Кіріспе

Чу патшасы, Қытай, б.з.д. 208 – 206 жылдары.

Чу императоры И (б.з.д. 206 ж. қайтыс болды), де-юре император титулын алғанға дейін Чу патшасы Хуай II ретінде танымал, жеке аты Сюн Син, Цинь әулетінің соңында қайта жаңғырған Чу мемлекетінің билеушісі болды. Ол Чу патшасы Хуайдың немересі еді. Б.з.д. 223 жылы, Соғысатын мемлекеттер кезеңінде, Чу мемлекеті Цинь мемлекеті тарапынан басып алынды, ол бірнеше қытайлық феодалдық мемлекеттерді біріктіріп, б.з.д. 221 жылы Цинь әулетін құрды. Б.з.д. 209 жылы Қытайда Цинь әулетін құлату мақсатында көтерілістер басталғанда, Чу мемлекеті Цинь императорлық үкіметіне қарсы көтерілісші мемлекет ретінде қайта құрылды. Сюн Синді танымал Чу генералының ұрпағы Сян Лян тауып, оны Чу тағына "Чу патшасы Хуай II" ретінде отырғызды. Алайда, Сюн Син қуыршақ билеуші болды, өйткені билік Сян Лянның қолында шоғырланды. Сян Лян шайқаста қаза тапқаннан кейін ол өзінің билігін нығайта алды, бірақ ақырында Сян Лянның сіңілі баласы Сян Ю, Хуай II-нің генералы Сун И-ге қарсы жасаған төңкеріс арқылы билікті өз қолына шоғырландырды. Б.з.д. 206 жылы көтерілісшілер Цинь әулетін құлатты, содан кейін барлық көтерілісші күштердің де-факто басшысы болған Сян Ю бұрынғы Цинь империясын Он сегіз патшалыққа бөлді. Ол Хуай II патшасын "құрметті" титулға көтерді – Чу императоры И – және оны Он сегіз патшалықтың номиналды билеушісі етті. Содан кейін Сян Ю император И-ді Чэнь округіне (郴縣; қазіргі Чэньчжоу, Хунань) көшірді және Йинг Буға сапар барысында императорды жасырын түрде өлтіруді бұйырды.

Ерте өмір

Сюнь Син – Соғысқан мемлекеттер дәуіріндегі Чу мемлекетінің патшалық әулетінің ұрпағы және Чу патшасы Хуайдың немересі. Бірақ, ол таққа мұрагерлікке тікелей қатыспады, ал Чу мемлекеті б.з.д. 223 жылы Цинь мемлекеті тарапынан басып алынғанға дейін оның әкесінен кейін тағы төрт патша биледі. Чу мемлекеті құлағаннан кейін Сюнь Син Цинь билігі астында қарапайым халық ретінде өмір сүрді.

Чу патшасы

209 жылы Дацзяң көтерілісі басталды. Чэнь Шэнь бастаған көтеріліс «Чжанчу патшасы» (張楚王; әдеби мағынасы – «көтерілген Чу патшасы») деп жариялап, Цинь әулетін құлатуды мақсат етті. Чэнь Шэньнің көтерілісі Цинь императорлық күштерімен басып жанылса да, Цинь әулетін құлату және шамамен екі он жыл бұрын Цинь басып алған бұрынғы алты мемлекетті қайта құру үшін Қытайдың барлық аймақтарында басқа көтерілістер де басталды. Чу көтерілісші мемлекетінің басшысы Сян Лянға Фан Цзэн Чу патшалық отбасының бір мүшесін іздеп, халықтан көбірек қолдау алу үшін оны таққа отырғызуды кеңес берді. Сян Лян қойшы болып жүрген Сюн Синді тауып, оны б.з.б. 208 жылғы жазда таққа отырғызды. Сюн Син «Чу Хуэй II патшасы» деген атақпен билік етті. Хуэй II патшасы шын мәнінде қуыршақ патша болды, өйткені Чу билігі Сян Лянның қолында шоғырланған еді. Алайда, 208 жылғы қыста Дингтао шайқасында Сян Лян қаза болғаннан кейін, Хуэй II патшасы екі Чу генералы – Сян Ю мен Лю Ченнің әскерін бақылауға алып, біртіндеп өзінің билігін нығайта бастады. Содан кейін патша Сонг И мен Лю Банға Циньге шабуыл жасау үшін екі әскерді жетектеуге бұйрық берді және Гуанчжунға (Циньнің орталық аймағы) бірінші кірген адамға «Гуанчжун патшасы» атағын сыйлауға уәде берді. Сян Лянның туысы Сян Ю Сонг Идің қолбасшысы болып, өзінің әскерін Чжан Хан басқарған Цинь әскеріне қарсы шабуылға алып барды. Чжан Ханның әскері Чжао мемлекетінің астанасы Ханданды қоршап алды, ал Сонг И Чжао әскеріне көмектесу үшін одан әрі ілгерілеуден бас тартты. Сян Ю Сонг Иді кездесуде күтпеген жерден ұстап алып, оны опасыздық жасады деп жалған айыптап, өлтіріп, оның қолбасшылығын тартып алды. Ол Хуэй II патшасына хабаршы жіберіп, патша оның бұйрығын мәжбүрлі түрде бекітті. 207 жылғы қыста Лю Банг Сян Юдан бұрын Гуанчжунға келді. Соңғы Цинь патшасы Цзиин Лю Банға бағынып беріп, Цинь әулетіне нүкте қойды.

