions album in 1984 and became available on bootlegs before its official release on the Beatles' Anthology 3 outtakes compilation in 1996. The full version of the track, together with Harrison's May 1968 demo of the song, appears on the 50th Anniversary Edition box set release of The Beatles.
Негізгі деректер мен ойлар
Джордж Харрисон "Not Guilty" әнін 1968 жылы Битлздің Үндістанның Ришикеш қаласындағы рухани сапардан кейін жазды, онда олар Махариши Махеш Йоги басшылығымен трансценденталды медитацияны оқыды. Харрисон Битлздің медитация мен үнді мәдениетіне деген қызығушылығын оятып, олардың тыңдаушылары мен музыкалық әріптестеріне әсер етті, бірақ 1968 жылдың сәуірінде Махаришимен болған дау-жанжал жұртшылық алдында ұятқа қалдырды. Ринго Старр мен Пол Маккартни ашрамнан ерте кетіп Англияға оралды, ал Маккартни топтың жаңа Apple Corps бизнес-жобасына көбірек қызығушылық танытты. Харрисон мен Джон Леннон Махариши мен әйел студент арасындағы болған деген шаруасыздық туралы естігеннен кейін асығыс кетіп қалды. Ришикештегі сапар – The Beatles тобының бірлескен соңғы іс-әрекеті болды, одан кейін Леннон, Маккартни және Харрисон арасындағы пікір келіспеушіліктер туды, ол 1970 жылдың сәуірінде топтың тарауына дейін жалғасты. 1980 жылы жарық көрген "Мен, мен, менің" атты автобиографиясында Харрисон "Not Guilty" әні "Пол, Джон, Apple, Ришикеш, үнді достарым және т.б." туралы екенін айтады. Леннонмен бірге Англияға қайтудың орнына Харрисон Мадрастағы ұстазы Рави Шанкарға барып, уақытын ұзартты. Apple компаниясының баспасөз хатшысы Дерек Тейлордың айтуынша, сәуір айының соңында Лондонға оралған Харрисон Apple компаниясының шамадан тыс шығындарына "нағыз үреймен" қарады. Компания кез келген талантты суретшілерді шығармашылық идеяларын ұсынуға шақыратын жарнамалар берді. Лондондық кеңселерге көптеген өтініштер келіп түсті, олардың көбісі назарсыз қалды, сонымен қатар Битлздің шақыруына жауап берген эксцентриктік адамдардың көпшілігі жиналды. 1987 жылы "Музыкант" журналына Тимоти Уайтпен берген сұхбатында Харрисон Үндістаннан кейін Леннон мен Маккартниден "көтерген азаптарын" айтты. Ол әннің мәнін былай түсіндірді: "Мен олардың мансабына кедергі келтіргенім үшін кінәлі емеспін дедім. Мен оларды Ришикешке Махаришиге баруға шақырып, адастырғаным үшін кінәлі емеспін дедім. Мен өзімді қорғап тұрдым". Ришикештегі сапар Харрисонның өнімді ән жазушы ретінде қалыптасуына да себеп болды. "Not Guilty" осы кезеңдегі гитаралық композициялардың бірі болды, бұл Харрисонның Шанкармен екі жыл бойы ситарды оқығаннан кейін негізгі аспабына қайта оралуымен сәйкес келді. Бірақ, Леннон мен Маккартни Битлз әндерін жазуда басымдық сақтағандықтан, осы өнімділіктің толық көлемі 1970 жылы шыққан жеке альбомы "All Things Must Pass" альбомына дейін жасырылды. Автор Питер Доггеттің айтуынша, Ришикештегі сапар Харрисонның үнді мәдениетін қолдауы Битлздің музыкалық және философиялық бағытын анықтаған кезеңнің аяқталуын білдірді. Ол "күш тепе-теңдігі бұрынғы қалпына келді" деп қосты, өйткені Харрисон өзінің әндерін топтың альбомдарына енгізу үшін күш салуға мәжбүр болды, ал Леннон 1967 жылы өзі жасаған "Magical Mystery Tour" телефильмінен кейін Маккартнидің мансапты басқару әрекеттеріне наразылық білдірді.
