Кіріспе

Шотландиядағы Лох Мойдарттағы қираған Тиорам қамалы (Caisteal Tioram, "құрғақ қамал" деген мағынаны білдіреді) – Шотландияның Лохабер, Хайленд аймағындағы Лох Мойдартта орналасқан Эйлен Тиорам аралшасындағы қираған қамал. Ол Ахараклдің батысында, Форт-Уильямнан шамамен арақашықтықта орналасқан. Теңізден көрінбесе де, қамал Лох Шиелге қатынауды бақылайды. Жергілікті тұрғындар оны "Дорлин қамалы" деп те атайды. Бұл қамал – қорғалатын ескерткіш.

Тарих

Тиорам қамалы Сомерледтің өмір сүрген кезеңіндегі (XII ғасыр) қамалдарының бірі болды, бірақ кейбіреулер оны XIII немесе XIV ғасырдан бастап санайды. Бұл қамалда бастапқыда Ройдри кланының негізгі бекінісі орналасқан болып көрінеді. Елеан Тиорам аралы, қамал тұрған жер, алғаш рет Аiléан мак Ройдридің қызы Кайрисиона Ник Ройдридің жарғысында тіркелген. Ерте заманауи дәстүр бойынша, XVII ғасырдағы Sleat History-де сақталған мәліметтерге сәйкес, қамал Аiléанның немересі Áine Ник Ройдри салған. Қамал әрине, соңынан Рагнайл кланының ұрпақтарының ғасырлар бойғы бас орталығы болды. Осылайша, Тиорам қамалы Дональд кланының Клараннальд (Клан Рагхнайл) тармағының дәстүрлі орталығы саналады. 1692 жылы, Кланранольдтың басшысы Аллан Макдональд Англияның Вильгельм III (Шотландияның II) және Англияның Мэри II (Шотландия) патшаларына адалдық серт бергеніне қарамастан, Франциядағы Якобит сарайына қосылғанда, қамалды үкіметтік күштер басып алды. 1715 жылғы Якобит көтерілісіне дейін қамалда шағын гарнизон орналасты, сол кезде Аллан оны қайта басып алып, Ганновер әскерлерінің қолына тимейін деп өртеп жіберді. Одан бері қамал бос тұр, бірақ кейбір мәліметтерде ол содан кейін де жартылай қоныстанғандығы айтылады, оның ішінде 1745 жылғы Якобит көтерілісінде Де Туиллейден әкелінген қару-жарақ сақтау үшін және Леди Гренджтің өзінің ұрлануы туралы айтқан әңгімесі де бар.

Қайта қалпына келтіру ұсыныстары

Қазіргі уақытта қамал өте нашар күйде және 1998 жылы қазіргі иесінің талабы бойынша, Хайленд кеңесінің археологының қарсылығына қарамастан, көпшілікке жабылды; қабырғалар күтпегендей жақсы жағдайда болды, тек шағын жөндеулер қажет болды. Дегенмен, 2000 жылы солтүстік-батыс қоршау қабырғасында ірі құрылымдық құлдырау орын алды. Жаңа иелері, Анта Эстейтс қаланы қалпына келтіру жөніндегі ұсыныстар 1997 жылы жарияланды және Хайленд кеңесінен жобалауға рұқсат алды. Бұл клан орталығы/мұражайын, тұрғын үйлерді және белгілі бір деңгейде көпшілікке қолжетімділікті қамтиды. Алайда, Historic Scotland (Тарихи Шотландия) бұл жобаға келіспеді, және бұл шешім жергілікті қоғамдық тыңдаудан кейін сақталды. Шотландияның ежелгі және тарихи ескерткіштер жөніндегі Корольдік комиссиясы, қазір Historic Environment Scotland (Тарихи орта Шотландиясы) құрамында, қазіргі иелері ұсынған зерттеу ақпараты, суреттер мен фотосуреттерден тұратын маңызды мұрағатты сақтайды.

Тиорам аралы

Қалаға жаяу, су тасқынымен салынатын жол арқылы жетуге болады, бірақ құлап түсетін тастардың қаупі болғандықтан ішіне кіруге рұқсат жоқ. Eilean Tioram – Шотландия материгінен жаяу өтуге болатын 17 аралдың бірі.

Танымал мәдениетте

Қаланы "Highlander: The Series" төртінші маусымның "Отан" атты эпизодының бастапқы әуе түсірілімдерінде көруге болады.