Кіріспе
Солтүстік Атлантика ағыны (NAC), сондай-ақ Солтүстік Атлантика ағысы және Солтүстік Атлантика теңіз қозғалысы деп те аталады, Атлантика мұхитындағы қуатты жылы батыс шекаралық ағын, ол Гольфстрим ағынын солтүстік-шығысқа қарай жалғастырады.
The North Atlantic Current (NAC), also known as North Atlantic Drift and North Atlantic Sea Movement, is a powerful warm western boundary current within the Atlantic Ocean that extends the Gulf Stream northeastward.
Сипаттамалары
NAC Ньюфаундленд көтерілісінен басталады, Ньюфаундлендтің Гранд Банктарынан оңтүстік-шығысқа қарай созылатын су асты жотасы. NAC Гранд Банктардың шығысынан солтүстік-шығысқа қарай 40°N-нан 51°N-ға дейін ағады, содан кейін Атлантикалық мұхитты кесіп өтуге дейін шығысқа қарай күрт бұрылады. Ол солтүстік ендіктерге кез келген басқа шекаралық ағымнан гөрі көбірек жылы тропикалық суды тасымалдайды; оңтүстікте 40 Св-ден астам және Атланттың орталық жотасын кесіп өтетін кезде 20 Св. Солтүстік Америка жағалауында жылдамдығы шамамен [мәнді қосу керек] жетеді. Топографиялық ерекшеліктерге бағынышты, NAC күшті иректер жасайды, бірақ Гольфстримнің иректерiнен айырмашылығы, NAC иректерi тұрақты болып қалады және бұрқасынға айналып бөлінбейді. Еуропаның батысында екі негізгі тармаққа бөлінеді. Бір тармағы оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Солтүстік-Батыс Африкадан өтіп, оңтүстік-батысқа қарай бұрылады. Екінші негізгі тармақ Солтүстік-Батыс Еуропа жағалауымен солтүстікке қарай жалғасады. Басқа тармақтарына Ирмингер ағысы және Норвегия ағысы жатады. Жалпы термохалиндік айналыммен қозғалатын Солтүстік Атлантика ағысы, Солтүстік Америка жағалауынан шығысқа және солтүстікке қарай Атлантика арқылы Солтүстік Мұзды мұхитқа қарай өтетін желмен қозғалатын Гольфстримнің бір бөлігі болып табылады. Солтүстік Атлантика ағысы мен Гольфстрим Еуропа климатына елеулі жылы әсер етеді. Алайда, Солтүстік Америка мен Еуропа арасындағы қысқы климаттың басты айырмашылығының себебі мұхит ағындары емес, желдер болып көрінеді (дегенмен ағындар өте жоғары ендіктерде теңіз мұзының пайда болуын болдырмау арқылы әсер етеді).
Климаттың өзгеруі
AMOC-тен айырмашылығы, Лабрадор теңізі ағыны 1997 жылдан 2009 жылға дейін теріс үрдіс көрсетпеді, ал Лабрадор теңізінің конвекциясы 2012 жылы күшеюге бастады және 2016 жылы жаңа ең жоғары деңгейге жетті. 2022 жылға қарай Лабрадор теңізінің конвекциясы күшейгенін көрсетуде және теңіздегі бастапқы өнімнің артуымен байланысты. Алайда, 150 жылдық деректер жиынтығы осы жақында күшейтілген конвекцияның да базалық күйімен салыстырғанда аномалиялық түрде әлсіз екенін көрсетеді. Кейбір климаттық модельдер Лабрадор-Ирмингер теңіздеріндегі терең конвекцияның белгілі бір жаһандық жылыну сценарийлерінде құлауы мүмкін екенін көрсетеді, бұл солтүстік субполярлық айналымдағы бүкіл айналымның құлауына әкелер еді. Егер температура төменгі деңгейге қайтарылса да, оның қалпына келуі күмәнді, бұл климаттық өткел нүктесінің мысалы. Бұл Батыс Еуропа мен АҚШ-тың шығыс жағалауындағы экономика, ауыл шаруашылығы, су ресурстары және энергия басқару салаларына әсер ететін жылдам салқындауға алып келер еді. Фрейка Уильямс және авторлар тобы 2017 жылы субполярлық айналымның салқындауындағы соңғы өзгерістер, субтропиктердегі жылы температуралар және тропиктердегі салқын аномалиялар теңіз беті температурасының меридиональдық градиентінің кеңістіктегі таралуын арттырғанын көрсетті, бұл AMO индексімен ұсталмаған. 2021 жылғы зерттеуде осы құлау CMIP6 модельдерінің 35-інен тек төртеуінде ғана кездесетіні анықталды. Дегенмен, 35 модельдің тек 11-і ғана Солтүстік Атлантика ағымын жоғары дәлдікпен модельдей алады, және бұл субполярлық айналымның құлауын модельдейтін барлық төрт модельді қамтиды. Нәтижесінде, зерттеу ағынның құлауынан туындаған Еуропадағы кенеттен салқындау оқиғасының тәуекелін 36,4% деп бағалады, бұл бұрынғы буын модельдері бағалаған 45,5% ықтималдықтан төмен. 2022 жылы жарияланған мақалада бұрынғы субполярлық айналымның бұзылуы Кіші мұз дәуірімен байланысты екені айтылды. 2022 жылғы Science журналындағы климаттық өткел нүктелері туралы шолу зерттеуінде, осы конвекцияның құлауына себеп болатын жаһандық жылыну деңгейі 1,8 градусқа жететіні көрсетілді. Алайда, модельдер арасындағы айырмашылықтар қажетті жылыну 1,1 градусқа дейін немесе 3,8 градусқа дейін төмен болуы мүмкін екенін білдіреді. Құлау басталғаннан бастап аяқталуына дейін шамамен 10 жылға созылуы мүмкін, ал диапазоны 5-тен 50 жылға дейін. Бұл конвекцияның жоғалуы жаһандық температураны 0,5 градусқа дейін төмендетуі мүмкін, ал Солтүстік Атлантиканың кейбір аймақтарындағы орташа температура шамамен 3 градусқа төмендеуі мүмкін. Сондай-ақ, аймақтық жауын-шашынға да маңызды әсер етеді.