Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Темірден жасалған кез келген қару, өнер туындысы, ыдыс-аяқ немесе сәулеттік элемент, әсіресе әшекейлеу үшін қолданылатын нәрсе. Темір бұйымдары – темірден жасалған кез келген қару, өнер туындысы, ыдыс-аяқ немесе сәулеттік элемент, ерекше безендіру мақсатында пайдаланылатын заттар. Темірдің екі негізгі түрі бар: ұрып жасалған темір және құйылған темір. Темірді пайдалану шамамен б.з.д. 4000 жылға дейін жетеді, бірақ оны қалай өндіруді және қару жасауды алғаш рет хеттер білген. Орта ғасырға дейін темірдің қолданысы көбінесе тұрмыстық мақсатта болды; ол 16-шы мен 19-шы ғасырлар аралығында әшекейлеу үшін кеңінен қолданыла бастады.
Any weapon, artwork, utensil or architectural feature made of iron especially used for decoration
Ironwork is any weapon, artwork, utensil, or architectural feature made of iron, especially one used for decoration. There are two main types of ironwork: wrought iron and cast iron. While the use of iron dates as far back as 4000 BC, it was the Hittites who first knew how to extract it (see iron ore) and develop weapons. Use of iron was mainly utilitarian until the Middle Ages; it became widely used for decoration in the period between the 16th and 19th century.
Қалқан темір
Құралған темір бұйымдарды темір ұстасы есенмен жасайды. Ең ерте темір бұйымдары – б.з.д. 3500 жылға жататын Мысырдың Джирзасынан табылған, метеориттік темірден жасалған алқалар. Ал балқытылған темірді алғаш рет қолдану Месопотамияға жатады. Дегенмен, қазіргі қоғамның «нағыз темір өңдеу» деп санайтын дәстүрлі балқыту және тазарту әдістері б.з.д. 2000 шамасында Хетттерде пайда болды. Темірді қолдану туралы білім Таяу Шығыстан Грекияға және Эгей теңізі аймағына б.з.д. 1000 жылға қарай жетті, ал б.з.д. 600 жылға қарай Батыс және Орталық Еуропаға тарады. Алайда, орта ғасырларға дейін оның қолданылуы көбінесе қару-жарақ және құралдар үшін ғана болды. Тұншығуға бейімділігінен ертедегі темір бұйымдарының көп бөлігі сақталмаған. Орта ғасырдан бастап темір бұйымдарын сәндік мақсатта қолдану жиіледі. Темір бағалы орындардың есіктері мен терезелерін қарақшылардың шабуылынан қорғау үшін пайдаланылды, сонымен қатар Кентербери соборында, Винчестер соборында және Париждің Нотр-Дам соборында көрініс тапқандай, әшекейлеу үшін де қолданылды. Зәрлі қарулар да әшекейленді, көбінесе қарапайым, бірақ кейде күрделі өрнектермен. 16 ғасырдан бастап темір бұйымдары, әсіресе барокко және рококо кезеңдерінде өте сәнді болды. Испаниядағы испан соборларының барлығында 9 метрге дейін биіктікте темірден жасалған немесе режериядан құралған күрделі экрандар орнатылды. Францияда 1650 жылдан бастап темір балкон, баспалдақ қоршаулары мен қақпалар өте танымал болды. Жан Тижу осы стильді Англияға әкелді, оның жұмыстарының мысалдары Хэмптон-корт және Сент-Пол соборында көрініс тапқан. 18 ғасырда Ұлыбританияда Лондон, Оксфорд және Кембридж сияқты қалаларда қақпалар мен қоршауларда темір бұйымдары кеңінен қолданылды. АҚШ-та француздық ықпалына байланысты темір өңдеу ең көп Нью-Орлеан қаласында кездеседі. Темір қолданылуы артаған сайын, оны асүй ыдыстары, пештер, торлар, құлыптар, тұрмыстық заттар және басқа да үй шаруашылығына қажетті заттар жасау үшін пайдаланды. 19 ғасырдың басынан бастап құйылған темірдің төмен құнына байланысты, құралған темір құйылған темірмен ауыстырыла бастады. Алайда, 19 ғасырдың ортасында Англияның өнер және қолөнер қозғалысы тамаша жұмыстар жасады. Қазіргі заманда көптеген заманауи темір бұйымдары ауа соққысы және ацетилен оттығы арқылы жасалады. Пабло Пикассо, Хулио Гонсалес және Дэвид Смит сияқты көптеген заманауи мүсіншілер темірден жұмыс істеді.
