Кіріспе
Хмонг американдықтары (RPA: Hmoob Mes Kas, Pahawh Hmong: "") - Хмонг ата-бабалары бар американдықтар. Хмонг американдықтарының көбі 1970-ші жылдардың соңында АҚШ-қа босқын ретінде көшіп келді. Лаостағы Хмонгтардың жартысынан астамы 1975 жылы Лаос азаматтық соғысының шыңына жеткенде елден кетіп қалды немесе кетуге тырысты. Мыңдаған хмонгтар Таиландтағы хмонг босқындар лагеріне көшірілді немесе өз бетімен қашып кетті. Таиландтағы босқындар лагеріне жеткендердің 90%-ы АҚШ-қа қоныс аударды. Қалғандары, шамамен 8-10% -ы, Канада, Франция, Нидерланды және Австралия сияқты елдерге қоныс аударды. АҚШ халық санағы бюросының 2021 жылғы американдық қауымдастық зерттеуіне сәйкес, хмонг американдықтарының халық саны 368 609 адам болды. 2019 жылға қарай АҚШ-тағы ең үлкен қауым Миннеаполисте болды. Пол қаласының аумағы. Хмонг американдықтары денсаулық сақтаудағы айырмашылықтар мен әлеуметтік-экономикалық қиындықтарға тап болады, бұл денсаулық сақтау сауаттылығының төмендеуіне, орташа өмір сүру ұзақтығына және жан басына шаққандағы табысқа әкеледі.
Hmong Americans (RPA: Hmoob Mes Kas, Pahawh Hmong: "") are Americans of Hmong ancestry. Many Hmong Americans immigrated to the United States as refugees in the late 1970s. Over half of the Hmong population from Laos left the country, or attempted to leave, in 1975, at the culmination of the Laotian Civil War. Thousands of Hmong were evacuated or escaped on their own to Hmong refugee camps in Thailand. About 90% of those who made it to refugee camps in Thailand were ultimately resettled in the United States. The rest, about 8 to 10%, resettled in countries including Canada, France, the Netherlands, and Australia. According to the 2021 American Community Survey by the US Census Bureau, the population count for Hmong Americans was 368,609. As of 2019, the largest community in the United States was in the Minneapolis–St. Paul metropolitan area. Hmong Americans face disparities in healthcare, and socioeconomic challenges that lead to lower health literacy and median life expectancy, and per capita income.
1976 және 1980 жылдар
Бастапқыда АҚШ-қа тек 1000 хмонг эвакуацияланды. 1976 жылдың мамыр айында тағы 11 000 хмонгқа АҚШ-қа кіруге рұқсат берілді. 1978 жылы АҚШ-қа шамамен 30 000 хмонг көшіп келді, ал 1998 жылы АҚШ-та 200 000 хмонг өмір сүрді. Бұл бірінші толқын негізінен генерал Ван Паоның Құпия армиясымен тікелей байланысты адамдардан құралған, олар Вьетнам соғысы кезінде АҚШ-тың соғыс күштерімен біріктірілген. АҚШ-тың Орталық барлау агенттігі субсидия берген Ван Паоның құпия армиясы көбінесе Хо Ши Мин жолы бойында шайқасты, онда оның күштері Оңтүстік Вьетнамдағы коммунистік Вьет Конг көтерілісшілеріне Солтүстік Вьетнамның қару-жарақпен қамтамасыз ету күшін бұзуға тырысты. Этникалық лаос және хмонг ардагерлері және олардың отбасылары, полковник Вангье Ванг бастаған Лаос ардагерлері Америка соғыстан кейін Таиландтағы лагерьлердегі босқындарға және АҚШ-тағы бұрынғы ардагерлер мен олардың отбасыларына, әсіресе отбасыларын қайта біріктіру және қоныс аудару мәселелеріне көмектесу үшін. 1980 жылғы босқындар туралы заңның қабылдануы Хмонгтардың көшіп келуінің екінші толқынын білдірді. Хмонгтар өздерінің тегімен таныс кландар: Чанг (Тсаб) немесе Ча (Цаб), Чао (Цом), Ченг (Цхедж), Чуе (Цуб), Фанг (Фаадж) немесе Фа (Фадж), Хан (Хаам) немесе Ха (Хам), Хер (Хавж), Кханг (Хаб) немесе Ха (Хаб), Конг (Ку) немесе Соунг (Сум), Куэ (Кьюм), Ли (Лис), Лор (Лауж), Муа (Муас), Фа (Фаб), Тао (Тхож), Ван (Вааж) немесе Ва (Вадж), Вью (Ву), Сионь (Сёж) және Ян (Яаж) немесе Яадж (Яй).
