Норвегия теңізі: сипаттама және маңызы

Кіріспе

Солтүстік мұхиттың немесе Атлант мұхитының шеткі теңізі, Норвегияның солтүстік-батысында орналасқан нақты теңіз.

Норвегия теңізі (Norskehavet; ; ) – Солтүстік теңіз бен Гренландия теңізі арасында, солтүстік-шығысында Баренц теңізімен шектесетін, Норвегияның солтүстік-батысында Атлант мұхиты немесе Солтүстік мұхитымен байланысты шеткі теңіз. Оңтүстік-батысында Исландия мен Фарер аралдары аралығындағы су асты жотасы арқылы Атлант мұхитынан бөлінеді. Солтүстігінде Ян-Майен қырқасы Гренландия теңізінен бөліп тұрады. Көптеген басқа теңіздерден өзгешелігі, Норвегия теңізінің көбісі континенттік шельфке жатпайды, сондықтан орташа тереңдігі шамамен екі километрге жетеді. Теңіз түбінде мұнай мен табиғи газдың мол қоры бар, олар бір километрге дейінгі тереңдіктегі аймақтарда коммерциялық тұрғыдан зерттеледі. Жағалау аймақтарында Солтүстік Атлантикадан немесе Баренц теңізінен шағылысу үшін келетін балықтар (треска) көптеп кездеседі. Жылы Солтүстік Атлантика ағыны су температурасын салыстырмалы түрде тұрақты және жоғары деңгейде ұстайды, сондықтан Арктика теңіздерінен айырмашылығы, Норвегия теңізі жыл бойы мұзсыз болады. Жақында жүргізілген зерттеулер Норвегия теңізіндегі судың үлкен көлемі, оның жоғары жылу сіңіру қабілеті Голфстрим және оның тармақтарына қарағанда Норвегияның жұмсақ қыстарын қамтамасыз етуде маңыздырақ екенін көрсетті.

Құрылысы мен географиясы

Норвегия теңізі шамамен 250 миллион жыл бұрын пайда болды, Норвегияның Еуразиялық және Солтүстік Америка тақталары, Гренландияны қоса, бір-бірінен алыстаған кезде. Норвегия мен Гренландия арасындағы бұрынғы тар шельф теңізі кеңейіп, тереңдей бастады. Норвегия теңізіндегі қазіргі континенттік беткей шамамен 250 миллион жыл бұрынғы Норвегия мен Гренландия арасындағы шекараны көрсетеді. Солтүстікке қарай ол Шпицбергеннен шығысқа қарай, ал оңтүстік-батысқа қарай Ұлыбритания мен Фарер аралдары арасына дейін созылады. Бұл континенттік беткейде мол балық аулау орындары және көптеген коралл рифтері орналасқан. Континенттердің айырылысынан кейін шельфтің шөгуі салдарынан, 8000 жыл бұрын үлкен цунамиге әкелген Сторгега сырғанауы сияқты жер сілкіністері болды. Ағын күшті маусымдық өзгерістерді көрсетеді және қыста жазғыдан екі есе артық болуы мүмкін. Бұл ағымның температурасы мен тұздылығы маусымдық және жылдық ауытқуларға ұшырайды. Жағалауға жақын 50 метрге дейінгі ұзақ мерзімді өлшемдер қыркүйекте 63° солтүстік ендігінде температураның максималдық көрсеткіші 11,2°C, ал наурызда Солтүстік мүйісте 3,9°C екенін көрсетеді. Тұздылығы 34,3 және 34,6‰ аралығында, ал көктемде өзендерден еріген қардың құйылуына байланысты ең төменгі деңгейге жетеді. Басқа беттік сулар (~1 Sv) Норвегия жағалауы бойымен Баренц теңізі бағытында ағады. Бұл су Норвегия теңізінде терең қабаттарға шөгуге жеткілікті түрде суынуы мүмкін; онда ол Солтүстік Атлантикаға ағып жатқан суды ығыстырып жібереді. Шығыс Исландия ағысынан келген Арктикалық су көбінесе теңіздің оңтүстік-батыс бөлігінде, Гренландияға жақын жерде кездеседі. Оның қасиеттері де айтарлықтай жылдық ауытқуларды көрсетеді, ұзақ мерзімді орташа температура 3°C-тан төмен, ал тұздылығы 34,7 және 34,9‰ аралығында.