Чу императоры

Патша Хуэй II бұрын берген уәдесіне сәйкес Лю Банг "Гуанчжун патшасы" болуға тиіс еді, бірақ Сян Ю Гуаньчжунға келген соң, патша Хуэй II-ге хат жазып, оның орнына оған атақ беруді сұрады. Патша Хуэй II "бұрынғы уәдеме сәйкес" деген мағынада жауап берді, бірақ Сян Ю оған құлақ қоймады және Лю Бангтан қарағанда әскери күші басым болғандықтан Гуанчжунды одан тартып алды. Содан кейін Сян Ю өзін "Батыс Чу гегемоны патшасы" деп жариялады және бұрынғы Цинь империясын он сегіз патшалыққа бөліп, әрқайсысын Цинь әулетін құлатқан көтерілісшілердің басшыларына тапсырды. Ол Хуэй II патшасын сырттай көріне "құрметті" атаққа – Чу императоры Иіге көтерді. Бірақ кейіннен ол қуыршақ императорды Чэнь округіне (郴縣; қазіргі Чэньчжоу, Хунань) көшіріп, осылайша императорды шын мәнінде жер аударды.

Өлім

Император И Сянь Юдің өзін елден қуғып жібергісі келетінін білген, сондықтан ол ауруға шалдыққандай болып, Чэнь округіне сапарын кейінге қалдыру үшін оны сылтау ретінде пайдаланды, бірақ бұл бекер болды. Сян Ю оны Пэнчэннен (彭城; қазіргі Сючжоу, Цзянсу) Чэнь округіне сапар жасауға мәжбүр етті. Сонымен қатар, ол Ин Бу, Ву Руи және Гон Аоға Чэнь округіне жол жүрісінде императорды өлтіруді құпия түрде бұйырды. Император И Ин Будың әскерлері Чэнь округінің жанында өлтіріліп, округтің оңтүстік-батысындағы төбеде жерленді. Б.з.д. 206-202 жылдар аралығында Қытай үстемдігі үшін Сян Ю мен Лю Бан арасында күрес (тарихта Чу-Хань таласы ретінде белгілі) басталды. Лю Бан император И-дің өлімін Сян Юға қарсы соғысын ақтау үшін саяси насихат ретінде пайдаланды. Б.з.д. 205 жылы ол император үшін үш күндік еске алу рәсімін өткізді, Сян Юны патша өлтіруде айыптады және Сян Юға қарсы халықтан қолдау жинады. Б.з.д. 202 жылы Чу-Хань таласы Лю Банның жеңісімен аяқталды, ол Қытайдың тәуелсіз билеушісі болды және Хань әулетін құрды. Лю Бан маркиздікке ие болған генералдары Чжоу Бо, Ван Линг және Фан Куайға өздерінің маркиздіктерінде император И үшін еске алу шараларын өткізуді бұйырды.

Мұра

И кейде қытай және даостық храмдарда есік сақшысы ретінде пайда болады, көбінесе соңғы Цинь патшасы Цзиинмен бірге бейнеленеді.