The Rishikesh sojourn also resulted in Harrison's emergence as a prolific songwriter. "Not Guilty" was one of several guitar based compositions from this period, coinciding with Harrison's re engagement with his main instrument after two years of dedicated sitar study under Shankar. The full extent of this productivity was hidden until his 1970 solo album, All Things Must Pass, however, as Lennon and McCartney continued to dominate the Beatles' songwriting. In author Peter Doggett's description, the band's stay in Rishikesh marked the end of a period when Harrison's championing of Indian culture had guided the Beatles' musical and philosophical direction. He adds that the "old balance of power was uneasily resumed", as Harrison had to push to have his songs included on the group's albums, and Lennon, further to their self produced 1967 TV film Magical Mystery Tour, continued to resent McCartney's attempts to manage their career.
Құрамы
"Кінәлі емес" әні Ми минор тонында жазылған. Онда өлең мен хор біріктірілген; әр үш өлең-хор бөлімі әннің атау фразасымен басталып, соныңмен аяқталады. Композиция автор Алан Клейсон ерекше және "төменгі" деп сипаттайтын гитара рифін қамтиды және аспаптық кодамен аяқталады. Сондай-ақ, әнде синкопа, жарты такт және Beatles нұсқасында гитара солосынан кейін 4/4 тактісінен 3/8 тактісіне ауысу (алты тактіден) бар. Музыкатанушы Уолтер Эверетт әннің музыкалық формасын "композитордың әдеттегі ерекше аккордтар тіркесімінің" мысалы ретінде көрсетеді, бұл жағдайда "жаз методологиясына ұқсас жаңа деңгейдегі күрделілік" ашылады. Оның айтуынша, Ми минор – негізгі тон болғанымен, А минор өлеңдердің басында тонияланады және таңқаларлық G–Dm8–Dm7–E7 аккордтар тізбегімен қосымша ұсынылады. Осы тізбектегі соңғы аккордтан кейін ол Gm аккордын "сенімді және қатты қарсылық білдіретін" және "Фригиялық ладтан (осылайша аккордтың B нотасы) араласудың бұрын-соңды болмаған қолданылуы арқылы А минор пентатоникасына" контекстуалды түрде туындаған деп естиді. "Кінәлі емес" әні 1967 жылғы Харрисонның "Only a Northern Song" әнінен кейін, Beatles тобына қанағаттанбаушылығын білдіреді. Эверетт әннің мәтінін "өзінің ән жазушы әріптестерінің тираниясына қарсы қорғаныс" деп сипаттайды. Харрисон өзінің топтастарын "күнді ұрлауға" тырысады деп айтады; ол өзінің орнын мойындайды және "алақаныңызға ілеспеуге" уәде береді. Үшінші өлеңде ол "Apple арбасын бұзбауға" уәде береді, себебі "мен тек қолымнан келгенін ғана қалаймын". Ришикеш пен Махаришиге қатысты ол басқалардың осы тәжірибеден көңілі қалған жағдайына жауапкершілікті мойындамайды. Ол топты "Мандалайға бара жатқан жолда адасқа салмағанын" және "әрбір сикхпен дос болғанын" жоққа шығарады.
Эшердің бейнесі
1968 жылдың мамырында Харрисон әннің акустикалық демо-жазбасын өзінің үйінде, Эшердегі Кинфаунс-та жазды. Бұл және топтың жаңа материалдарының басқа да демо-жазбалары, "The Beatles" қос дискілік альбомын, сонымен қатар "Ақ альбом" деп белгілі жазуға дайындалудың бір бөлігі болды. Таспаларда ән, Харрисонның медитацияға арналған "Sour Milk Sea" әнін топпен орындағаннан кейін, ол "Not Guilty" әнін "жаз нөмірі" деп атап, оның "жақсы рок-н-ролл" болатынын айтты. Бұрын пираттық жинақтарда кеңінен таралған Эшердегі демо-жазба 2018 жылы "Ақ альбомның" 50 жылдығына арналған арнайы жинақта жарық көрді.