Терең теңіз ағыстары

Норвегия теңізі 2600 метр тереңдіктегі Фрам бұғазы арқылы Гренландия теңізімен және Солтүстік Мұзды мұхитпен байланысты. Норвегия теңізінің терең сулары (NSDW) 2000 метрден асатын тереңдікте кездеседі; 34,91‰ тұздылығы бар бұл біртекті қабат көршілес теңіздермен аз араласады. Оның температурасы 0 °C-тан төмен, ал мұхит түбінде -1 °C-қа дейін төмендейді. Атлант мұхитымен терең су алмасудың әлсіздігі Шотландия мен Гренландия арасындағы Гренландия-Шотландия қырқасының салыстырмалы түрде жазық және аз тереңдігімен байланысты, ол Атлант орталық қырқасының тармағы. Гренландия-Шотландия қырқасының тек төрт аймағы 500 метрден терең: Фарер Банкі каналы (шамамен 850 метр), Исландия-Фарер қырқасының кейбір бөліктері (шамамен 600 метр), Уайвилл Томсон қырқасы (620 метр) және Гренландия мен Дания бұғазы арасындағы аймақтар (850 метр) – бұл Норвегия теңізінен әлдеқайда терең. Гренландия-Шотландия қырқасының артындағы терең су Атлант бассейніне құлай келіп пайда болатын турбуленттілік жақын орналасқан су қабаттарын араластырып, Солтүстік Атлант терең суын құрайды, ол терең мұхитты оттегімен қамтамасыз ететін екі маңызды терең теңіз ағысының бірі.

Климат

Термохалиндік циркуляция Норвегия теңізіндегі климатқа әсер етеді, ал аймақтық климат орташадан айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Теңіз бен жағалау арасында шамамен 10 °C айырмашылық бар. 1920 мен 1960 жылдар аралығында температура көтерілді, ал осы кезеңде дауылдардың жиілігі азайды. 1880 мен 1910 жылдар аралығында дауылды ауа-райы салыстырмалы түрде жоғары болды, 1910–1960 жылдары күрт төмендеді, содан кейін бастапқы деңгейге қайта келді. Гренландия теңізі мен Арктикалық теңіздерден өзгеше, Норвегия теңізі жылы ағыстардың арқасында жыл бойы мұзсыз болады. 10 градустық шілде изотермі (ауа температурасының сызығы) Норвегия теңізінің солтүстік шекарасынан өтеді және көбінесе Арктиканың оңтүстік шекарасы ретінде қарастырылады. Қыс айларында Норвегия теңізіндегі ауа қысымы Арктиканың барлық аймақтарындағы ең төменгі көрсеткішті құрайды және осы жерде көптеген Исландиялық төмен қысым аймақтары пайда болады. Теңіздің көп бөлігінде су температурасы ақпан айында 2–7 °C, ал тамызда 8–12 °C шамасында болады. Көптеген Арктикалық түрлердің оңтүстік шегі Солтүстік Кейп, Исландия және Норвегия теңізінің орталық бөлігі арқылы өтеді, ал бореалдық түрлердің солтүстік шегі Гренландия теңізінің Норвегия және Баренц теңіздерімен шекарасына жақын орналасқан; яғни, бұл аймақтар біртінде жақындасады. Мысалы, Chlamys islandica және капелин сияқты кейбір түрлер Атлант және Арктика мұхиттары арасындағы осы аймақты мекендейді.