1990 және 2000 жылдар
1980 жылы иммиграция толқынынан кейін Тайландта қалған Хмонг босқындарымен қалай күресу керектігі туралы қызу әлемдік саяси пікірталас туындады. Көптеген тай босқындары тай лагерьлерінде тұтқында болды, Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Клинтон әкімшілігі оларды Лаосқа қайтаруды көздеді. Лаостағы Хмонгтарға қарсы адам құқықтары бұзылуы туралы хабарлар, соның ішінде өлтірулер мен тұтқындаулар, Таиландтағы Хмонгтардың көпшілігін сол жаққа оралуға қарсылық білдіруге итермеледі, тіпті Таиландтағы лагерьлердің жағдайы нашарлаған кезде, олардың жеткілікті қаржысы болмағандықтан. Лаостың хмонгтарға қатысты қатыгездіктерінің ең көрнекті мысалдарының бірі - бұрынғы әскери қызметкер Вю Майдың тағдыры. Бангкоктегі АҚШ елшілігі оны Лаосқа оралу бағдарламасына сәйкес, Тайландта тұратын Хмонгтардың қауіпсіздігіне кепілдік беру үшін, Лаосқа қайтару үшін жалдады. Бірақ Вью Вьентьян қаласында жоғалып кетті. Кейіннен АҚШ-тың босқындар жөніндегі комиссиясы Лаостың қауіпсіздік күштері оны тұтқындағанын және одан кейін ешқашан көрінбейтінін хабарлады. Әсіресе Вю-Май оқиғасынан кейін Клинтон мен БҰҰ-ның Хмонгтарды Лаосқа қайтару саясаты АҚШ-тың консервативтілері мен кейбір адам құқықтары қорғаушыларының саяси қарсылығына тап болды. Майкл Джонс, Джордж Буштың бұрынғы ақ үй көмекшісі және басқа да ықпалды консерваторлармен бірге Heritage Foundation сыртқы саясат сарапшысы, тайлық хмонгтарға АҚШ-қа көшіп келу құқығын беру науқанын басқарды. 1995 жылдың қазан айында National Review мақаласында Вьетнам соғысы кезінде Хмонгтардың АҚШ-тың соғыс күш-жігеріне қосқан үлесін келтіре отырып, Джонс Клинтонның Тайландта тұратын Хмонг босқындарын Лаосқа қайтаруды қолдағанын "садақа" деп сипаттады және Конгресс республикашыларын репатриацияға қарсылық білдіруді күшейтуге шақырды. Конгрессте және АҚШ-тағы Хмонг отбасылары арасында репатриацияға қарсылық көбейді. Конгресс республикашылары Таиландта қалған барлық хмонгтарды АҚШ-қа қоныстандыру үшін жеткілікті қаражат бөлу туралы заң қабылдады. Клинтон заңға вето қоямын деп уәде берді. АҚШ-тың репатриацияға қарсылығынан басқа, Лаос үкіметі репатриацияға қатысты күмән білдірді, Таиландта қалған Хмонгтар бір партиялық коммунистік үкіметке және Лаостың Вьентьян қаласында марксистік үкіметке қауіп төндіретінін айтты. Хмонгтар мен олардың АҚШ-тағы республикашыл қорғаушыларының маңызды және күтпеген саяси жеңісі ретінде Тайландта тұратын Хмонг босқынының он мыңдаған адам АҚШ-қа көшіп келу құқығын алды. Олардың басым көпшілігі Калифорния, Миннесота және Висконсин штаттарына қоныстанды. Репатриациялау бастамасының жеңілісі АҚШ-та көптеген ұзақ уақыттан бері бөлінген Хмонг отбасыларының қайта қосылуына әкелді. 2006 жылы штаттағы азшылықтың өсуін ескере отырып, Висконсин штатының сайлау комитеті мемлекеттік дауыс беру құжаттарын хмонг тіліне аударды. Вьетнам соғысы кезінде және одан кейінгі екі онжылдықта АҚШ үкіметі Лаоста "Сері соғыс" болмайтынын және АҚШ Лаоста әуе немесе жер бетіндегі жауынгерлік операцияларға қатыспағанын мәлімдеді. Алайда 1990 жылдардың соңында Джонс және басқалар бастаған бірнеше АҚШ консерваторы Клинтон әкімшілігінің бұл жасырын соғысты жоққа шығаруды Тайландтағы Хмонг соғыс ардагерлерін Лаосқа қайтаруды ақтауға пайдаланғанын мәлімдеді. Ол АҚШ үкіметін Құпия соғысты (әдетте президент Ричард Никсонның басқаруымен жүргізілген) мойындауға және Хмонг пен американдық соғыс ардагерлерін құрметтеуге көндірді. 1997 жылдың 15 мамырында АҚШ саясатының толық өзгеруінде федералды үкімет Лаоста Солтүстік Вьетнам армиясы мен Вьетконгқа қарсы ұзағырақ әуе және жер науқанын қолдағанын мойындады. Сол күні Арлингтон ұлттық зираты аумағындағы Лаос мемориалды Хмонгтар мен басқа да Құпия соғыстың ардагерлерінің құрметіне арнады. 1999 жылы АҚШ-та шамамен 250 мың хмонг өмір сүрді. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде болған шабуыл кезінде кейбір хмонгтар Таиландтағы босқындар лагерінде қалды. Бұл АҚШ-тың иммиграциялық заңдарын, әсіресе Патриоттық заң мен Нағыз ID заңын қатаңдатуға әкелді, ал Хмонг босқынының АҚШ-қа көшіп келуін едәуір баяулады. Таиландтағы Хмонг босқынының көпшілігі Вьетнам соғысы кезінде және одан кейін қарулы қақтығыстарға қатысқан (бірақ АҚШ-тың демеушілігімен). Терроризмге қарсы заң осындай адамдарды иммигрант ретінде қабылдауға кедергі келтірді.