Негізгі жол
The Beatles "Not Guilty" әнін 1968 жылдың тамызында Лондонның EMI студиясында (қазіргі Abbey Road студиясы) жазды. Жазуды Джордж Мартин шығарды және Кен Скотт инженерлік жұмысты атқарды. Әннің уақыт өлшемі ауысқандықтан, оны үйрену қиын болды. 7 тамыздағы алғашқы 18 нұсқада топ тек кіріспеге ғана назар аударды, содан кейін сол түні тағы 27 нұсқа жазды. 8 тамызда олар алдымен жақын арада шығатын "Hey Jude" әнін жазу кезінде туындаған техникалық мәселені шешті, сосын "Not Guilty" әнін жазуға қайта кірісті. Топ екі сессияда барлығы 101 рет жазды, бірақ олардың тек 21-і толық орындалды, ал 99-шы нұсқа қанағаттанарлық негізгі трек ретінде таңдалды. Алғашқы нұсқаларда электр пианиноның қосымша музыкасы болды, бірақ 8 тамыздағы сессияда ол клавесинмен ауыстырылды. Сондықтан негізгі тректе электр гитара, клавесин, бас-гитара және барабан қолданылды. Автор Ян Макдональд Гаррисон немесе Леннон клавесинде орындағанын айтса, Эверетт Леннонға есеп береді, ол өткен жылы "All You Need Is Love" әнінде де осы аспапта орындаған. Бұл жазу Харрисонның досы Эрик Клэптонның сыйы болған "Люси" деп аталатын Gibson Les Paul гитарасын алғаш рет пайдалануын белгіледі.
Үстіне жазылғандар
Топ 9 тамызда 99-шы ретімен дубляж жазылды, Старр қосымша барабан қосты, ал Маккартни басын күшейтті. Алты жарым сағаттық сессияның көп бөлігі Харрисонның жетекші гитара партиясына арналды; ол үшін ол басқару бөлмесінде ойнауды таңдады, ал оның күшейткіші эхо-камерада жазылды. 12 тамызда Харрисон жетекші вокалын дубляждап, студияның әртүрлі бөліктерін сынап, қажетті дыбысқа қол жеткізуге тырысты. Ол қайтадан басқару бөлмесіне орналасты, Скотттың айтуынша, "барлығы динамиктер арқылы қайта оралып, оған тірі театр немесе клуб атмосферасын сезіндірді". Содан кейін Харрисон гитараны тікелей концерттік деңгейде жазуға көбірек уақыт жұмсады. Сол күні аяқталған трекке RM1 деген моно-микс жасалды. Guitar World журналының редакторларының пікірінше, Харрисонның орындауы "ширалы" сапаға ие және "жарық дыбыспен" ерекшеленеді, бұл толық дыбыспен орындалғанда одан да тиімді. Автор Саймон Ленг жазғандай, жазу "гранж сияқты естілуі мүмкін", себебі "фазалық вокалдар мен псевдо-клавесин Джорджтың күшті бұрмаланған гитаралары мен қатал рифтерімен шабуылға ұшырайды". Ол сондай-ақ жетекші гитараның "Харрисон енді сирек қолданатын" қаталдықта екенін қосты. 1966 жылы "I'm Only Sleeping" әніндегі пионерлік кері жазылған гитаралық солодан кейін, Харрисонның "Not Guilty" әнінде кері эхо-камера эффектін қолдануы Beatles тобының жазбаларында кері аудионы соңғы рет пайдалануы болды. Макдональд "Not Guilty" әнін Харрисонның "Ақ альбомға" қосқан үлесінің сессияларды сипаттайтын, топ мүшелері арасындағы ынтымақтастықтың жоқтығымен ерекшеленетін, қақтығысты атмосферамен "шектелуіне" мысал ретінде келтіреді. Харрисон Грекияға қысқа демалысқа кеткеннен кейін, қалған Beatles тобы 20 тамызда жоғары кернеумен жазуды жалғастырды; Леннон мен Старр бір студияда "Yer Blues" әнін дубляждады, ал Маккартни "Mother Nature's Son" әнін екінші студияда жеке жазды. Екі күннен кейін, Харрисон Лондонға оралғаннан кейін, топ ішіндегі шиеленіс Старрдың Beatles тобынан кетуіне әкелді.