Планктон және теңіз түбіндегі организмдер

Норвегия теңізіндегі су жануарларының көп бөлігі жоғарғы қабаттарда шоғырланған. Солтүстік Атлантика мұхитының барлық биомассасының шамамен 2%-ы 1000 метрден төмен тереңдікте, ал 1,2%-ы теңіз түбінде пайда болады деп есептеледі. Фитопланктон гүлденуі хлорофиллдің басымдығымен жүзеге асады және 20 мамырға таяу ең жоғары деңгейге жетеді. Фитопланктонның негізгі түрлері – диатомдылар, атап айтқанда Thalassiosira және Chaetoceros туыстары. Көктемгі гүлденуден кейін Phaecocystis pouchetti тұқымдасының гаптофиттері басымдыққа ие болады. Зоопланктонның көп бөлігін Calanus finmarchicus және Calanus hyperboreus копеподтары құрайды, біріншісі екіншісінен шамамен төрт есе жиі кездеседі және көбінесе Атлантика ағымдарында табылса, C. hyperboreus Арктика суларында басым болады. Селдік қоры жылдар бойынша күрт өзгеріп отырады. 1920 жылдары климаттың жұмсаруына байланысты көбейді, бірақ кейін 1970 жылға дейін келесі онжылдықтарда азайды; алайда, осы азаюдың себебі шамадан тыс балық аулау болды. Қоршаған ортаны қорғау және балық аулау ережелерін күшейту 1987 жылдан бері селдік популяциясының жартылай қалпына келуіне әкелді. Осы уақытта ересек капелиннің саны тез азайды. Бұл шалбарының саны жеткіліксіз болғандықтан, капелиннің орнын баса алмауына байланысты тресканың санының азаюына да себеп болды. Көк минтай (Micromesistius poutassou) селдік және капелин популяциясының төмендеуінен пайда көрді, өйткені ол планктонның басты хищнигінің рөлін өз мойнына алды. Көк минтай Ұлыбритания аралдарының жанында шағылысады. Теңіз ағымдары оның жұмыртқаларын Норвегия теңізіне жеткізеді, ал ересектер де азықтандыру үшін сол жерге жүзеді. Жастар жаз және қыс айларын ақпанға дейін Норвегияның жағалау суларында өткізеді, содан кейін Шотландияның батысындағы жылы суларға қайта оралады. Ақдемі мұрынды дельфиндер де жағалау суларында кездеседі. Оркалар және басқа киттер жаз айларында тамақтану үшін теңізге келеді; олардың саны селдік қорымен тығыз байланысты және теңіздегі селдік мектебін ұстап жүреді. Бұрын қасқыр кит планктонды ірі хищник болған, бірақ 19 ғасырда қарқынды кит аулаудан кейін Норвегия теңізінен дерлік жоғалып кетті. Норвегия теңізінде солтүстік бөтелке мүңкіл киттердің кездесуі сирек. Теңіздің басқа ірі жануарларына бүктегіш және арфалы тұңғыш және кальмарлар жатады.

Most of the aquatic life in the Norwegian Sea is concentrated in the upper layers. Estimates for the entire North Atlantic are that only 2% of biomass is produced at depths below 1,000 metres and only 1.2% occurs near the sea floor. The blooming of the phytoplankton is dominated by chlorophyll and peaks around 20 May. The major phytoplankton forms are diatoms, in particular the genus Thalassiosira and Chaetoceros. After the spring bloom the haptophytes of the genus Phaecocystis pouchetti become dominant. Zooplankton is mostly represented by the copepods Calanus finmarchicus and Calanus hyperboreus, where the former occurs about four times more often than the latter and is mostly found in the Atlantic streams, whereas C. hyperboreus dominates the Arctic waters; The herring stock varies greatly between years. It increased in the 1920s owing to the milder climate and then collapsed in the following decades until 1970; the decrease was, however, at least partly caused by overfishing. Enforcement of environmental and fishing regulations has resulted in partial recovery of the herring populations since 1987. Meanwhile, the elderly capelin population was quickly fished out. This also reduced the population of cod – a major predator of capelin – as the herring was still too small in numbers to replace the capelin in the cod's diet. Blue whiting (Micromesistius poutassou) has benefited from the decline of the herring and capelin stocks as it assumed the role of major predator of plankton. The blue whiting spawns near the British Isles. The sea currents carry their eggs to the Norwegian Sea, and the adults also swim there to benefit from the food supply. The young spend the summer and the winter until February in Norwegian coastal waters and then return to the warmer waters west of Scotland. and white beaked dolphins occur in the coastal waters. Orcas and some other whales visit the sea in the summer months for feeding; their population is closely related to the herring stocks, and they follow the herring schools within the sea. The bowhead whale used to be a major plankton predator, but it almost disappeared from the Norwegian Sea after intense whaling in the 19th century, Observations of northern bottlenose whales in the Norwegian Sea are rare. Other large animals of the sea are hooded and harp seals and squid.