Мунның орналасуы бойынша
2000 жылғы АҚШ санағы бойынша, метрополиялық аймақ бойынша ең үлкен Хмонг халқы Миннеаполис Сент-Полда және оның айналасында 40,707 адаммен өмір сүрді. Келесі аудандар: Үлкен Фресно 22 456 адаммен, Үлкен Сакраменто (Сакраменто Йоло) 16 261, Үлкен Милуоки (Милуоки Расин) 8 078, Үлкен Мерсед 6 148, Үлкен Стоктон (Стоктон Лоди) 5 553, Апплтон Ошкош Нина 4 741, Үлкен Уаусау 4 453, Хиккори Морг Лентонер (Солтүстік Каролина) 4 207 және Үлкен Детройт (Детройт Энн Арбор Флинт) 3 926.
Калифорния
Калифорнияда штаттар бойынша АҚШ-тағы ең көп Хмонг халқы бар. 2002 жылы ағылшын тілін үйреніп жатқан студенттердің ағылшын тілін еркін меңгергенін өлшейтін Калифорния ағылшын тілінің дамуына арналған тестілеуден өткен хмонг студенттерінің 15%-ы "жетілді" немесе "ерте жетілді" сыныптамасында ұпай жинады. Салыстырмалы түрде, Калифорнияда ағылшын тілін оқып жүрген вьетнамдық студенттердің 30% және Калифорнияда ағылшын тілін оқып жүрген 1,5 миллионнан астам студенттердің 21% -ы осы деңгейде. Sacramento City Unified политікалық білім беру бөлімінің басшысы Суана Гилман Понс Хмонг оқушыларының төмендеуі ағылшын тілін аз білетін ата-аналардың жоғары пайызымен байланысты болуы мүмкін екенін айтты; сондықтан олар ағылшын тілін аз білетін американдық мектептерге кіреді. Сонымен қатар, олардың мәдениеті сауатты емес еді, сондықтан Хмонг тарихы жазылмаған және тарих кітаптарында Хмонг тарихы талқыланбаған. Фресноның мектептерінде Лаостағы құпия соғыстар мен америкалық хмонг диаспорасының белгілі көшбасшысы генерал Ван Паоның есімімен жаңа бастауыш мектептің ашылуына қолдау білдіретін 10 000-нан астам қол жиналды. Кейбір Хмонг отбасылары марихуана өсіру индустриясына қатысу үшін Тринити және Сискию округтерімен қоса Изумруд үшбұрышы аймағына көшіп келді.
Колорадо штаты
Колорадода шамамен 5000 хмонг тұрады, олар алғаш рет штатқа 1976 жылдың аяғынан 1980 жылдардың басына дейін қоныс аударған. Бүгінде Хмонгтардың көпшілігі солтүстік метро Денвер аймағында тұрады, соның ішінде Арвада, Брайтон, Брумфилд, Федерал Хайтс, Лафайетт, Нортгленн, Торнтон және Вестминстер. 1995 жылы Колорадо штатының Голден қаласында Лао Хмонгтарын тану күні деп аталатын АҚШ-тағы алғашқы қала болды. Содан бері елдің басқа аймақтары да 22 шілдеді "Лао хмонгтарын тану күні" деп жариялады. Бұл күн Лао хмонгтарының ерлігі, құрбандығы және АҚШ-қа деген адалдығын мойындау үшін белгіленді. Лао хмонгтарының құрметіне және құрметіне Лао хмонгтарының арнайы партизандық бөлімшелері (SGU) ардагерлері, "Американың құпия әскері және ең адал одақтастары" күні өтті. СГУ лаос жерлестерінен, әсіресе Хмонг, Лао, Миен, Лу, Хму және Таидам тайпаларынан құралған және Вьетнам соғысы кезінде Лаоста АҚШ Қарулы Күштеріне патриотизм, ерлікпен қызмет ету, жеке құрбандық және адал қолдау көрсетуімен танымал болды. "Тарихи тұрғыдан алғанда лаос хмонгтары біздің еліміздің ең адал одақтастарының бірі болды. Вьетнам соғысында олар АҚШ-тың жауынгерлерімен бірге батыл соғысты. Көптегендер АҚШ-қа көшіп келді және қазір осы елді өздерінің үйі деп мақтан тұтады. Біз олардың еліміз үшін атқарған қызметі мен құрбандығына ризамыз", - деді АҚШ-тың Конгресс мүшесі Эд Перлмуттер (CO 07). Хмонг Альянсы мен Миссионерлік округтің штаб-пәтері Торнтон қаласында орналасқан. 2018 жылы Хмонг ауданы өзінің қырық жылдық мерейтойын Сент-Поль, МН-де атап өтеді. Хмонг ауданының басшысы - преподобный. Дәрігер Ланциа Тао (Tswv Txos), Хмонг ауданының инспекторы ретінде бүкіл қозғалысты және операцияларды бақылайды.
