Кіріспе
Линкольн теңізі (Lincoln Sea) – Солтүстік Мұзды мұхитындағы су алабы. Ол батыста Канаданың Колумбия мүйісінен шығыста Гренландияның Моррис Джесуп мүйісіне дейін созылады. Солтүстік шекарасы осы екі мүйіс арасындағы үлкен шеңбер бойынша жүргізілген сызық ретінде белгіленеді. Теңіз жыл бойына мұзбен жабылады, Солтүстік Мұзды мұхитындағы ең қалың мұз қабаты осы теңізде орналасқан, оның қалыңдығы 700 метрге жетеді. Су тереңдігінен бастап және Линкольн теңізінен келген су мен мұз Робсон арнасына, Нарес бұғазының ең солтүстік бөлігіне көбінесе құяды. Теңіз сол кездегі АҚШ-тың Соғыс министрі Роберт Тодд Линкольннің құрметіне аталған. Канаданың ең солтүстік станциясы – Алерт – Линкольн теңізінің жағалауындағы жалғыз тұрғынға толы жер. Линкольн теңізінің шығысында (Моррис Джесуп мүйісінен шығысқа қарай) Вандель теңізі орналасқан.
Lincoln Sea (; Lincolnhavet) is a body of water in the Arctic Ocean, stretching from Cape Columbia, Canada, in the west to Cape Morris Jesup, Greenland, in the east. The northern limit is defined as the great circle line between those two headlands. It is covered with sea ice throughout the year, the thickest sea ice in the Arctic Ocean, which can be up to thick. Water depths range from to Water and ice from Lincoln Sea empty into Robeson Channel, the northernmost part of Nares Strait, most of the time. The sea was named after Robert Todd Lincoln, then United States Secretary of War, on Adolphus W. Greely's 1881–1884 Arctic expedition into Lady Franklin Bay. Alert, the northernmost station of Canada, is the only populated place on the shore of Lincoln Sea. The body of water to the east of Lincoln Sea (east of Cape Morris Jesup) is the Wandel Sea.
Ағымдар мен мұхит айналымы
Өткен жылы мұз жағдайының нашарлауына байланысты Линкольн теңізінің океанографиялық өлшеулерін жүргізуге жалдамай келді. 1980 жылдарға дейін төмен қалықтайтын ұшақтардан сынама алу және мұз аралдарынан жер үсті бақылауларын жасауға тырысылды; олар қатал ортаға байланысты Гренландия мен Канаданың Арктикалық архипелагының жағалауларынан көп алшақтамады. 1989 мен 1994 жылдар аралығында «Спиннекер» жобасы аясында далалық тәжірибелер жүргізіліп, Линкольн теңізінің тереңдігіне дейін температура мен тұздылық профильдерін тіркеуге мүмкіндік берген құралдар орнатылды. Солтүстік Америка құрлығының Ломоносов қырқасын қиып өтетін жерінен шығысқа қарай алынған бұл бақылаулар Линкольн теңізінің ішінде және айналасындағы океанографиялық ерекшеліктер мен ағымдардың қалыптасуын көрсетті. Арктикалық мұхиты бассейнінің құрлық шегіндегі тар шекаралық ағындар Арктикалық сулардың жалпы айналымы үшін маңызды үлкен масштабтағы күшті адвекцияны қамтиды деп болжанады. Беринг бұғазынан Тынық мұхиты сулары Канаданың солтүстік жағалауы бойымен, Линкольн теңізі арқылы сағат тіліне қарсы (циклондық) бағытта ағып өтеді. Атлант мұхиты сулары Гренландия теңізінің құрлық беткейімен Еуразия бассейнінен циклондық ағынмен келіп, қайта оралады. Бұл бассейндердің сулары Линкольн теңізінде бірігіп, осы жерде ерекше вертикальді температура мен тұздылық профильдерін қалыптастырады. Өлшемдер көрсеткендей, Тынық мұхиты мен Еуразия мұхитының су профильдері бір-бірінен айқын ерекшеленеді, бұл Линкольн теңізінің гидрографиясының маңызды ерекшелігі. Линкольн теңізінде үш ерекше қасиетке ие судың бар екені анықталды. Біріншісі – Линкольн теңізінің ішкі бөлігіндегі суға қатысты, онда температура мен тұздылық профилі беттен теңіз түбіне дейін артады. Екіншісі – шельфтің сыртқы бөлігін, соның ішінде еңісті қамтитын су; мұндағы сулар Канада бассейніндегі суларға ұқсас қасиеттерге ие, сондықтан Тынық мұхитындағылардан ерекшеленбейді. Үшіншісі – шельфтің еңісінен солтүстікке қарайғы суларды қамтиды. Бұл сулар Арктикалық бассейнінің кең ауқымды айналымына