Адамның қызметі

Норвегия, Исландия және Дания/Фарер аралдары Норвегия теңізінің аумақтық суларын бөліседі, оның ең үлкен бөлігі біріншісіне тиесілі. Норвегия 2004 жылдан бері 12 теңіздік шақырымды аумақтық сулар ретінде, ал 1976 жылдан бері 200 теңіздік шақырымдық эксклюзивті экономикалық аймақ ретінде талап етеді. Осының салдарынан, Норвегияның Шпицберген және Ян-Майен аралдарына байланысты теңіздің оңтүстік-шығыс, солтүстік-шығыс және солтүстік-батыс жиектері Норвегияға жатады. Оңтүстік-батыс шекарасы Исландия мен Дания/Фарер аралдары арасында бөліседі. Норвегия теңізіне ең көп зиян аулау, кит аулау және ластану салдарынан келтірілді. Басқа ластану көздері – мұнай және улы заттар, сондай-ақ екі дүниежүзілік соғыста батқан көптеген кемелер. Норвегия теңізінің қоршаған ортаны қорғау негізінен OSPAR конвенциясымен реттеледі. Соңғы ғасыр ішінде Норвегия теңізі шамадан тыс балық аулаудан зардап шекті. 2018 жылы қорлардың 41% шамадан тыс ауланды. Еуропалық Одақ (ЕО) және Норвегия келіскен жалпы рұқсат етілген аулау көлемінің (ЖРАК) он алтысының екеуі ғылыми кеңестерге сәйкес келеді. Олардың тоғызы ЖРАК ғылыми кеңестерден кем дегенде 25% жоғары. Ал қалған бесеуі – түсіру міндеттемесін ескермегенде ғылыми деректерден жоғары. Балық шаруашылығының ортақ саясаты (БСОС) аясында ЕО 2015 жылға дейін, соңғы шегі 2020 жылға дейін шамадан тыс балық аулауды тоқтатуға міндеттенді. 2019 жылы ЕО бұл мақсатқа жету жолында емес екені хабарланды. Кит аулау да Норвегия теңізі үшін маңызды болды. 1600 жылдардың басында ағылшын Стивен Беннет Аю аралында морж аулауды бастады. 1607 жылдың мамырында Московия компаниясы Солтүстік-Батыс өткелін іздеп, теңізді зерттеген кезде Норвегия теңізінде морждар мен киттердің көптеген популяцияларын тапты және 1610 жылы Шпицбергенге жақын жерде оларды аулауды бастады. Кейін 17 ғасырда голланд кемелері Ян-Майен маңында бауқұйрықты киттерді аулай бастады; сол кезде Шпицберген мен Ян-Майен арасындағы бауқұйрықты киттердің саны шамамен 25 000 жеке басқа жетеді. Британдықтар мен голландтарға немістер, даттар және норвегиялықтар қосылды. Көптеген аңыздар 1539 жылы Олаус Магнустың жазған "Historia de gentibus septentrionalibus" еңбегіне негізделген болуы мүмкін, онда Норвегия теңізінің кракендері мен бұрқасындары сипатталған. Кракен Альфред Теннисонның сол аттас өлеңінде, Герман Мелвиллдің "Моби Дик" романында және Жюль Верннің "Теңіз астында жиырма мың лига" романында да кездеседі. Москенсюя мен Вэрьойдың Лофотен аралдарының арасында, кішкентай Москен аралында, Москенстраумен орналасқан – жабық ағыстар жүйесі және бұрқанақ деп аталатын су айналымы. Оның жылдамдығы шамамен (мәні көздерге байланысты күрт өзгереді) әлемдегі ең күшті бұрқанақтардың бірі. Ол 13 ғасырда Ежелгі норвегиялық поэзиялық Эддада сипатталған және Эдгар Аллан По, Уолтер Мурс және Жюль Верн сияқты суретшілер мен жазушылар үшін тартымды тақырып болып қала берді. Бұл сөзді ағылшын тіліне По 1841 жылы жарық көрген "Мейльстремге түсу" әңгімесінде енгізді. Москенстраумен бірнеше факторлардың бірігуінің нәтижесінде пайда болады, соның ішінде су тасқыны, Лофотеннің орны және су асты топографиясы; көптеген басқа бұрқанақтардан айырмашылығы, ол арнада немесе шығанақта емес, ашық теңізде орналасқан. Оның диаметрі 40-50 метрді құрайды, тіпті қазіргі заманда да бұл бұрқанаққа тартылған шағын балық аулау кемелеріне қауіпті болуы мүмкін, олар бұрқанаққа сорылған микроорганизмдермен қоректенетін мол балыққа қызығушылық танытады.