Ақ альбомнан алып тастау
Эверетттің айтуынша, "Not Guilty" The Beatles-тің соңғы шығарылған әндерінің бірі болды. 26 қазан күні жарияланған релизде NME "Not Guilty" әнін мүмкін болатын тректердің қатарында тізімдеді; ал The Beatles-тің көп жылдық көмекшісі Мал Эванс, топтың ресми жанкүйерлер журналында бұл ән қос альбомға енбейтінін жазды. Леннон бастапқыда композицияны жоғары бағалаған, бірақ Ленгтің пікірінше, ән "Битлз туралы сындарлы пікірлерге" толы болғандықтан, "топтың жеке өмірін әшкерелеуге тым еркін" болды. Музыка журналисі Микал Гилмор да оның алынып тасталуын "Харрисонның бұл әнді Леннон мен Маккартниге арнағаны баршаға белгілі болғандықтан" деп түсіндірді. 1968 жылғы қос альбомды үш бөлімге бөліп зерттеген Goldmine журналы 2008 жылы әннің алынып тасталуының "Ақ альбом" туралы пікірталас тудырғанын айтты. Авторлар кейбір тыңдаушылар жинақтың мазмұнын "тамаша теңгерілген" деп табады, ал басқалары The Beatles "мұндай жағдайда "Not Guilty" әнін қосуы керек еді" дейді. 1968 жылы The Beatles-тің шығармашылық шешімдер қабылдау процесінен шеттетілген Мартин, екі дискіден бір диск жасауды жөн көрді. Эверетт продюсердің "қалаулары мен шектеулеріне" сәйкес 15 әннен тұратын тізім ұсынады, онда Мартиннің "Not Guilty" әнін, сондай-ақ Харрисонның "While My Guitar Gently Weeps" және "Long, Long, Long" композицияларын таңдағанына сендіреді. Әннің соңғы нұсқасы, 102-ші нөмірленген (99-шы нұсқасының редукцияланған араласуы), 1984 жылы Джефф Эмерик тарапынан Sessions альбомы үшін өңделді және қайта араластырылды. Харрисон мен Маккартни "жұмыстың сапасы" туралы сын айтқаннан кейін, Sessions жазбаларының EMI-дің ішкі кассеталарының бірі контрабандашыларға түсіп, нәтижесінде Ultra Rare Trax контрабандалық жинақтары пайда болды. "Not Guilty" әні Ultra Rare Trax сериясының үшінші томында жарық көрді. Ол 1996 жылдың қазан айында Apple компаниясының Anthology 3 жинағында ресми түрде жарияланды. Автор және сыншы Ричи Унтербергер Anthology 3 нұсқасындағы "Not Guilty" әнін 1968 жылғы стерео-микстен ортасынан гитаралық соло мен басқа да элементтерді алып тастау салдарынан "бұрмаланған" деп сипаттайды. Ол бұл өңдеудің "Anthology-дегі басқа қайта құрауларға қарағанда көп сынға ұшырағанын" қосты. Әннің өңделмеген нұсқасы White Album-нің 50 жылдығына арналған жинақта қолжетімді.
Джордж Харрисонның жазбасы
Автор Роберт Родригестің айтуынша, "Not Guilty" 1970-ші жылдардың соңында Beatles жанкүйерлері арасында "әңгімеге толы" ән болды, себебі ән "Ақ альбом" қанатында қалғанмен, көпшілікке естілмеген еді. Сол кезде жарық көрген Beatles туралы кітаптарында Николас Шаффнер оны Леннонның "What's the New Mary Jane" әнімен бірге "Ақ альбомнан" шығарылған толық жазылған әндер ретінде көрсетті, ал Гарри Кастлман мен Уолтер Подразик коллекционерлер білетінше, Харрисон 1968 жылдың жазында Клэптонмен "Not Guilty" әнін жазған еді, ал Beatles 1969 жылдың наурызында осы әнді жазуға тырысқан. 1978 жылдың басында I, Me, Mine әндерінің қолжазбаларын жинағанда Харрисон Kinfauns-тағы "Not Guilty" демосын қайта тапты. Ол 1979 жылы шыққан "George Harrison" альбомы үшін әнді қайта жазды. Осы кезде ол "Circles" әнін де қайта қарады, ол Beatles "Ақ альбомды" жазудан бұрын Esher-де демо жазбасы ретінде жасалған еді, сондай-ақ 1969 жылғы "Abbey Road" композициясының жалғасы ретінде "Here Comes the Moon" әнін жазды. Жазу сессиялары 1978 жылдың сәуір және қазан айлары аралығында өтті және Харрисонның жеке өміріндегі қанағатты кезеңмен