Кіріспе

Ирландиялық сарбаз
дәстүрлі ән

Джон Патрик Райли (кейде Джон Патрик О’Райли деп те аталады) (ирл. Seán Pádraig Ó Raghallaigh) (8 ақпан 1817 – 10 қазан 1850) – британ армиясындағы ирландиялық сарбаз, АҚШ-қа эмиграциялап, кейін АҚШ армиясына қатарына қосылды. 1846-1848 жылдардағы Америка-Мексика соғысы кезінде Райли Мексикаға дезертирлік жасаған бірнеше сарбазды басқарды, олар Мексика армиясында Сент-Патрик батальонын құрды.

Ерте өмір

Райли 1817-1818 жылдары Ирландияның Галвей графтығындағы Клифден қаласында дүниеге келген; оның түпнұсқа ирланд есімі Сеан О Рагайллиг болған. Райли Канадаға көшіп кетер алдында британ әскері қатарында қызмет еткен. Ұлы ашаршылық кезінде Коннемара және басқа да ауылдық аймақтар ауыр қасіреттерге ұшырады, миллиондаған адам тірі қалу үшін Ирландиядан Канада мен АҚШ-қа кемемен көшіп кетті. Райли де олардың қатарында болды.

АҚШ-қа көшіп келу

АҚШ-қа Мичиган штатына келгеннен кейін көп ұзамай Райли АҚШ армиясына қатарына қосылды. 1840 жылдары көптеген иммигранттар әскери қызметке алынды; кейбіреулері ақша табу үшін ғана қызмет етті, себебі олар көбінесе өз елдеріндегі ашаршылық пен өте кедейлік жағдайынан қашып келген болатын. Дезертирлікке дейін Райли 5-ші АҚШ жаяу әскер полкінің K ротасында қызмет етті. Райли мен Патрик Далтон 1846 жылы Мексика-Америка соғысы басталмас бұрын дезертирлік жасады. Екеуі де кейін Мексика армиясына қосылып, ақырында Сан-Патрисио батальонын, немесе Әулие Патрик батальонын құрды. Батальонның құрамына негізінен ирланд және неміс иммигранттары кірді, бірақ оған көптеген басқа елдерден келген католиктер де кірді. Бұл бөлімше Мексика-Америка соғысы кезінде бірнеше шайқаста күресті. Ақырында батальон Мексика қаласының шетінде өткен Чурубуско шайқасында соңғы тұғыр жасауға мәжбүр болды. Батальонның шамамен 35 мүшесі қаза тапты, ал тағы 85-і, Райли сияқты, АҚШ әскерлеріне тұтқынға түсті; бөлімшенің қалған бөлігі, шамамен 85 адамнан тұрады, кері шегінетін мексикалық күштермен бірге қашып құтылды. Тірі қалған сарбаздардың бір бөлігі Мексика қаласы үшін болған шайқасқа қатысты, бірақ олардың саны біріккен әскери бөлім құруға жеткіліксіз болды. Батальон 1848 жылдың тамызында, соғыс аяқталғаннан кейін алты ай өткен соң, әскери төңкеріс жасауға тырысқан бөлімшенің бір офицерінің қатыстығына байланысты ресми түрде таратылды. Райли АҚШ Мексикаға қарсы соғыс жариялағанға дейін дезертирлік жасағандықтан, 1847 жылы Мексика қаласында өткен әскери сотта айыпталғаннан кейін өлім жазасына кесілген жоқ. Ол АҚШ армиясында ирландтық католиктерге қатысты кемсітушілік пен жаман қарым-қатынас, сондай-ақ АҚШ-та кездескен католиктерге қарсы көзқарас себепті дезертирлік жасағанын куәлік етті. Сент-Патрик батальонының 50-ге жуық тұтқынға алынған мүшелерінің жаппай атылуынан құтылған Райлидің жағына "D" әрпімен дезертир деген белгі салынды. Мексикадағы Райлидің әскери жазбаларында "Хуан Рели" деген есім көрсетілген. Онда былай деп жазылған:

Веракрус қаласында, 1850 жылдың 31 тамызында, мен, Дон Игнасио Хосе Хименес, біздің әйелдің көтерілу шіркеуінің приход шіркеуінің пасторы, жалпы зиратта қырық бес жастағы Хуан Релидің денесін жерледім, тумасы Ирландия, үйленбеген, ата-анасы белгісіз; мас болу салдарынан, тағайындалған діни қағидаларсыз қайтыс болды, мен оған қол қойдым. Алайда, Миллер сол кезде бұл Сан-Патрисио командирінің өлім куәлігі деп ойласа да, оның өзінің және кейінгі ғалымдардың зерттеулері оның қателескенін көрсетті. Миллердің бастапқы болжамына күмән келтіретін мәліметтер: 1845 жылдың қыркүйегіндегі АҚШ армиясының тіркелу жазбалары Джон Райлидің Галвей графтығының Клифден қаласында туылғанын және тіркелген кезде жиырма сегіз жаста болғанын көрсетеді. Бұл оның 1817-1818 жылдары туғанын білдіреді, сондықтан 1850 жылы 33 жаста болған. Қонақ үйдің басында жерленген Хуан Райли 45 жаста болған. Егер бұл рас болса, онда ол Сан-Патрисио басшысы бола алмады. Майор Райли ішімдік ішпейтін адам еді, оның салауаттылығы, көшбасшылық қабілеті, амбициясы және үлгісі туралы оны білетін көптеген адамдар айтқан. Тіпті оның дезертирлік жасағанын айыптағандар да осы қасиеттерін білген. Мас болудан өлімге ұшырау ықтимал емес. Райли 14 тамызда ерлігі үшін медальдармен, киім-кешегімен, жақсы жабдықталған жылқымен және тақтамен, 800 доллардан астам зейнеткерлік жалақымен (қазіргі шақта 20 000 долларға тең) босатылды. Кедей "Хуан Райлидің" өлім куәлігі 31 тамыз күнімен, яғни он жеті күннен кейін ғана берілген. Осы кезеңде Веракруста тонау туралы ешқандай газетте хабарланбаған, сондай-ақ полицияда үлкен шығындар туралы ешқандай есеп болған жоқ. Мұндай кішкентай қалада олардың барлығын байқап қалар еді. Осылайша, танымал және жоғары марапатталған майор, алты футтан аса бойлы қызыл шашты және жараларынан басқа әдемі, кенеттен кедейленіп, соңғы рәсімдерсіз жалпы зиратқа ("Хуан Райли" ретінде) жерленуі мүмкін емес. 2012 жылдың қыркүйек айында Галвей графтығының Клифден қаласында жүргізілген зерттеулер қайтыс болу туралы куәлікте көрсетілген жасқа сәйкес келетін Джон Райлиді таба алмады. Питер Ф. Стивенс, "Жаршы маршы: Джон Райли және Сент-Патрик батальоны" кітабының авторы, профильге сәйкес келетін жалғыз Райли 1818 жылы Галвей графтығында туған болуы керек екенін айтады, бұл жыл екі түрлі отбасының екі ұлы баласының тууын белгілейді. Олардың әрқайсысының аты Джон Райли болды, екеуі де Галвей графтығының Клифдендегі католик шіркеуінің жазбаларында тиісті түрде тіркелген.

Мұра

Оның құрметіне және Сент-Патрик батальонының естелігі үшін Мексика үкіметі оның туған жері – Ирландияның Клифден қаласына қоладан жасалған мүсін сыйға тартты.