Канзас штаты
Канзаста Хмонгтардың саны орташа. Канзас-Сити соғыстан кейін Хмонг халқын қабылдаған алғашқы қалалардың бірі болды. Оның Хмонг халқы 80-ші жылдардың басында Канзастан Калифорнияға және Солтүстік Орта батысқа көшіп кетуіне байланысты азайды. 1990 жылдан бастап халық саны әр он жылда екі еседен астам өсіп келеді. 2010 жылғы санаққа сәйкес Канзаста 1732 хмонг адам өмір сүрді, оның 1600 -і Канзас қаласының Канзас ауданында, ал 2013 жылы Үлкен Канзас қаласының аумағында 400-ден астам отбасы мен 2000 хмонг өмір сүрді. Лао отбасы 1980 жылдары Канзас-Ситиде құрылды, бірақ Хмонгтар Хмонг Америка Қоғамдық, Inc. құру үшін ұйымнан бөлінді, ол бүгінге дейін Канзас-Ситиде Хмонгтардың Жаңа жыл мерекесін өткізетін жұмыс істеп тұрған ұйым болып табылады. Канзас-Ситиде жасыл хмонгтардың басым көпшілігі тұрады және 80% -дан астамы христиан дініне айналды, бірақ жыл сайын дәстүрлі дінді ұстанатын гмонгтар көбейіп келеді. Канзас-Ситиде Хмонг шіркеулері, Хмонгтардың бірнеше жұмыс істейтін және меншікті өндірістік компаниялары, тырнақ салондары, сақтандыру және шаштараз сияқты шағын бизнес, блоха базарында сатушылар, Хмонг ауылы сияқты ұйымдар, Ванг ұйымы және Херр ұйымы бар.
Массачусетс штаты
Массачусетс штатындағы Хмонг қауымы Массачусетс штатындағы вьетнамдықтар мен камбоджалықтарға қарағанда аз. 2011 жылы Массачусетс штатының Лоуэлл қаласында орналасқан Хмонгтардың біріккен ұйымының директоры Джуди Таоның айтуынша, Массачусетс штатында шамамен 2000 хмонг тұратын. Таоның айтуынша, 60-70 отбасы тұратын ең үлкен қауым Фичбург/Леоминстер аймағында орналасқан. 2010 жылы Фичбургте 412 хмонг ұрпағы (қала халқының бір пайызы) тұрады. Таоның айтуынша, Спрингфилд пен Броктон қалаларындағы екінші үлкен қауымдастықтарда 20-30 отбасы тұрады.
Мичиган
1999 жылы Детройтте 4 000-нан аз Хмонг тұрды. 2005 жылы Мичиган штатында 5400 хмонг болды; бұл 1990 жылдардағы 2300-ден өсуді көрсетеді. 2005 жылы Мичигандағы Хмонгтардың көпшілігі Метро Детройт, Понтиак және Уоррен қалаларында өмір сүрді. 2002 жылы Хмонг және Лаос халқының шоғырлануы Уэйн-Маккомб-Оукленд үш округтерінде солтүстік-шығыс Детройт, оңтүстік Уоррен және орталық Понтиак. Сол жылы "Азиаттар АҚШ-та, Мичиган және метрополитен Детройт" атты кітаптың авторлары Курт Метцгер мен Джейсон Буза "Три-конти аймағында тұратын 3943 хмонг Азиялық топтардың ең шоғырланғандарының бірі" деп жазды. Үлкен Лансинг ауданында Мичиган штатындағы екінші үлкен американдық хмонг халқы тұрады. 1970 жылдан кейін америкалық хмонгтар Мичиган штатының астанасы Лансингке қоныстана бастады. Гран Лансинг аймағындағы американдық хмонгтардың шіркеулермен тығыз байланыстары бар. Сент-Михаил, Біздің Құтқарушы лютеран шіркеуі және Барлық қасиеттілер епископ шіркеуі сияқты шіркеулер Лансингке келетін америкалық хмонгтарға қолдау көрсетіп, оларға Америкаға өтуді оңайлату үшін ресурстармен қамтамасыз етті. Лансингте штаттық Хмонг жаңа жылдық фестивалі өтеді. 2020 жылы Миннесотадағы Хмонг американдықтарының саны шамамен 90 000-ға жуық болды және штаттағы ең үлкен азиялық топ. 1990 жылы дүние жүзіндегі алғашқы хмонг театры болып табылатын "Пом Сиаб Хмуоб" (Хмонгтардың жүрегіне қараған) театры құрылды. Оның штаб-пәтері Твин-Ситиде орналасқан. Қазір Хмонг өнер және таланттар орталығы (CHAT) деп аталады. Клинт Иствудтың "Гран-Торино" фильмі Мичиган штатының Детройт қаласында түсіріліп, түсірілгенімен, оның құрамында 5 американдық-миннесоталық хмонгтар бар. Бұл америкалық хмонгтардың тұңғыш рет түсірілген американдық фильм.
Солтүстік Каролина
2010 жылы Солтүстік Каролинада 10 864 хмонг халқы болды және АҚШ-тың басқа штаттарымен салыстырғанда ең жоғары жұмыспен қамту деңгейінің бірі. Хмонгтардың 50%-ы өндірістік салада жұмыс істейді.
