Қасқырмүйізді мүйізқұс: Сипаттама және мінез-құлқы
Helmeted hornbill
Қаскыр мүйізді қарға (Rhinoplax vigil) – Оңтүстік-Шығыс Азияда кездесетін ірі құс. Ерекше каскасы еркектер арасында күреске қолданылады. Халық сенімдерінде маңызды орын алады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Қақпақты мүйізді құс (Rhinoplax vigil) – мүйізді құстар тұқымдасына жататын өте ірі құс. Ол Малай түбегінде, Суматрада, Борнеода, Таиландта және Мьянмада таралған. Оның 3 кг салмағының шамамен 11% -ы басқа жағындағы қақпақшаға (қалқанша тәрізді құрылым) тиесілі. Басқа мүйізді құстардан ерекшелігі, қақпақшасы толық дерлік қатты болып келеді және еркектер арасындағы бастың күш сынасуында қолданылады. Пунан Бах тайпасы арасында сенім бар, оған сәйкес, өмір мен өлім арасындағы өзенді үлкен қақпақты мүйізді құс қорғайды.
The helmeted hornbill (Rhinoplax vigil) is a very large bird in the hornbill family. It is found on the Malay Peninsula, Sumatra, Borneo, Thailand and Myanmar. The casque (helmetlike structure on the head) accounts for some 11% of its 3 kg weight. Unlike any other hornbill, the casque is almost solid, and is used in head to head combat among males. It is a belief among the Punan Bah that a large helmeted hornbill guards the river between life and death.
Сипаттама
Оның көбінесе қара түсті қауырсыны бар, бірақ құрсағы мен аяқтары ақ, ал құйрығы ақ, әр қанатының ұшына жақын қара жолақпен. Құйрығы ұзын, екі ортаңғы құйрық қауырсыны қалғандарынан әлдеқайда ұзын, бұл құстың жалпы ұзындығын басқа мүйізді құстардың барлығынан артық етеді. Дененің ұзындығы – 1 метр, құйрық қауырсындарын есептемегенде, олар ұзындықты тағы да арттырады. Бір аталықтың салмағы шамамен 2 кг болса, екі ұрғашының орташа салмағы 1,8 кг-ды құрады. Кейде Азиядағы ең үлкен мүйізді құс деп есептелсе де, олардың дене салмағы үлкен мүйізді құсқа ұқсас (ал Африкалық жер мүйізді құстардан әлдеқайда жеңіл). Бұл түрдің мойнындағы тері жалаңаш әрі қырсық, ұрғашыларында ашық көгілдір немесе жасыл, ал еркектерінде қызыл түсті болады. Тырнақтың негізінен ұшына дейін созылатын қақпақ кенеттен аяқталады. Ол және тырнақ сары түсті; preen безінен шыққан қызыл сөл қақпақтың және тырнақтың бүйірін, үстін және негізін жабады, бірақ көбінесе қақпақтың алдыңғы бөлігі мен тырнақтың ұшы сары қалдырылады. Басқа мүйізді құстардан айырмашылығы, бұл мүйізді құстың қақпағы қатты, ал бас сүйегі, қақпақ және тырнақ құстың салмағының 10 пайызын құрайды.
It has mostly blackish plumage, except that the belly and legs are white and the tail is white with a black band near the tip of each feather. The tail is long and the two central tail feathers are much longer than the others, giving the bird a total length greater than that of any other hornbill species. The body length is , not counting the tail feathers, which boost the length a further One male weighed in weight while two females averaged about Although sometimes considered the largest Asian hornbill, their body weight appears to be similar to that of the great hornbill (and considerably less than the African ground hornbills). This species has a bare, wrinkled throat patch, pale blue to greenish in females and red in males. The casque goes from the base of the bill halfway to the tip, where it ends abruptly. It and the bill are yellow; the red secretion of the preen gland covers the sides and top of the casque and the base of the bill, but often leaves the front end of the casque and the distal half of the bill yellow. Unlike other hornbills, the helmeted hornbill's casque is solid, and the skull including the casque and bill may constitute 10 percent of the bird's weight.