Norway, Iceland, and Denmark/Faroe Islands share the territorial waters of the Norwegian Sea, with the largest part belonging to the first. Norway has claimed twelve mile limit as territorial waters since 2004 and an exclusive economic zone of 200 miles since 1976. Consequently, due to the Norwegian islands of Svalbard and Jan Mayen, the southeast, northeast and northwest edge of the sea fall within Norway. The southwest border is shared between Iceland and Denmark/Faroe Islands. The largest damage to the Norwegian Sea was caused by extensive fishing, whaling, and pollution. Other contamination is mostly by oil and toxic substances, but also from the great number of ships sunk during the two world wars. The environmental protection of the Norwegian Sea is mainly regulated by the OSPAR Convention. Over the last century, the Norwegian Sea has been suffering from overfishing. In 2018, 41% of stocks were excessively harvested. Two out of sixteen of the Total Allowed Catches (TACs) agreed upon by the European Union (EU) and Norway follow scientific advice. Nine of those TACs are at least 25% above scientific advice. While the other five are set above scientific evidence when excluding landing obligation. Under the Common Fisheries Policy (CFP), the EU committed to phase out overfishing by 2015, 2020 at the absolute latest. As of 2019, the EU was reported to not be on path to achieving that goal. Whaling was also important for the Norwegian Sea. In the early 1600s, the Englishman Stephen Bennet started hunting walrus at Bear Island. In May 1607 the Muscovy Company, while looking for the Northwest Passage and exploring the sea, discovered the large populations of walrus and whales in the Norwegian Sea and started hunting them in 1610 near Spitsbergen. Later in the 17th century, Dutch ships started hunting bowhead whales near Jan Mayen; the bowhead population between Svalbard and Jan Mayen was then about 25,000 individuals. Britons and Dutch were then joined by Germans, Danes, and Norwegians. Many legends might be based on the work Historia de gentibus septentrionalibus of 1539 by Olaus Magnus, which described the kraken and maelstroms of the Norwegian Sea. The kraken also appears in Alfred Tennyson's poem of the same name, in Herman Melville's Moby Dick, and in Twenty Thousand Leagues Under the Sea by Jules Verne. Between the Lofoten islands of Moskenesøya and Værøy, at the tiny Mosken island, lies the Moskenstraumen – a system of tidal eddies and a whirlpool called a maelstrom. With a speed on the order of (the value strongly varies between sources), it is one of the strongest maelstroms in the world. It was described in the 13th century in the Old Norse Poetic Edda and remained an attractive subject for painters and writers, including Edgar Allan Poe, Walter Moers and Jules Verne. The word was introduced into the English language by Poe in his story "A Descent into the Maelström" (1841) describing the Moskenstraumen. The Moskenstraumen is created as a result of a combination of several factors, including the tides, the position of the Lofoten, and the underwater topography; unlike most other whirlpools, it is located in the open sea rather than in a channel or bay. With a diameter of 40–50 metres, it can be dangerous even in modern times to small fishing vessels that might be attracted by the abundant cod feeding on the microorganisms sucked in by the whirlpool.

