1979 ж. Elf Aquitaine мұнай компаниясының «Мұнай исі сезетін ұшақтар» алаялығы: 150 млн долларлық шығын! Жаңа технология – жалған болды. Десалинация жүйесі де бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұлы мұнай іздеуші алаяқтығы – 1979 жылы француздық Elf Aquitaine мұнай компаниясына қатысты дау. Компания миллиондаған доллар жұмсап, гравитациялық толқындарға негізделген жаңа мұнайды анықтау жүйесін әзірледі, бірақ кейін бұл алаяқтық екені белгілі болды. Elf компаниясы осы алаяқтықтан 150 миллион доллардан астам шығынға ұшырады. Францияда бұл дау "Мұнайды сезуші ұшақтар" ("Avions Renifleurs") деп белгілі.
The Great Oil Sniffer Hoax was a 1979 scandal involving French oil company Elf Aquitaine. The company spent millions of dollars developing a new gravity wave based oil detection system, which was later revealed to be a scam. Elf lost over $150 million in the hoax. In France, the scandal is known as the "Avions Renifleurs" ("Sniffer Aircraft").
Эльфке дейін
Италияның Вентимилья қаласындағы телефон компаниясының электригі Альдо Бонассоли тұзды суды тазартудың жаңа түрін ойлап тапты. 1965 жылы бельгиялық граф Ален де Вильгес бұл идеяға қызығушылық танытып, кейіннен «Біз мұнайсыз өмір сүре аламыз, бірақ сусыз емес» деді. Құрылғы күткендей жұмыс істемеген соң, команда суды іздейтін «суды сезуге» арналған ұқсас идеяға көшті. Де Вильегос Брюссельде штаб-пәтері орналасқан антикоммунистік ұйым – Пан-Еуропалық Одақтың мүшесі болды. Осы ұйымдағы байланыстар арқылы 1969 жылы ол француз барлау қызметінің (SDECE) қызметкері Жан Виолетпен танысты. Еуропалық антикоммунистік әлемде ықпалды тұлға болған Виолет 1950 жылдары Антуан Пинайдың айналасында Пинай тобын құрды. Виолет суды сезуге қызығушылық танытып, дамуға қаржы табуға келісті. Нью-Йорктегі Кросби Келлиге ұсыныс жасау әрекеті сәтсіз аяқталды, себебі Келли құрылғы жұмыс істейтіні дәлелденсе ғана ақша салатынын мәлімдеді. Виолеттің досы, итальяндық өнеркәсіпші Карло Песенти көбірек қызығушылық танытып, дамудың бастапқы кезеңін қаржыландыруға келісті. Сол кезде Elf компаниясы, басқа еуропалық елдер мен Канададағы ұқсас компаниялар сияқты, мемлекеттік бақылауда болды. Алайда, Elf-тің өзінде шикі мұнай қоры аз болды және болашақта пайдалануға болатын белгілі кен орындары да шектеулі болды. Elf өндіруші статусын жоғалтып, қарапайым өңдеушіге айналу қаупі төнді. Егер құрылғылар мұнайдың жаңа көздерін кез келген жерде табуға болатын болса, Франция мұнай өндіретін Еуропа елдерінің кішкентай тобында қалуы мүмкін еді. Бұл мүмкіндік соншалықты тартымды болғандықтан, жобаға қатысты күмәнді пікірлерге немқұрайлылық танытылды және жоба туралы ақпарат жасырын ұсталды. 1976 жылдың 30 сәуірі мен 7 мамыры аралығында құрылғылар Elf компаниясының өкілдеріне көрсетілді, олар Бонассолидің «ғалымдар қажет емес» деген талабына құлақ асқан. Көліктік ұшақта орнатылған, бірнеше фотокөшіргіштен аспайтын құрылғылар перделердің артында жасырылып, белгілі мұнай кен орындарының үстінен ұшты. Күткендей, құрылғылар шамдарды жандырып, теледидар экранында сызықтар салды және топографиялық карта сияқты нәрсені басып шығарды. Бұл карта бұрын жарияланған геологиялық есептерге ұқсас болды. Компанияның негізін қалаушы Пьер Гийоманы қоса алған, Elf компаниясының өкілдері құрылғылардың шынайы екеніне толық сенімді болды. 1976 жылдың мамыр айында Elf компаниясы 200 миллион швейцариялық франкқа (80 миллион АҚШ доллары) екі жылға эксклюзивті пайдалану құқығына келісімшарт жасады. Келісімшарт аяқталғаннан кейін, 1978 жылы қосымша 250 миллион франк (130 миллион АҚШ доллары) төленбек болды, шығындар ескерілмеді. Бұл жоба туралы Elf компаниясының азаматтық директорлар кеңесіне хабар берілмеген. Әрі қарай жүргізілген тергеулер бір шкафтың ішінде жай ғана фотокөшіргіш емес, шын мәнінде фотокөшіргіш болғанын көрсетті. Сондықтан құрылғылардың шығысы бұрынғы есептерге ұқсас болды, себебі Бонассоли оларды қолмен көшіріп, содан кейін «көшіру» түймесін басып, түпнұсқадан сәл өзгеше көрінетін шығыс жасады. Бонассоли барлық сынды жоюға тырысып, құрылғының құпиясы – ол ашқысы келмейтін қорапқа жасырылған бір ғана негізгі компонент екенін мәлімдеді. Бірақ бәрі тым кеш болды, Elf алданып қалғанын түсінді. Алаятық ашылғаннан кейін де үкімет мәселені шешуге көп көңіл бөлмеді. Бонассоли Италияға оралып, елде халық қаһарманына айналды. Elf соңғы келісімшарт бойынша толық төлемді жасамады, бірақ десе де 150 миллион доллардан астам ақша жұмсады.