Шақыру
Олардың дауысы екі бөлімнен тұрады, біріншісі – қатты, үзіліс-үзіліспен шығарылатын, барбетке ұқсас дауыстардың тізбегі, кейде екі дыбысты және жиырмадан астам рет қайталанады, олар балтаның "топ" немесе "ток" еткен дыбысына естіледі. Бұл дауыстар біртіндеп жылдамдап, күлкіге ұқсас қылыққа жетеді; бұл шақырушының жасы, дене мөлшері және күйін сияқты ақпаратты өзгелеріне жеткізу үшін жасалады деп саналады. Осы дауысының арқасында, шлемді мүйізқұйрық малай тілінде "қайын енеңді өлтір" құсы (Тебанг Ментуа) деп те аталады. Әңгімеге сүйенсек, бір ер адам қайын енесін соншалықты жек көріпті, оның үйінің тіректерін кесіп тастапты, тіпті ол үйде болғанда. Құдайлар оны жазалап, шлемді мүйізқұйрыққа айналдырыпты, сол себепті ол өмірінің соңына дейін жасаған қылмысын қайталауға міндетті болды – балтаның тіреулерге тиген дыбысын қайталайды, содан кейін үйдің құлауына қуанышты күлкімен толады. Бұл дауыстар 2-3 км қашықтықтан естіледі және бірнеше минутқа созылуы мүмкін.
Their call is two parts, the first consisting of a series of loud, intermittent barbet like hoots, sometimes double toned and over two dozen in number, which sound like the "toop" or "took" noise of an axe. These hoots gradually accelerates to climax in a cackle reminiscent of laughter; this is thought to advertise information about the caller, such as age, size, and fitness, to listening conspecifics. Because of this call, the Helmeted Hornbill is also known in Malay as the "Kill your mother in law" bird (Tebang Mentua). It is said that there once was a man who disliked his mother in law so much that he chopped down the stilts that supported her house while she was still inside of it to get rid of her. As punishment, the gods transformed him into the Helmeted Hornbill and so he was condemned to relive his crime forever by mimicking the sound of an axe striking foundation posts, followed with cackling glee at the house crashing down. The calls are audible up to 2–3 km away and can go on for minutes at a time.
Әдет-ғұрыптар
Қаскырмүйізді қарғалар көбінесе жабысу бұталарының жемісімен қоректенеді. Олардың аумақтық және моногамды екені есептеледі. Еркектер аумақ үшін қанатта шайқасып, каскаларымен бір-біріне соғысады. Мұндай кездесулер әуедегі айқас деп аталады. Әйелдер әуедегі айқасқа жақындағанда еркектерге ілесіп, бірақ соқтығысқанда қарама-қарсы жаққа бұрылып кетеді.
Helmeted hornbills mostly eat the fruit of strangler figs. They are thought to be territorial and monogamous, Males fight over territory on the wing, ramming each other with their casques. Such encounters are called aerial jousting. Females accompany males during an approach in an aerial joust but veer off in opposite directions during the collision.
Мәртебе
Аңшылық қысым мен тіршілік ортасының жоғалуынан кейін, қалпақ мүйізді құс 2015 жылы IUCN қауіп төнген түрлердің қызыл тізімінде "қатерлі түрге жақын" санатынан "қатерлі түр" санатына көтерілді. Ол CITES-тің I қосымшасында тіркелген. TRAFFIC консервациялық ұйымының мәліметінше, тек Қытай мен Индонезияда үш жылдың ішінде 2170 қап (каск) тәркіленді. Тайланд ормандарында 100-ден аз құс қалған. Соңғы бес жылда Тайландтағы Facebook-та кем дегенде 546 мүйізді құстың бөлігі, оның ішінде көбінесе қалпақ мүйізді құстың қаптары сатылымға қойылды. Саудагерлер ауыл тұрғындарына бір мүйізді құстың басы үшін 5000-6000 бат (165-200 АҚШ доллары) төлейді. Баға қалаларда екі-үш есеге дейін өседі, ал шетелге сатылғанда экспоненциалды түрде артады. Құстардың бірде-бір данасы тұтқындықта ұсталмаған. Бұрын "Журонг" және "Пэнанг" құс парктерінде жұптар ұсталған.