Пенсильвания штаты
Хмонг босқындары тобы Филадельфияға 1970-ші жылдардағы Лаос азаматтық соғысы аяқталғаннан кейін қоныс аударды. Олар кемсітушілік әрекеттерге ұшырады, ал қаланың адам қатынастары жөніндегі комиссиясы оқиғалар туралы тыңдаулар өткізді. "Рух сені ұстап алады және құлап түсесің" атты кітаптың авторы Энн Фадиман төменгі тап тұрғындарының хмонгтарға жұмыссыз болған кезде жұмыспен қамту үшін 100 000 доллар федералды грант алуына наразылық білдіргенін айтты; олар американдық азаматтарға көмек алу керек деп сенді. 1982 - 1984 жылдары Филадельфияда қоныстанған хмонгтардың төрттен үш бөлігі Америка Құрама Штаттарының басқа қалаларына көшіп барып, сол жерде тұратын туыстарына қосылды.
Род-Айленд
1976 жылы Вьетнам соғысы кезінде ЦРУ-ға жалдалған АҚШ Армиясының құпия арнайы партизандық бөлімінің Хмонг мүшелері Род-Айлендке босқындар ретінде қоныстанды. 1983 жылы олардың саны 1700-2000 деп бағаланды. 2010 жылғы санақ нәтижесі Род-Айленд хмонгтарының санын 1015 деп көрсетті.
Висконсин штаты
2010 жылы Висконсин штатында 49000-нан астам хмонгтар бар, олар штаттағы ең ірі азиялық этностық топ.
Басқа жерлер
1999 жылдың желтоқсан айында Хмонг ұлттық даму корпорациясының мәліметінше, Чикагода 500-ге жуық хмонг болды. Хмонг халқының 38% -ы орта мектеп бітірген жоқ, ал 14% -ы кем дегенде бакалавр дәрежесіне ие. Хмонг әйелдерінің білім деңгейі ерлерге қарағанда айтарлықтай төмен, әр бесінші хмонг әйелінің орта мектеп бітіргені бар. Хмонг иммигранттарының арасында ресми білімнің жоқтығы көптегенінің бір кездері Лаос тауларында шаруа болғандығына немесе алыстағы джунглилерге қашып кеткен соғыстан қашқандарға байланысты және олар мектептерге аз немесе мүлдем кіре алмайды. Сент-Полда шамамен 2000 хмонг бакалавр дәрежесін, 150 магистр дәрежесін, ал 68 доктор дәрежесін алды, бұл сан сандар өте аз, өйткені Сент-Полдағы хмонг америкалықтарының саны 36000-нан аз. Қоғамдық мәселелер мен білім берудегі хмонгтар тақырыбында отбасылық динамика, ата-аналардың қатысуы, ресурстарға қол жетімділік және әртүрлі мектеп климаттары қарастырылуы керек. Миннесота мен Висконсин штаттарында гмонг ЛГБТК+ жастарына эмоционалдық қолдаудың жоқтығы олардың оқу нәтижелеріне әсер ететін психикалық және денсаулық мәселелерін көрсетеді. Хмонг қыздары мен ұлдары білім саласында жетістікке жетуде қиындықтарға тап болды, өйткені олар ауыл деп саналатын хмонг мәдениетін қазіргі американдық қоғамға бейімдеді (Ngo & Lor, 2013). Ча Хмонг жасөспірімдерінің оқуды тастау көрсеткіші Азиялық америкалық топтар арасында ең жоғары екенін айтты (2013). Иммиграциядан кейінгі алғашқы жылдары Хмонг қыздарының мектепте білім алу мүмкіндігі болмады. Кейін мектепте оқып жүрген Хмонг қыздарының 90%-ы мектепті тастап кетті, өйткені ата-аналар өз ұлдарына серіктес іздегенде мойынсұнғыш және мойынсұнатын келіндерді артық көреді (Ngo & Lor, 2013). Екінші жағынан, Хмонг ұлдары Хмонг мәдениетінде ұлдарға қойылатын жоғары үміттерге байланысты көбірек ауыртпалық көреді, бұл олардың мектептегі қиындықтарға әкеледі, мысалы мұғалімдермен жаман қарым-қатынас және сабаққа қатысудың жетіспеушілігі. Хмонг ұлдарының отбасы үшін атқарған жұмысына сипаттау үшін қолданылатын сөз "жардам беру" (Ngo & Lor, 2013, 155 б.), үш онжылдық күрестен кейін американдық хмонгтар экономикалық, саяси және білім беру саласында жетістіктерге жетті. Кіші бизнестен басталған Хмонг бизнесі 2000 жылдан бері халықаралық, әртүрлі және жоғары технологиялы болды. Мысалы, 50 үйдегі денсаулық сақтау мекемелері федералды немесе мемлекеттік медициналық көмекпен қамтамасыз етілді. Мьонгтар саяси қызметке көбірек араласты, 2008 жылы жүргізілген сауалнамаға сәйкес, Миннесотадағы мьонгтардың 57 пайызы өздерін демократтар деп санайды. Мьонгтардың бірнешеуі, соның ішінде Мьонгтардың бұрынғы босқыны болған Мэдисон П. Нгуен, қалалық кеңселерде саяси штабтарға сайланды.
Кірістер мен кедейлік деңгейі
АҚШ үкіметі жинаған 2017 жылғы деректер Хмонг американдықтарының орташа отбасылық табысы 48 000 долларға тең екенін көрсетті. Үкімет америкалық хмонгтардың 38% кедейлік шегінен төмен өмір сүретінін, ал барлық американдықтардың 16% -ын есептеген.