Барлау

Солтүстік Норвегияның балыққа бай жағалау сулары ұзақ жылдардан бері белгілі және Исландия мен Гренландиядан келген шебер теңізшілерді қызықтырды. Сондықтан, Исландия мен Гренландиядағы көптеген елді мекендер аралдардың батыс жағалауында орналасқан, ол Атлантика ағындарының әсерінен жылырақ болатын. Солтүстік Еуропаның ең алғашқы сенімді картасы – 1539 жылғы Carta marina Норвегия теңізін жағалау сулары ретінде бейнелейді және Солтүстік мүйістің солтүстігінде ештеңе көрсетілмеген. Норвегия теңізінің жағалау аймақтары 17 ғасырда сол кезде ізделіп жүрген Солтүстік теңіз жолының маңызды бөлігі және мол кит аулау орны ретінде карталарда пайда болды. Ян-Майен аралы 1607 жылы ашылып, голланд кит аулаушыларының маңызды базасына айналды. Голланд теңізшісі Виллем Баренц Аю аралын және Шпицбергенді ашты. Норвегия теңізінде жүйелі океанографиялық зерттеулер 19 ғасырдың соңында басталды, Лофотен аймағындағы треска мен сельдь көлемінің төмендеуі Норвегия үкіметін бұл мәселені зерттеуге итермеледі. 1874 жылы зоолог Георг Оссиан Сарс және метеоролог Хенрик Мохн үкіметті ғылыми экспедиция жіберуге көндірді, ал 1876-1878 жылдары олар «Вёринген» кемесімен теңіздің көп бөлігін зерттеді. Алынған деректер Мохнға жел, қысымның айырмашылығы, теңіз суының температурасы мен тұздылығын қамтитын және кейінгі өлшемдермен сәйкес келетін мұхит ағындарының алғашқы динамикалық моделін құруға мүмкіндік берді. 2019 жылы Мохн қыратында темір, мыс, мырыш және кобальт кен орындары табылды, олар гидротермальдық жерлерден пайда болған болуы мүмкін.

20-ғасырға дейін Норвегия теңізінің жағалауында халық сиреп орналасқандықтан, теңіздегі кеме қатынасы көбінесе балық аулауға, кит аулауға және арасында жағалау көліктеріне бағытталған. 19-ғасырдың соңынан бастап Норвегияның тығыз қоныстанған оңтүстігін Норвегияның солтүстігімен күніне кем дегенде бір рет байланыстыратын Норвегиялық жағалау экспресі теңіз желісі құрылды. Норвегия теңізіндегі кеме қатынасының маңыздылығы Баренц теңізінде Ресей және Кеңес теңіз күштерінің кеңеюімен, сондай-ақ Балтық теңізі, Каттегат, Скагеррак және Солтүстік теңіз арқылы Атлантикаға қарай халықаралық бағыттардың дамуымен артты. Норвегия теңізі мұзсыз болып, Атлантикадан Ресейдің Арктикадағы порттарына (Мурманск, Архангельск және Кандалакша) тікелей жол ашады, олар Ресейдің орталық аймақтарымен тікелей байланысты. Бұл маршрут 2-дүниежүзілік соғыс кезінде кеңінен қолданылды – 811 АҚШ кемесінің 720-і Ресей порттарына жетіп, шамамен 4 миллион тонна жүк, оның ішінде 5000 танк пен 7000 ұшақ жеткізді. Одақтастар осы бағытта 18 конвой мен 89 сауда кемесін жоғалтты. Неміс теңіз күштерінің конвойларға қарсы негізгі операциялары 1942 жылдың шілдесіндегі PQ 17 операциясы, 1942 жылдың желтоқсанындағы Баренц теңізіндегі шайқас және 1943 жылдың желтоқсанындағы Солтүстік мүйіс шайқасы болды. Бұл операциялар Норвегия теңізі мен Баренц теңізі арасындағы шекараға жуық, Солтүстік мүйіс маңында жүргізілді. НАТО елдерінің қарсы шаралары Норвегия теңізінде күшті әскери-теңіз күштерінің болуына және Кеңес пен НАТО ұшақтары, кемелері, әсіресе су асты кемелері арасындағы қызықты күреске әкелді. Норвегия теңізіндегі суық соғыстың қалдығы – советтік ядролық су асты кемесі К-278 «Комсомолец» 1989 жылы Норвегия және Баренц теңіздерінің шекарасында, Медведь аралының оңтүстік-батысында, бортында радиоактивті материалмен батып, флора мен фаунаға қауіп төндірді. Норвегия теңізі Еуропалық порттардан Азияға қарай жүретін кемелер үшін Солтүстік теңіз жолының бір бөлігі болып табылады. Роттердамнан Токиоға дейінгі қашықтық Суэц каналы арқылы және Норвегия теңізі арқылы ең қысқа болып табылады. Арктикалық теңіздерде мұздық мұз жиі кездесетін мәселе, бірақ 2008 жылдың тамыз айының соңында бүкіл солтүстік маршрут бойында мұзсыз жағдай байқалды. Ресей Арктикадағы мұнай өндірісін кеңейтуді жоспарлап отыр, бұл Норвегия теңізі арқылы Еуропа мен Америка нарықтарына танкерлердің қозғалысын арттыруы мүмкін; Солтүстік Норвегия теңізі арқылы мұнай тасымалдау көлемі 2002 жылы 166-дан 2015 жылы 615-ке дейін өседі деп күтілуде.