After ongoing hunting pressure and habitat loss, the helmeted hornbill was uplisted from near threatened to critically endangered on the IUCN Red List of Threatened Species in 2015. It is listed in Appendix I of CITES. According to the conservation group TRAFFIC, 2,170 casques were confiscated in just three years in China and Indonesia alone. There are fewer than 100 birds remaining in Thai forests. At least 546 hornbill parts, mostly casques of helmeted hornbills, have been posted for sale on Thai Facebook in the past five years. Traders will pay villagers 5,000 6,000 baht (US$165–200) for a hornbill head. Prices double or triple in cities and increase exponentially when sold overseas. No specimens are held in captivity. Both the Jurong Bird Park and the Penang Bird Park previously held pairs.
Құс сүйегі
Қасқыр – мүйізқұстың сүйегінің бастауы, ол бағалы ойылған материал. Жергілікті халықтар би шапандары мен бас киімдерін безендіру үшін орталық құйрық қауырсындарын да пайдаланады. Тарихи жағдайлар бойынша, қасқырды Қытай мен Жапония шеберлері де қолданған.
The casque is the source of hornbill ivory, a valuable carving material. Indigenous peoples also use the central tail feathers to decorate dancing cloaks and head dresses. Historically, the casque was also used by carvers in China and Japan.
Мәдени маңызы
Қалпақ мүйізді бұғы, жақын туысы құсқарқар бұғымен бірге, Борнеоның солтүстігіндегі көптеген жергілікті тайпалардың мәдени дәстүрлерінде маңызды орын иеленеді. Бұл құстар түрлі аңыздарда бейнеленеді, олар өмір, өлім және батылдық сияқты тақырыптарды символдайды. Пунан Бах мәдениетінде қалпақ мүйізді бұғылар өмір мен өлімнен кейінгі әлемге өту жолын қорғайды және өткендердің лайықтылығын бағалайды. Бұл түр бас аулаумен байланысты нанымдармен де байланысты. Малайзияның солтүстік-шығысындағы Оранг Улу тайпасы бас алғандар ғана қалпақ мүйізді бұғының қауырсынын киюге құқылы болған. Рухани символизмінен бөлек, құстың қалқаншасы мен қауырсындары түрлі ритуалдар мен салтанаттарда маңызды рөл атқарады. Оранг Улу тайпасы бұғының қалқаншасынан әсем қабір тастарын, орталық безендірмелер мен сырғаларды жасаған. Көптеген жергілікті халықтар екі ұзын орталық құйрық қауырсынын тойлар, жерлеу рәсімдері және басқа да ресми шараларда киім мен қаруды безендіру үшін пайдаланған. Бұғылар дәстүрлі түрде еті үшін үрлемелі мылтықтармен ауланған.
Along with the closely related rhinoceros hornbill, the Helmeted Hornbill is prominent in the cultural practices of many indigenous groups in northern Borneo. These birds are featured in various legends, symbolizing themes such as life, death, and bravery. In the Punan Bah culture, helmeted hornbills guard the passage between life and the afterlife and judge the worth of those who pass. This species is also associated with beliefs regarding headhunting. The Orang Ulu of northeastern Malaysia only allowed those who has taken a head to wear the Helmeted Hornbill's feathers. Beyond spiritual symbolism, the bird's casques and feathers play a vital role in various rituals and ceremonies. The Orang Ulu carved elaborate grave markers, centerpieces, and ear rings from hornbill casques. Many native peoples used the two long, central tail feathers to adorn ceremonial attire and weapons for weddings, funerals, and other official functions. Hornbills were traditionally hunted for their meat using blowpipes.