Жон Листер Кей: Табиғатты сақтаушы және жазушының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Ағылшын натуралисі, табиғатты қорғаушы және жазушы

Сер Джон Филип Листер Листер Кей, 8-ші баронет (8 мамыр 1946 жылы туған) – ағылшын натуралисі, табиғатты қорғаушы, жазушы және басқа да бизнес мүдделерімен қатар «Айгас» далалық орталығының иесі және директоры. Ол үйленген, төрт баласы бар және 1969 жылдан бері Шотландияның таулы аймақтарында тұрады.

Ерте өмір

Листер Кей 1946 жылдың 8 мамырында Йоркширдегі Уэйкфилд қаласында дүниеге келді. Ол сэр Джон Листер Кейдің, 7-ші баронет және бұрынғы Одри Хелен Картердің ұлы. Оның үлкен әпкесі Мэри Юджина Хелен Листер Кей – Найджел Каррелдің әйелі. Джонның табиғат тарихына деген ерте қызығушылығы отбасының күтіміне қарсы келді, олар ол осыдан өсіп шығады деп үміттенеді. 1959 жылы, 13 жасында, ата-анасы оны Лайм-Регис маңындағы Аллхоллоус мектебіне жіберді. Бұл мектеп ұлттық табиғи қорықтың ішінде және Лайм-Регис жер көшкінінің жабайы табиғатына жақын орналасқан (ол Nature's Child кітабында сипатталғандай, қызымен бірге осы жерге қайта оралды). Мұндай ортада бес жыл өткізген соң Листер Кейдің табиғатқа деген сүйіспеншілігі тереңдеп, өмір бойы сақталды. 1968 жылы ол табиғатты зерттеуші және жазушы Гэвин Максвеллдің шақыруымен Шотландияның таулы аймағындағы Максвеллдің үйіне көшіп барды. Ол Максвеллге британдық жабайы сүтқоректілер туралы кітап жазуға көмектесті және аралда жеке зообақ құру жобасына қатысты. Листер Кей Максвеллдің шақыруын қуана қабылдап, жұмысынан кетіп, 1969 жылы Шотландияға көшіп келді. Ол өнеркәсіптегі мансабына оралудың орнына Шотландияда қалды және Максвеллмен Айлен Банда өткізген қысқа, бірақ маңызды уақыты туралы кітап жазу үшін уақытты жеке өткізді. Оның тұңғыш кітабы "Ақ арал" 1972 жылы Лонгман баспасында жарық көрді және 30 жыл бойы басылымда болды. 1970 жылы "Ақ аралды" аяқтағаннан кейін Листер Кей Лох-Несс маңындағы Драмнадрохит ауылында "Хайленд Жабайы табиғат кәсіпорны" табиғи тарих бойынша кеңес беру қызметін құрды. Бастапқыда оған Гевин Максвеллдің досы және бұрынғы қызметкері Ричард Фрере көмектесті. Екі жылдан кейін ол Шотландиядағы алғашқы далалық зерттеу орталығына айналды, ал 1972 жылы Листер Кей және орталық Глен Аффриктің жанындағы шалғай аймаққа көшірілді. Үйленгеннен кейін төрт жыл өткен соң, отбасының өсуіне орын жасау және далалық орталықтың мүмкіндіктерін кеңейту үшін Листер Кей Инвернессшир округінің кеңесін Биули маңындағы Виктория дәуіріндегі спорттық үйдің қалдықтарын сатуға көндірді, бұл үй бұрын кеңеспен қарттар үйі ретінде пайдаланылған. 1977 жылы Шотландияның ең танымал экологы сэр Фрэнк Фрейзер Дарлинг Айгас далалық орталығын ашты. Листер Кейге Шотландия жағалауында мыңдаған сұр тюленьдерді қыру туралы Ұлыбритания үкіметінің ұсынысына байланысты туған саяси дау туралы "SealCull" атты Пингвин арнайы мақаласын жазу тапсырылды (1979 жылы жарияланды). Кітапты Абердин университеті табиғатты қорғау және зоология оқулығы ретінде қабылдады, бұл Листер Кейдің табиғат және жануарлар дүниесі туралы жазушы ретінде беделін нығайтты. Листер Кейдің екінші өмірбаяндық туындысы "The Seeing Eye: Notes of a Highland Naturalist" 1979 жылы Allen Lane баспасында жарық көрді. Ол 1970 жылы Айлен Баннан кеткеннен бастап 1976 жылы Айгас сатып алғанға дейінгі өмірінің тарихын жалғастырады. Оның үшінші, ең көп сатылған кітабы "Жердің айналып жүрген әні: Аралдық одиссея" 2003 жылы жарық көрді. Бұл кітапта Листер Кей Айгас орнының қола дәуірінен бастап Айгас далалық орталығының дамуына дейінгі тарихын, оның қарапайым бастауынан бастап Шотландияның ең үздік далалық орталығына айналу жолын, қоршаған ортаны қорғау саласындағы білім беру үшін халықаралық наградаларды жеңіп алуын және әлемнің түкпір-түкпірінен келген саяхаттау топтарын қабылдауын баяндайды. Кітаптың табысы Листер Кейді Ұлыбританияның ең танымал табиғат жазушыларының бірі ретінде бекітті. 1994 жылы Бальнайн баспасынан шыққан "Бір қайғылы" романы – өмірдегі экологиялық оқиғалар мен тау-кен аймақтарында орын алған құпия қылмыс туралы повесть. 2003 жылы Листер Кей Times газетінің колонкашысы болып тағайындалды және көптеген басылымдарға мақалалар мен очерктер жариялады. Шотландияның табиғи мұрасы үшін жерді пайдалану туралы техникалық мақаласы "Ill Fares the Land" биік жерлердің болашағына қатысты болжамдар жасады және олардың қазіргі экологиялық жағдайын сипаттады. Уэльс принцінің алдын ала сөзі оның алаңдаушылығын азайта алмады, өйткені олар ландшафтты өсірудің органикалық тұрақтылығына терең қызығушылық танытты. Листер Кейдің жетінші кітабы – "Жердің айналып жүрген әнінің" жалғасы, "Табиғат баласы – Табиғи әлемнің ғажайыптарымен кездесу" (Time Warner, 2004), онда ол кіші қызы Гермионамен жасаған қызықты экспедициялар мен оқиғалар туралы айтады. Оның сегізінші кітабы – 2010 жылы Canongate баспасында жарық көрген "At the Water's Edge", "Жабайы табиғатқа деген жеке ізденіс" деген қосымша тақырыппен жазылған. 2000 жылы мыңжылдықты мерекелеу үшін Листер Кей отбасының он мүшесі мен Айгас далалық орталығының қызметкерлерін экспедицияға алып, Лауренс ван дер Посттың Калахари шөліндегі жолын қайтадан басты (бұл оқиға Nature's Child кітабында баяндалған). 2008 жылы ұлы Уорвик пен қызы Гермионамен бірге Листер Кей Малавиден Эфиопияға дейін Африканың 8000 шақырымдық Ұлы Жарқабаты арқылы жеке Land Rover экспедициясын ұйымдастырды, олар өткен жеті елдің адамдар мен табиғат арасындағы қарым-қатынасын зерттеді және жазды. Олар 2009 жылы Шотландияға оралып, Айгас далалық орталығының жаңа қоршаған ортаны қорғау орталығының ресми ашылуына қатысты, оны Ротсей герцогы және герцогинясы, шаһзада Чарльз және герцогиня Камилла ашты.