Aldo Bonassoli, a telephone company electrician in Ventimiglia in Italy, invented a new type of desalination system. In 1965, Belgian Count Alain de Villegas became interested in the idea and later said that "We can live without oil, but not without water." When the device did not work as expected, the team turned its attention to a related concept, a "water sniffer" that would find water. De Villegas was also a member of the Pan European Union, an anti communist group headquartered in Brussels. Through contacts in this group, in 1969 he met Jean Violet, a lawyer who worked for the Service de Documentation Extérieure et de Contre Espionnage (SDECE), the French intelligence agency. Violet, who was an influential behind the scenes player in the European anti communist world, had formed the Pinay Circle in the 1950s around its titular leader, Antoine Pinay. Violet expressed interest in the water sniffer, and agreed to try and find development funding. An attempt to interest Crosby Kelly in New York failed when Kelly stated he would only put up the money if the device was first proven to work. A friend of Violet's, Italian industrialist Carlo Pesenti, showed more interest and agreed to start funding early development. At the time Elf was almost wholly controlled by the government, as were similar companies in other European nations and Canada. Unlike those companies, Elf had little crude oil supply of its own, and few known deposits for future commercialization. Elf was in danger of losing its status as a producer, at some point becoming nothing more than another refiner. If the devices could find new sources of oil practically anywhere, as was being claimed, France might remain among the small family of oil producing European nations. This possibility was so attractive that the official involved overlooked any doubts that were expressed, while also keeping the project completely secret. Between 30 April and 7 May 1976 the devices were demonstrated for Elf officials, who obliged Bonassoli's "no scientists" request. The devices, not much larger than a few photocopiers, were installed in a transport plane behind curtains and flown around over known oil fields. Sure enough the device flashed lights, drew lines on the attached TV, and printed paper with a sort of topographical map on it. The map looked almost identical to previously published public exploration reports. The Elf observers, including company founder Pierre Guillaumat, were completely convinced that the devices were real. In May 1976 Elf signed a 200 million Swiss Franc (US$80 million) contract for a two year exclusive use while the device was tested. When this contract was complete, a second would take over in 1978 for an additional 250 million Francs (US$130 million), expenses not included. This was apparently done without Elf's civilian board of directors being made aware of the project. Further investigation showed that what was inside one cabinet did not simply appear to be a photocopier, but actually was a photocopier. This was the reason the devices' output always looked so similar to previous reports; Bonassoli was hand copying them, and then simply pressed "copy" to generate output that looked similar, but slightly different, than the originals they had provided. Bonassoli attempted to deflect all criticism by stating that the entire secret of the device was one key component, which was locked in a box that he refused to open. But it was too late, Elf realized it had been hoodwinked. Even after the hoax was discovered, the government did little to address the problem. Bonassoli managed to successfully return to Italy, where he became something of a folk hero. Elf never completed paying for the final contract, but nevertheless had spent over $150 million in total.
Саяси жанжал
Франциядағы барлық квазимемлекеттік корпорациялар Есеп палатасымен тексерілді. 1979 жылы Elf аудитіне жауапты судья Франсуа Гикель кейбір шоттардағы күрт өзгерістер туралы сұрақ қойды. Олар көп жыл бойы шамамен 3 миллион франк көлемінде ақша ұстаған, бірақ соңғы үш жылда жүздеген миллион франкқа дейін өскен. Президент жеке өзі Гикельге бұл әскери құпия екенін мәлімдеді, және ол құпия сақтауға ант берді. Бұл хабарламадан ешқандай нәтиже шықпады.
All of France's quasi public corporations were audited by the Cour des Comptes. In 1979 the magistrate in charge of Elf's audit, François Giquel, asked about the sudden change in certain accounts. These had contained only small amounts of money for many years, around 3 million Francs, and then suddenly grew to hundreds of millions of Francs over the last three years. The President personally informed Giquel that it was a matter of military secret, and he was sworn to secrecy. Nothing ever came of the announcement.