Кіріспе

Қар өлшегіш – метеорологтар мен гидрологтардың белгілі бір кезеңде қатты жауын-шашын мөлшерін (жаңбыр өлшегішпен өлшенетін сұйық жауын-шашыннан өзгеше) жинап, өлшеуге арналған аспаптың бір түрі.

Тарих

Алғашқы қар өлшегіштер 1247 жылы Оңтүстік Сун әулеті кезінде метеорологиялық деректерді жинау үшін қолданылған жауын-шашын өлшегіштері болды. Сун дәуірінің қытай математигі және өнертапқышы Цинь Цзюшао «Тоғыз бөлімдегі математикалық трактат» атты Сун дәуірінің математикалық еңбегінде жауын мен қардың мөлшерін өлшеуді тіркеген. Кітапта тау өткелдері мен жоталарда орналасқан, бамбуктан жасалған, ірі конус немесе бөшке пішіндес қар өлшегіштердің қолданылуы туралы айтылады, бұл алғашқы қар өлшеуге сілтеме болуы мүмкін.

Сипаттама

Қар өлшегіш екі бөліктен тұрады: мыс жинағыш ыдыс; және конус тәрізді өлшегіштің өзі. Өлшегіш сыртқы құбырға орнатылады және шамамен биіктігі бар, ал ыдыстың ұзындығы болып табылады.

Өлшеу тәртібі

Қар жиналған кезде контейнер алынып, орнына қосалқы контейнер қойылады. Содан кейін қар контейнерде болғанда ерітіліп, шыны өлшегішке құйылады. Қардың қалыңдығы әдетте сантиметрмен өлшенсе, еріген қардың (су эквиваленті) мөлшері миллиметрмен өлшенеді. Су эквивалентін 10-ға көбейту арқылы қардың қалыңдығын шамамен анықтауға болады. Бұл көбейту коэффициенті кең ауқымда өзгеруі мүмкін, алайда көптеген мамандар 5-тен 30-ға дейінгі аралықты көрсетеді, ал Ұлттық қар және мұз деректері орталығы 3-тен 100-ға дейінгі аралықты атап көрсеткен. Кез келген ұсынылған коэффициент қардың сулылығына (оның қаншалықты "құрғақ" екеніне) байланысты, сондықтан бұл қар қалыңдығының тек жуық шамасын ғана береді.

Мәселелер

Қар өлшегіш жаңбыр өлшегіш сияқты бірдей мәселеге тап болады, әсіресе желді ауа райында. Егер жел жеткілікті күшті болса, қар жел өлшегіш арқылы ұшырылып, түскен қардың мөлшері кем көрсетілуі мүмкін. Дегенмен, ыдыстың пішіні мен мөлшеріне байланысты бұл мәселе азды-көпті. Егер жел өте күшті болып, қарлы боран болса, өлшегішке қосымша қар соғылып, түскен қардың мөлшері артық көрсетілуі мүмкін. Мұндай жағдайда бақылаушы судың қаншасы желмен соғып келген қардан, ал қаншасы түскен қардан екенін анықтауы тиіс. Тағы бір мәселе – бақылаушы өлшегішті ауыстыруға үлкермей қар мен жаңбыр бірге жауғанда туындайды. Барлық жағдайларда бақылаушы судың қаншасы қар, қаншасы жаңбыр екенін бағалауы керек.

Автоматтандырылған

Ауа райы станцияларында қолданылатын қашықтан оқитын өлшегіштер жаңбыр өлшегіштер сияқты жұмыс істейді. Оларда үлкен жинау алаңы бар (мысалы, жоғарыдан төменге дейін тілінген барабан), ол белгілі бір салмаққа жететінге дейін қарды жинап алады. Бұл салмаққа жеткенде, ол қарды төгіп, босатады. Бұл төгілу бір қосқышты іске қосып, сигнал жібереді. Содан кейін жинау процесі қайталанады. Егер жинау ыдысында жылытқыш болса, ол қардың салмағын дәл өлшейді. Тиісті толтыру сенсорымен салмақтың орнына көлем бойынша да төгілуге болады.

Қар жастық

Қарды өлшеу үшін тағы бір сенсор бар, ол жерде жатқан дөңгелек қап сияқты көрінеді. Бұл қаптың ішінде экологиялық таза антифриз сияқты сұйықтық болады. Әдетте, қар қабы манометрге қосылады. Манометр көрсеткіші қаптың үстіндегі қар мөлшеріне қарай өзгереді. Бұл типтегі сенсор көптеген жерлерде жақсы жұмыс істейді, бірақ қатты желмен қар ұшқан аймақтарда қолдануы қиын.