Мәдениет және саясат
Американың хмонг қауымдастықтарында көптеген мәдени, саяси және әлеуметтік мәселелер талқылануда. Бұл тақырыптарға саяси қатысу, кедейлік, топтық зорлық-зомбылық, нәсілдік қатынастар және білім беру жатады. Хмонг қауымдастығы әлі де Индокитайдағы Хмонгтармен көптеген байланыстарды сақтайды және өңірлік саясатта белсенді болып қала береді. АҚШ-та Хмонг кландық жүйесі әлі де бар, бірақ жас ұрпаққа әсері аз. Хмонг американдықтарының саяси және мәдени жағдайы әр түрлі. Түйелі қалалар, Сент-Поль және Миннеаполис, квир / ЛГБТК + мәдениет пен жыныстық қатынас пен гендерді қоршаған саясат жергілікті, аймақтық, мемлекеттік және ұлттық деңгейде танылғандықтан прогрессивті. Бірақ американдық хмонгтардың көзқарасы өзгеріп жатыр. SOY 2017 жылы жабылғаннан кейін, қазіргі топтар мен жаңа топтар Хмонг ЛГБТК + адамдарға қолдау көрсетуді жалғастырды, мысалы Хмонг америкалық әйелдер қауымдастығы, Freedom, Inc., Cia Siab, Inc. және Хмонг Квир Суаб. және Хмонг ЛГБТКИА адамдарына қолдау көрсету топтарын ұйымдастырды, ал негізін қалаушы Ди Ли 2016 жылы Азиялық Тынық мұхит аралдарының квир Сакраменто коалициясы конференциясына қатысты.
Психикалық денсаулық
Америкадағы басқа оңтүстік-шығыс азиялық босқындармен салыстырғанда, Хмонг босқындарында психикалық аурулардың ең жоғары деңгейі бар, жалпы психикалық аурулар саны шамамен 33,5% құрайды. Бұл психикалық проблеманың себебі - өткендегі жағымсыз оқиғалар мен АҚШ-тағы өмірге бейімделу қиындықтары. Гендерлік рөлдер Хмонг әйелдерінің психикалық денсаулығы үшін маңызды фактор болып табылады. Хмонг әйелдерінің жыныстық қатынасы, дәстүрлі түрде, әлеуметтік және саяси тұрғыдан, тарихи жағынан қысымшылық пен маргинализация болды. Тіпті Хмонгтың дәстүрлі киімінде (падж нтауб) және фольклорында (даб ней) Хмонгтың жыныстық рөлдері нақты тігіледі және айтылады және қайталанады. Хмонг қауымдастығындағы әйелге жек көрушілік пен патриархат осы күнге дейін бар, бұл АҚШ-тың барлық жерінде хмонг әйелдерін күшейту бастамаларын шақырады. Дінге тән және дәстүрлі Хмонг отбасыларында психикалық денсаулық тақырыбы шаманизмге байланысты табу болып табылады, денсаулыққа ем - рухтармен қарым - қатынас және алмасу арқылы. Жалпы денсаулықты емдеуге медициналық мекемелер мен мамандар емес, ғылым емес, рухани рәсімдер арқылы қол жеткізіледі. Сонымен қатар, ЛГБТК+ хмонгтар психикалық денсаулықпен күреседі, себебі хмонг қауымдастықтарында психикалық денсаулыққа білім мен назардың жетіспеушілігі, депрессия, алаңдаушылық, есірткілерді пайдалану және өзін-өзі өлтіру. Білім алу мүмкіндігі аналық безі қатерлі ісігін тексеру үшін Пап-тест алу сияқты денсаулық сақтау іс-әрекеттерін арттыруға көмектеседі. Сан-Францискода Хмонг американдықтары үшін жүзеге асырылған Пациенттік навигациялық бағдарлама Пап-тестілеуге қатысудың 38% -ға өсуіне әкелді, бұл білім беру арқылы қатысуды арттыруда қол жеткізілген прогрессті көрсетеді. 168 америкалық иммигрант Хмонгтың зерттеуінде олардың жартысы денсаулық туралы ақпаратты түсінбейтінін айтты. АҚШ-та мәдениеттілік пен өмір сүру ұзақтығы сияқты факторлар денсаулық сақтау сауаттылығы деңгейімен оң байланысты, ал денсаулық сақтау сауаттылығы деңгейінің төмендеуі қатысушылардың денсаулығының нашарлауымен байланысты. Тіл қолдану және әлеуметтік байланыс сияқты аккультурация көрсеткіштері 9-18 жас аралығындағы Хмонг американдық балалардың жасына байланысты жоғары ИМТ-мен оң байланысты. 417 американдық хмонг ата-аналары мен қамқоршыларына жүргізілген зерттеуде иммундауға кедергі келтіретін ең басты екі фактор әлеуметтік-экономикалық жағдай және хмонгтардың дәстүрлі денсаулық сақтау жүйесін қолдану екені анықталды. Хмонгтардың дәстүрлі денсаулық сақтау жүйесіне Хмонгтардың дәстүрлі емші шаманды пайдалану жатады, оны Хмонг пациенттері батыс медицинасының қосымшасы ретінде қолданады. Хмонг американдықтарының денсаулықтағы айырмашылықтары Азиялық американдықтар деген белгіде этностық топтарды бөлмейтін біріктірілген деректермен ескеріледі.