сәйкес келді, ол өзінің серіктесі Оливия Ариасқа үйленіп, алғаш рет әке болды, ұлы Дани дүниеге келді. Сонымен қатар, Харрисон "Rutles" тобының "All You Need Is Cash" фильмінде қатысудан ләззат алды, бұл фильм оған бұрынғы тобына қатысты мифтерді жоққа шығаруға мүмкіндік берді. Харрисон фильмде өзінің рухани көңіліне сатира жасауға рұқсат берді, себебі "Rutles" тобы тарағаннан кейін оның кейіпкері Стиг О'Хара Air India әуе компаниясында әйел бортсерік болу үшін сахнадан шықты. "Тыныш Beatles" репутациясына сүйене отырып, "Paul is dead" қастандығы туралы теориядағы көз жұмған топ мүшесінің рөлі Стигке ауыстырылды, себебі ол 1966 жылдан бері сөйлемеген еді. 1968 жылғы электр гитаралық аранжировка акустикалық құралдармен алмастырылды. Бұл жазбада 3/8 уақытындағы бөлім де болмады, ол он жыл бұрын Beatles әрекет жасаған кезде қиындық тудырған. Оның жұмсақ джаздық аранжировкасы Харрисонның scat ән айтуы мен Уикс бас гитарасының өзара әрекеттесуімен аяқталады. "George Harrison" альбомы желтоқсанда шығуы жоспарланған еді, бірақ обложкамен байланысты мәселе процесті кешіктірді. 15 желтоқсанда Харрисон Старрмен бірге Гамбургтегі "Star Club" клубының қайта ашылуына қатысты, онда Beatles 1963 жылы танымал болмас бұрын үнемі өнер көрсеткен. Харрисон Warner Bros. Records продюсері Русс Тителменмен бірге тректі өндірді, оның басқа жобаларына Рики Ли Джонстың дебюттік альбомы кірді. Ленг Харрисонның ремейкін әншінің "George Harrison" альбомындағы көңіл күйінің көрінісі ретінде қарастырады, былай деп жазады: "[Beatles нұсқасына] толыққанды қарсылықта, 1979 жылғы қайта жазу – бұл жылтыр салқын және акустикалық теңіздің шашырауы. Міне, адам оқиғаларға қатысқаннан гөрі, оларға кері қарап тұр." Ленг тректегі музыкалық көңіл күйін "Рики Ли Джонс немесе Пол Саймонның джаз-поп дыбысының бос нұсқасы, фазаланған электр фортепиано мен тыныш вокалдың үстемдігі" деп сипаттайды.
Шығару және қабылдау
Джордж Харрисон 1979 жылғы 20 ақпанда Dark Horse Records лейблы арқылы шықты. "Not Guilty" әні екінші трек ретінде келді, ал одан бұрын "Love Comes to Everyone" және одан кейін "Here Comes the Moon" орналастырылды. Бұл ән Харрисонның тыңдаушылары үшін ерекше қызығушылық тудырды, өйткені ол жоғалған Beatles әні ретінде танымал болды. Харрисон альбомды шектеулі түрде жарнамалады, осы кезеңде Битлз тобының қайта құрылуы мүмкіндігі туралы әңгімелер медиа өкілдері тарапынан жиі талқыланды. Лос-Анджелесте өткен баспасөз конференциясында ол бұрынғы топ мүшелерінің шай ішуге кездесіп, осы кездесуді спутниктік байланыс арқылы көрсетуге болатынын айтты. Сондай-ақ ол "Not Guilty" әнінің мақсаты тек Маккартниге бағытталғандығын жоққа шығарды: "Жоқ, бұл 1968 жылғы сол кезең туралы, онда көптеген комедиялық элементтер бар. Оны жай ғана табу керек". "Rolling Stone" журналына берген сұхбатында, ақпан айында, Харрисон таңын Лондон студиясында Маккартнимен өткізгенін айтты, бірақ бұл әлеуметтік кездесу болғанын жеткізді. Журналдың авторы Мик Браун төрт бұрынғы Битлздің "музыкалық қайта бірігуі" Ричард Никсонның президенттік таққа қайта оралуындай ғажап екенін айтты. 1979 жылы "Melody Maker" журналында жазған Е. Дж. Трибб Харрисонның Rutles фильміндегі Эрик Идлдің пародиясына ашық болғанын мақұлдады. Ол "Not Guilty" әнін "Love Comes to Everyone" және "Blow Away" әндерімен бірге альбомның үш ең жақсы әнінің қатарына қосты: "Аккордтар ағып, құлап түседі, әуендерін айту оңай, ал мәтіндері қарапайым, бірақ өздерінің оқиғасын айтады".