Lister Kaye was born on 8 May 1946 at Wakefield in Yorkshire and is the son of Sir John Lister Kaye, 7th Baronet and the former Audrey Helen Carter. His older sister, Mary Eugenia Helen Lister Kaye, is the wife of Nigel Carrel. Reportedly, John's early fascination with natural history was something his family hoped he would eventually grow out of. In 1959, at the age of 13, his parents sent him to Allhallows School, near Lyme Regis in Dorset. This was situated within an national nature reserve and near the wilderness of the Lyme Regis landslip (to which he returned with his daughter, as documented in Nature's Child). After five years in such an environment Lister Kaye's love of nature was deep and permanent. In 1968 he was invited by naturalist and author Gavin Maxwell, to move to Maxwell's home on Eilean Bàn (White Island) in the Scottish Highlands, to help him work on a book about British wild mammals and to assist with a project to build a private zoo on the island. Lister Kaye readily accepted Maxwell's invitation, resigned from his job, and moved to Scotland in 1969. After Maxwell's unexpected death from cancer later that same year, both the book and the zoo project had to be abandoned. Rather than return to a career in industry he remained in Scotland and went into isolation to write a book about the short but eventful time he had spent with Maxwell on Eilean Bàn. His acclaimed first book, The White Island, was published by Longman in 1972. It has remained in print for 30 years. In 1970, after the completion of The White Island, Lister Kaye formed Highland Wildlife Enterprises, a natural history guiding service based at the village of Drumnadrochit, near Loch Ness. Initially he was assisted in the venture by friend and ex employee of Gavin Maxwell, Richard Frere. Two years later this was to become Scotland's first field studies centre, and in 1972, Lister Kaye and the field centre moved to a remote strath near Glen Affric. Four years after his marriage, needing to accommodate a growing family and to be able to extend the facilities of the field centre, Lister Kaye persuaded Inverness shire County Council to sell him the remains of a Victorian sporting estate near Beauly called Aigas, which had previously been used by the council as an old people's home. In 1977, the Aigas Field Centre was opened by Sir Frank Fraser Darling, Scotland's most celebrated ecologist. Lister Kaye was commissioned to write a Penguin Special 'SealCull' (published 1979) on the political row that surrounded a proposal by the UK government to cull thousands of grey seals off the coast of Scotland. The book was adopted by Aberdeen University as a conservation and zoology textbook, cementing Lister Kaye's reputation as a writer on nature and wildlife and career in the Highlands. Lister Kaye's second autobiographical work, The Seeing Eye: Notes of a Highland Naturalist, which was published by Allen Lane in 1979, continues the story of his life from when he left Eilean Bàn in 1970 up until his purchase of Aigas in 1976. In his third, the best sellingSong of the Rolling Earth: A Highland Odyssey, published in 2003, Lister Kaye chronicles the place Aigas from the Bronze Age to development of Aigas Field Centre from its humble beginnings to what has become Scotland's premier field centre, winning international awards for environmental education and hosting travel study groups from all over the world. The book's success was to establish Lister Kaye as one of the UK's foremost nature writers. A novel One for Sorrow followed in 1994 published by Balnain. It is a real life environmental saga, murder mystery based in the Highlands. In 2003 Lister Kaye was appointed a Times columnist; as well as contributing features and articles to a wide variety of publications. A subsequent technical paper discussing land use paper for Scottish Natural Heritage, 'Ill Fares the Land' predicted the demise of the Highlands forecasting its current ecological predicament. A foreword by the Prince of Wales did nothing to alleviate his concerns, despite sharing a profound interest in organic sustainability for landscape cultivation. Lister Kaye's seventh book is the sequel to Song of the Rolling Earth, 'Nature's Child – Encounters with Wonders of the Natural World' (Time Warner 2004), and is about exciting expeditions and adventures with his youngest daughter Hermione. His eighth is 'At the Water's Edge' published by Canongate in 2010, subtitled 'A Personal Quest for Wildness.' In 2000, to celebrate the millennium Lister Kaye took ten members of his family and Aigas Field centre staff on an expedition to follow the footsteps of Laurens van der Post's across the Kalahari Desert (recounted in Nature's Child). In 2008, with his son Warwick and daughter Hermione, Lister Kaye mounted a private Land Rover expedition up 8,000 miles of Africa's Great Rift Valley from Malawi to Ethiopia to explore and write about the human ecology of the seven countries they passed through. They returned to Scotland in time for the official opening in 2009 of Aigas Field Centre's new environmental education centre by Prince Charles, Duke of Rothesay, and the Duchess of Rothesay.