Wrought ironwork is forged by a blacksmith using an anvil. The earliest known ironwork are beads from Jirzah in Egypt dating from 3500 BC and made from meteoric iron with the earliest use of smelted iron dates back to Mesopotamia. However, the first use of conventional smelting and purification techniques that modern society labels as true iron working dates back to the Hittites in around 2000 BC. Knowledge about the use of iron spread from the Middle East to Greece and the Aegean region by 1000 BC and had reached western and central Europe by 600 BC. However, its use was primarily utilitarian for weapons and tools before the Middle Ages. Due to rusting, very little remains of early ironwork. From the medieval period, use of ironwork for decorative purposes became more common. Iron was used to protect doors and windows of valuable places from attack from raiders and was also used for decoration as can be seen at Canterbury Cathedral, Winchester Cathedral and Notre Dame de Paris. Armour also was decorated, often simply but occasionally elaborately. From the 16th century onwards, ironwork became highly ornate especially in the Baroque and Rococo periods. In Spain, elaborate screens of iron or rejería were built in all of the Spanish cathedrals rising up to nine metres high. In France, highly decorative iron balconies, stair railings and gateways were highly fashionable from 1650. Jean Tijou brought the style to England and examples of his work can be seen at Hampton Court and St Paul's Cathedral. Wrought ironwork was widely used in the UK during the 18th in gates and railings in London and towns such as Oxford and Cambridge. In the US, ironwork features more prominently in New Orleans than elsewhere due to its French influence. As iron became more common, it became widely used for cooking utensils, stoves, grates, locks, hardware and other household uses. From the beginning of the 19th century, wrought iron was being replaced by cast iron due to the latter's lower cost. However, the English Arts and Crafts movement produced some excellent work in the middle of the 19th century. In modern times, much modern wrought work is done using the air hammer and the acetylene torch. A number of modern sculptors have worked in iron including Pablo Picasso, Julio González and David Smith.
Құйма темір
Құйма темір пеште дайындалады, онда кокс темірдің алма-кезек қабаттары отпен қыздырылады, содан кейін қалыптарға құйылады. Темір салқындағаннан кейін құм тазартылады. Қытайлықтар біздің эраның 6-шы ғасырында құйма темірді алғаш рет қолданды, оны пагодалар мен басқа да ғимараттарды тіреу үшін пайдаланды. Кейін ол басқа елдерде де пайда болды және XI ғасырдағы Киев Русінде ерекше орын алды. Металл көбінесе шіркеулердің күмбездеріне, ыдыстарына және қоңырауларына айналдырылды. Кейін ол әскери мақсаттар үшін дамытылды. 14-шы ғасырда Еуропаға енгізілді, негізінен Германия, Нидерланды және Скандинавияда отынмен жылытылатын пештердегі артқы қабырғалар мен табақтар ретінде сәндік мақсатта қолданылды. 18-шы ғасырдың соңына қарай құйма темірдің төмен құнына байланысты, қоршаулар, балкон, баспалдақ қоршаулары және бақша жиһаздары үшін жиі қолданыла бастады.
Cast iron is produced in a furnace stoked with alternate layers of coking iron then poured into molds. After the iron cools off, the sand is cleaned off. The Chinese were the first to use cast iron from the 6th century AD using it as support for pagodas and other buildings. Then cast appeared in other countries and took a special place in Kyivan Rus' of the XI century. Metal was mainly turned into domes for churches, its utensils, and bells. Later it was developed for the military goals. It was introduced into Europe by the 14th century with its main decorative uses being as firebacks and plates for woodburning stoves in Germany, the Netherlands and Scandinavia. By the end of the 18th century, cast iron was increasingly used for railings, balconies, banisters and garden furniture due to its lower cost.