Зорлық-зомбылық
Хмонг американдықтары АҚШ-қа көшіп келгеннен кейін зорлық-зомбылық көрді. Хмонг америкалықтарына қатысты кейбір зорлық-зомбылық оқиғалары кісі өлтіру болып табылады, олардың кейбірі олар аң аулап жүрген кезде орын алды. Американың хмонгтар аң аулайды, өйткені бұл Лаос, Камбоджа және Таиланд сияқты елдерде кең тараған дәстүрлі тәжірибе. Бұл Хмонг этносы көшіп келген жалпы елдер, бірақ олардың нақты отаны жоқ. Хмонг американдық аңшысы Чонг Муа Янг 2018 жылдың 16 қарашасында Мичиган штатының Бат қалашығында өлтірілді. Алайда оның қазасы әлі күнге дейін анықталмаған. 2018 жылы 231 колледж студенттерінің отбасылық зорлық-зомбылық туралы тәжірибесі мен білімі туралы зерттеу барысында Такахаси мен Ли олардың үштен екісі өз қауымдастықтағы отбасылық зорлық-зомбылық туралы білетінін, ал Хмонг әйелдерінің 32,8% зорлық-зомбылық көргенін анықтады. Бұл ішкі мәселелер кландық жүйеде шешіледі және қарым-қатынасты сақтау үшін ажырасу жиі қарсы алынбайды.
Тілдер мен мәдениет
Хмонг тілінде шамамен 4 миллион адам сөйлейді, олардың 5% -ы АҚШ-та тұрады. Екі негізгі диалект бар, Хмонг лиг және Хмонг даб. Америкада олар Хмонг Лиг және Уайт Хмонг деп аталады. Бұл диалекттердегі дауысты дыбыстардың көбісі Азияның кейбір диалекттерінен сәл өзгеше. АҚШ-та шамамен 60% ақ хмонг тілінде, ал 40% хмонг лиг тілінде сөйлейді. Ауруларды бақылау орталықтары былай дейді: "Біреулер хмонгтар өздерінің диалектісі емес диалектіде сөйлейтіндерді түсіну қиын екенін айтады, бірақ көбінесе ақ және хмонг лиг тілдерінде сөйлейтіндер бір-бірін түсінеді". 2012 жылдан бастап Калифорниядағы Хмонг Microsoft-пен бірлесіп, хмонг тілінен ағылшынға онлайн аудармашы әзірлейді. Медициналық көмек көрсету саласындағы зерттеулер көрсеткендей, ағылшын тілінен хмонг тіліне аударғанда, әсіресе денсаулық сақтау саласында, аудармашы эквивалентті ұғымдардың жоқтығын ескеруі керек, өйткені хмонг тілі ауызша дәстүрден келеді. Мысалы, "простата" деген сөз және ұғым жоқ. Мәдениеттік сезімталдылық тағы бір мәселе. Мысалы, дене мүшелерін тікелей аударғанда, адам өзін ыңғайсыз сезінеді. Хмонг мәдениетін, тарихын және тілін сақтау үшін Хмонг мәдениетін сақтау үшін көптеген ұйымдар құрылды, соның ішінде Лаостың Америка ардагерлері, Лаостың Америка ардагерлері институты, Лаостың адам құқықтары жөніндегі кеңесі, Хмонг алға жылжуы, Inc., Хмонг алға жылжуы, Inc., Лаоста демократия үшін Біріккен лига, Inc., Лао отбасы, Хмонг ұлттық дамуы (HND) қауымдастығы және Хмонг бүгін және Хмонг Таймс газеттері. АҚШ-тағы басқа туыстар арасындағы туыстық қатынас жағдайында хмонгтар басқа хмонгтар тұратын топтарда тұруды ұнатады. Бұл оларға мәдени құндылықтары мен тәжірибелерін ортақтастыруға мүмкіндік береді.
Ақ хмонг пен лиг хмонг
Ақ хмонг (Хмоб Дауб) және хмонг лиг (Муб Лиг) - американдық хмонгтар сөйлейтін екі негізгі диалект. Екі диалект арасындағы айырмашылық американдық және британдық ағылшын тілдерінің айырмашылығына ұқсас; осылайша, екеуі де бір-бірін оңай түсіне алады. Грин Хмонг қыз-келіншектерінің дәстүрлі киімінде қолданылатын түстің арқасында аталған. Моб Лиг пен Грин Хмонг бір-біріне ұқсайды деген қате түсінік бар. Олардың диалектілері бірдей болғанымен, олар Хмонгтың екі түрлі топтары. Моб-Лиг - бұл алғашқы хмонг тілі. Американың хмонг халқының көпшілігі ақ немесе хмонг лигтері болып табылады, бірақ тілдің кейбір кедергілері болуы мүмкін. Мысалы, аудармашыларды сапалы қызметпен қамтамасыз ету қиын болуы мүмкін. Байланыс мәселелерін қиындататын нәрсе - Хмонг тілінің 1960 жылдардың аяғына дейін жазба түрі болмаған, және Хмонг халқының көпшілігі өз тілдерін оқи да, жаза да алмады. Бұл Хмонг пациенттері үшін жазбаша материалдарды пайдалануды мүлдем пайдасыз етеді. Бұл қиындықты Энн Фадиманның "Рух сені ұстап алады және құлап түсесің: Хмонг баласы, оның американдық дәрігерлері және екі мәдениеттің соқтығысы" атты кітабында көруге болады. Сауатсыздық Лияға дәрі-дәрмекті дұрыс беруге кедергі келтіреді.