Until the 20th century, the coasts of the Norwegian Sea were sparsely populated and therefore shipping in the sea was mostly focused on fishing, whaling, and occasional coastal transportation. Since the late 19th century, the Norwegian Coastal Express sea line has been established, connecting the more densely populated south with the north of Norway by at least one trip a day. The importance of shipping in the Norwegian Sea also increased with the expansion of the Russian and Soviet navies in the Barents Sea and development of international routes to the Atlantic through the Baltic Sea, Kattegat, Skagerrak, and North Sea. The Norwegian Sea is ice free and provides a direct route from the Atlantic to the Russian ports in the Arctic (Murmansk, Arkhangelsk, and Kandalaksha), which are directly linked to central Russia. This route was extensively used for supplies during World War II – of 811 US ships, 720 reached Russian ports, bringing some 4 million tonnes of cargo that included about 5,000 tanks and 7,000 aircraft. The Allies lost 18 convoys and 89 merchant ships on this route. The major operations of the German Navy against the convoys included PQ 17 in July 1942, the Battle of the Barents Sea in December 1942, and the Battle of the North Cape in December 1943 and were carried out around the border between the Norwegian Sea and Barents Sea, near the North Cape. The countermeasures by the NATO countries resulted in a significant naval presence in the Norwegian Sea and intense cat and mouse games between Soviet and NATO aircraft, ships, and especially submarines. A relic of the Cold War in the Norwegian Sea, the Soviet nuclear submarine K 278 Komsomolets, sank in 1989 southwest of Bear Island, at the border of the Norwegian and Barents seas, with radioactive material onboard that poses potential danger to flora and fauna. The Norwegian Sea is part of the Northern Sea Route for ships from European ports to Asia. The travel distance from Rotterdam to Tokyo is via the Suez Canal and only through the Norwegian Sea. Sea ice is a common problem in the Arctic seas, but ice free conditions along the entire northern route were observed at the end of August 2008. Russia is planning to expand its offshore oil production in the Arctic, which should increase the traffic of tankers through the Norwegian Sea to markets in Europe and America; it is expected that the number of oil shipments through the northern Norwegian Sea will increase from 166 in 2002 to 615 in 2015.

Мұнай және газ

Норвегия теңізінің ең маңызды өнімдері енді балық емес, мұхит түбінен табылған мұнай және әсіресе газ. Норвегия 1993 жылы теңіз асты мұнай өндіруді бастады, одан кейін 2001 жылы Хулдра газ кен орнын дамытуға кірісті. Норвегия теңізінің үлкен тереңдігі және қатал сулары теңіздегі бұрғылауға елеулі техникалық қиындықтар туғызады. Тағы бірнеше газ кен орындары игерілуде. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, Норвегия теңізінде шамамен 6,5 куб. км мұнай бар, аймақта мұнай өндірісі 2025 жылға дейін артуы күтілуде. Кристайн кен орны ерекше қиындық тудырады, онда температура 170°C-қа жетеді және газ қысымы 900 бардан (қалыпты қысымнан 900 есе) асып түседі. Одан солтүстікке қарай Норне және Снёвит орналасқан.

Танымал мәдениетте

Балық аулау симуляторы "Russian Fishing 4" ойынында Норвегия теңізі, әсіресе қайықпен балық аулауға арналған танымал карта болып табылады.