Кіріспе

1798 жылғы ирландиялық көтеріліс кезінде болған шайқас. Арклоудың екінші шайқасы 9 маусымда Уэксфордтан келген, шамамен 10 000 саяхатшыдан тұратын Біріккен ирландтар күштерінің Уиклоу графтығындағы, британдықтар бақылауындағы Арклоу қаласына жасаған шабуылы барысында болды. Осы шабуылдың мақсаты көтерілісті Уиклоуға тарату және Дублин астанасына қауіп тудыру еді.

Өмірбаян

4 маусымда Тюбернерингте 400 саяхатшы британдық әскері жеңіліске ұшырады. Бұл көтерілісшілердің жеңісі әскерилердің Вексфорд округін қоршауға тырысқан әрекетіне нүкте салды және оларға үш артиллериялық құралды әкелді. Соңынан туған үрейде Арклоу қаласы эвакуацияланды, бірақ көтерілісшілер Горэй қаласын басып алып, Вексфорд шекарасында тоқтап қалды. 5 маусымда көтерілісшілер Вексфорд округінен Бароу өзенінен өтіп, көтерілісті таратуға тырысты, бірақ Нью-Росс шайқасында британдықтардың маңызды жеңісімен тоқтатылды. Көтерілісшілер ақыры Арклоуға шабуыл жасағанда, қала Фрэнсис Нидхэм басқаратын Дублиннен 1700 саяхатшыдан тұратын күштермен қайта басып алынды. Олар қаланы жылдам бөгеттермен нығайтып, қалаға барлық бағыттарда артиллерия орналастырды.

Шайқас

9 маусым күні түстен кейін шабуылға шыққан көтерілісші армиясы Вексфорд және Уиклоу көтерілісшілерінің біріккен күші болды, оған Билли Берн, Энтони Перри, Конор МакЭвой, Эдвард Фицджеральд және Фр. Майкл Мерфи басшылық етті. Арклоудағы британдық күштерге Антрим және Каван округтерінен шамамен 1000 ополченник, 150 жүйрік атты әскер және 250 еоманрия қолдау көрсетті. Оларға шабуылдан бір сағат бұрын 315 Дурхам фенциблдері (Уэльс принцессасының фенцибл драгундары) қосылды. Қаланың және оған жақын жолдардың айналасын бұталар мен қалың шөп басқан. Көтерілісшілердің стратегиясы – қалаға бірнеше бағыттан жасырынып, бірдей уақытта шабуылдау болды. Іс-қимыл басталмас бұрын, Эсмонде Кян басшылығымен көтерілісшілер Тюбернерингтегі шайқаста түткірленген артиллерияны пайдаланып қалаға атыс ашты. Олар британдық артиллерия позициясына тікелей соққы беріп, пушканы және оның экипажын жойды. Басты шабуыл тез басталды, бірақ барлық бағыттарда ирландтықтар жақсы жаттығудан өткен және тәртіпті ополченниктер мен еріктілердің мылтық атысынан, сондай-ақ фенциблдер әкелген 3 фунттық батальондық зеңбіректерден атылған оқ-дәрілерден кері шегінді. Британдықтардың ирландтықтардың сәтсіздігін жеңіске айналдыру әрекеті сәтсіз аяқталды, өйткені пикмендер мен снайперлер атты әскерді Авока өзеніне кері қайтарды. Бірақ, қалаға шеттегі балық аулау порты арқылы кіру әрекеті қанатымен тойтарылды. Ирландтықтардың қазасы көбейген сайын, оқ-дәрінің жетіспеуі және тиімді басшылықтың болмауы оларға қарсы жұмыс істей бастады. Содан кейін Фр. Мерфи шабуылға жетекшілік ету кезінде қаза тапты, одан кейін олардың шабуылдары әлсіреп, тоқтады. Түн құлпыра бастағанда, көтерілісшілер қараңғылықтың жамылуымен кері шегініп, жарақаттанғандарын жинады. Гарнизон оларды қумай, мазаламады, себебі олар көтерілісшілерге беймәлім, әрбір сарбаздың қолында соңғы үш-төрт оқ қалған және олар жеңіліс алдында тұрған еді.

Салдары

Көтерілісшілердің қазасы 1000-ға жуық деп есептелді, бірақ британдық жақтан толық қазалар тізімі жоқ сияқты, алайда шамамен 100 адам қаза тауып, жарақат алған болуы мүмкін. Арклоудағы жеңіліс – бұл Ирландия тәуелсіздігі үшін күресті Уэксфорд округінің шекарасынан тысқары жерлерге таратуға жасалған үшінші сәтсіз әрекет болды, бұған дейін Нью-Росс және Банклодидегі қанды жеңілістер де осыған қатысты. Көтерілісшілердің стратегиясы енді британдық әскерлердің шабуылына қарсы тұрақты қорғаныс саясатына өзгерді.

Екінші реттік сілтемелер

К. Диксон 1798 жылғы Вексфорд көтерілісі: себептері мен барысы (1955)
Г. А. Хейс МакКой Ирландия шайқастары (1969)