қатысады, сондықтан олардың сипаттамалары Еуразия бассейніндегі сулардың сипаттамаларына ұқсас болып келеді. Арктикалық мұхиты бассейнінің құрлық шегіндегі тар шекаралық ағындар Арктикалық сулардың жалпы айналымы үшін маңызды үлкен масштабтағы күшті адвекцияны қамтиды деп болжанады. Осы шекаралық ағымдардың бірі Линкольн теңізі шельфінің еңіс жағында, шамамен 1600 м тереңдікте, негіз бен шельфтің үзілуі арасында орналасқан. Ұзақ мерзімді өлшемдерге сәйкес, ағымның күші 5–6 см/с құрайды. Орташа күші 4 см/с, ұзындығы 50 км және тереңдігі 1000 м болатын астыңғы ағынның көлемі Линкольн теңізі шельфінің еңісімен 2 Свердрупқа тең болады, мұнда 1 Свердруп 10^6 м³/с-қа тең. Өлшемдер көрсеткендей, бұл астыңғы ағын Бофорт теңізіндегі ағынға ұқсас ерекшеліктерге ие, оның шекаралық ағындары Арктикалық айналымдағы кең ауқымды адвекция үшін жауапты. Океанографиялық мінез-құлықтың ұқсастығына байланысты Линкольн теңізінің астыңғы ағыны үздіксіз ағып тұрады және Аляска мен Гренландия арасындағы, Канада архипелагының солтүстік жағалауы бойында орналасқан шекаралық ағым жүйесінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Теңіз мұзы
2004 және 2005 жылдың мамыр айында вертолеттерден алынған электромагниттік өлшемдер Линкольн теңізіндегі және оны қоршаған сулардағы теңіз мұзының қалыңдығы туралы мәліметтер берді. Қалыңдығы 3,9 мен 4,2 метр аралығында болатын көп жылдық мұз 84°N-нен оңтүстікке қарай басым. Бірінші жылғы мұздың қалыңдығы 0,9 мен 2,2 метр аралығында, бұл Линкольн полиниясы мұзының қайта қатуын көрсетеді. Бұл вертолет өлшемдері спутниктік радиолокациялық суреттермен, сондай-ақ жердегі электромагниттік бақылаулармен сәйкес келеді. Жылмалы буйлар теңіз мұзының Елсмир аралы мен Нарес бұғазына қарай оңтүстікке қарай жылжуын көрсетті. Линкольн теңізінің тар шекаралық ағынындағы серпіліс Арктикалық аймақтан теңіз мұзын жылдыруда және осылайша алып тастауда маңызды рөл атқарады деген қорытындыға келді. Теңіз мұзының экспортталуының көп бөлігі Фрам бұғазы арқылы Гренландияға жақын Солтүстік Мұзды мұхит айналысының шығыс жиегінде жүзеге асады. Канада архипелагы арқылы теңіз мұзының экспортталуы бастапқыда нөлдік деп есептелген, бірақ бұл дұрыс емес. Линкольн теңізінде өте қалың көп жылдық теңіз мұзы бар, сондықтан мұхиттан шығу жолдарының болмауына байланысты тұрақсыз деп ойылған. Алайда, Канаданың теңіз мұзын зерттеуіне сәйкес, жыл сайын шамамен 22500 км² көп жылдық теңіз мұзы Нарес бұғазы арқылы ағызылады. Солтүстік жарты шардың қыс мезгілінде шамамен 225 км² мұз қайта қалыптасады, нәтижесінде теңіз мұзының жалпы ағыны 335 км² құрайды. Бұл Солтүстік Мұзды мұхит бассейнінен Канада архипелагы арқылы өтетін көптеген жолдардың бірі болғанымен, "бұл [жалпы ағын] Фрам бұғазынан шығатын теңіз мұзы ағынынан бірнеше есе аз".
Дау
Линкольн теңізінің 200 шаршы шақырымдық бөлігіне қатысты келіспеушілік 1973 жылдан кейін Канада мен Дания Канаданың Эльсмир аралының солтүстігіндегі және Дания басқаратын Гренландияның теңіз шекарасын белгілеу туралы келісімге қол қойғаннан кейін туды, бірақ оның бір бөлігін нақтыламады. Канада тарапынан қарағанда, Линкольн теңізіндегі даудың негізгі мәселесі – Данияның шекараны есептеуде Гренландияның солтүстік-батыс жағалауында орналасқан Бомонт аралын (Гренландия) (Антарктидадағы Грехам жерінің батыс жағалауындағы Бомонт аралымен шатастырмау керек) қосуы болды. Бұл аймақтағы шекара "тең қашықтықта" принципі бойынша анықталады, ол әр елдің жағалауындағы нүктелердің арасындағы ортасынан жүргізілген сызыққа негізделген. Канада, негізінен, Бомонт аралының Гренландияға халықаралық шекараны анықтауға көмектесу үшін тым ұсақ екенін айтты. 2022 жылы Канада мен Дания Нунавут пен Гренландия арасындағы теңіз шекарасын ресми бекітті, соның ішінде Линкольн теңізінде және Ханс аралында құрлық шекарасын белгіледі.