Хмонг американдықтарының рәсімдері мен жерлеу рәсімі
Мьонгтардың мәдени және рухани тәжірибесінің маңызды бөлігі - мьонгтардың рәсімдері мен рәсімдері. 1970-ші жылдардың соңында АҚШ-қа келгеннен бері көптеген Хмонг отбасылары әлі де өз рәсімдерін орындап келеді, бірақ дәстүрлі жерлеу рәсімдерінің саны азайды. Себебі Хмонгтардың көпшілігі, негізінен жас ұрпақ, христиан дініне, қаржының жетіспеушілігіне және басқа да себептерге айналды. Америкада жұмыс істеп, оқып жүргендіктен, бір апта демалуға уақыт жоқ, өйткені мұндай жерлеу рәсімдері көп уақытты алады. Лаоста, Таиландта және АҚШ-та дәстүрлі жерлеу рәсімдері арасында бірнеше айырмашылықтар бар. Лаоста және Таиландта адам қайтыс болғаннан кейін жерлеу рәсімі үйде бірден өтеді. Адамды киіндіріп, үйде бірнеше сағат ішінде ұстайды (Ли, 2009). Жерлеу рәсімдері үш-төрт күн бойы созылуы мүмкін және өлген адамды жууды, киінуді және жанды қайта тірілуге дұрыс дайындау үшін жануарларды құрбандыққа шалуды талап етеді. Федералды айыптаулар бойынша топ мүшелері қару-жарақтарды тексерді, соның ішінде АК-47, түтін гранаталары және Стингер зымырандары, оларды сатып алу және Тайландқа 2007 жылдың маусым айында лаос үкіметіне қарсы Хмонг партизан соғысына пайдалану үшін әкелу ниетімен. Тоғыз адамның ішіндегі Хмонг емес жалғыз адам, Харрисон Джек, 1968 жылы Вест-Пойнт оқу орнын бітірген, ардагер. Қылмысқа кінәлілер өмір бойы түрмеде қалуы мүмкін. Ван Пао мен басқа да айыпталушылар ақырында мүлкіне 1,5 миллион доллар салынғаннан кейін кепілдікпен босатылды. Қылмыскерлерді тұтқындағаннан кейін Ван Паоның көптеген жақтастары Джордж Буш пен Калифорния губернаторы Арнольд Шварценеггерге айыптыларды кешіруді өтінді. 2009 жылдың 18 қыркүйегінде федералды үкімет Ван Паоға қарсы барлық айыптауларды алып тастады, ол "адам айыпталған жағдайда, жазаны немесе басқа да салдарларды" қарастыруға рұқсат етілгенін мәлімдеді. 2011 жылдың 10 қаңтарында қалған барлық айыпталушыларға қатысты айыптаулар да алынып тасталды.
Танымал мәдениетте
2008 жылы Клинт Иствуд режиссерлік еткен "Гран-Торино" фильмі америкалық хмонгтарды бейнелеген алғашқы америкалық фильм болды. Қоғамдық жетекшілер мен ұйымдар, соның ішінде Вангье Ванг, Черцонг Ванг, Лаостың Америка ардагерлері, Лаостың Америка ардагерлері институты, Қоғамдық саясат талдауы орталығы, Лаостың адам құқықтары жөніндегі кеңесі және басқалары Вьетнам соғысы кезінде АҚШ ұлттық қауіпсіздік мүдделерін қолдау үшін Хмонг халқының және Лаостың Хмонг ардагерлерінің маңызды үлесі туралы жұртшылықты және саясаткерлерді хабардар етуге тырысты. 1997 жылы Американың лаос ардагерлері Арлингтон ұлттық зиратында лаос мемориалдық ескерткішін арнады. Жыл сайын мамыр айында олар АҚШ Конгресс мүшелері мен басқа да лауазымды адамдармен бірге Хмонгтардың қызметіне құрмет көрсету үшін жыл сайынғы рәсімдерді өткізуді жалғастырады. Вашингтон қаласында өтетін рәсімдерге көптеген хмонг ақсақалдары мен жастары қатысады. 2020 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында ол алдымен әйелдер өнерлі командасының барлық сапында күміс, содан кейін әйелдер өнерлі жеке сапында алтын, содан кейін әйелдер тегіс емес штангаларда қола жүлдеге ие болды. Суни Олимпиада ойындарында өнер көрсеткен алғашқы американдық гимнаст. 2022 жылы Шенг Тао АҚШ-тың ірі қалаларының (Окленд) әкімдігіне сайланған алғашқы американдық хмонг әйел болды.
Sunisa Lee of Saint Paul, Minnesota, is a three time Olympic gymnastic Medalist. In the 2020 Summer Olympics, she first won Silver in the Women's artistic team all around, followed by Gold in the Women's artistic individual all around and then Bronze in the Women's uneven bars. Suni is also the first Hmong American Gymnast to perform in the Olympics. In 2022 Sheng Thao became the first Hmong American woman elected mayor of a major city in the United States (Oakland).