Жеке өмір

1972 жылғы 24 маусымда ол Генри Бентинктің қызы, Леди Соррел Дейдре Бентинкке үйленді (кейін Портленд графы атанды). 1988 жылы ажырасқанға дейін олардың төмендегі балалары болды:

Құрметтер мен марапаттар

1989 жылы Листер Кей Табиғатты қорғау кеңесінің, кейін Шотландияның Табиғатты қорғау кеңесінің (1990) мүшесі болып тағайындалды және 1991 жылы Шотландияның Табиғи мұрасы үшін Шотландияның Таулы аймақтары мен аралдарының алғашқы аймақтық төрағасы болып тағайындалды. Ол сондай-ақ Шотландиядағы Құстарды қорғау Корольдік қоғамының төрағасы, Шотландияның Жабайы табиғат қорының, Орман шаруашылығы комиссиясының және Ұлыбританияның Экологиялық білім беру агенттігінің президенті қызметін атқарды. 1983 жылы Джон Листер Кей оның далалық зерттеу орталығының жұмысы үшін Wilderness Society-дің Алтын медалімен марапатталды. 2003 жылы ол Шотландияның табиғи ортасына қызмет еткені үшін OBE орденімен марапатталды, 1995 жылы Стирлинг университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды және Шотландияның Жабайы табиғат қорының құрметті мүшесі атанды. 2006 жылы ол Сент-Эндрюс университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды және RSPB вице-президенті болды. 2016 жылы табиғатты қорғау және экологиялық білім беруге қосқан үлесі үшін Шотландия Корольдік географиялық қоғамының Гедес экологиялық медалімен марапатталды және RSGS-тің құрметті мүшесі болды.