Кіріспе
Джеймс Хэдли Чейз (1906–1985) – ағылшын жазушысы. 24 желтоқсан 1906 жылы дүниеге келген, 6 ақпан 1985 жылы қайтыс болған. Шынайы есімі Рене Лодж Брабазон Реймонд болғанымен, ол Джеймс Хэдли Чейз, Джеймс Л. Дочерти, Реймонд Маршалл, Р. Реймонд және Амброз Грант сияқты түрлі псевдонимдерімен әйгілі болды. Ол барлық уақыттағы ең танымал триллер жазушыларының бірі. 90 кітаптан тұратын Чейздің туындылары оған Еуропада триллер жанрындағы жазушылардың патшасы деген атақ әкелді. Ол сонымен қатар халықаралық деңгейде көп сатылатын авторлардың бірі, және бүгінгі күнге дейін оның 50 кітабы фильмге түсірілді.
James Hadley Chase (24 December 1906 – 6 February 1985) was an English writer. While his birth name was René Lodge Brabazon Raymond, he was well known by his various pseudonyms, including James Hadley Chase, James L. Docherty, Raymond Marshall, R. Raymond, and Ambrose Grant. He was one of the best known thriller writers of all time. The canon of Chase, comprising 90 titles, earned him a reputation as the king of thriller writers in Europe. He was also one of the internationally best selling authors, and to date 50 of his books have been made into films.
Жеке өмірбаяны
Рене Лодж Брабазон Реймонд (Джеймс Хэдли Чейз) 1906 жылдың 24 желтоқсанында Лондонда дүниеге келді. Ол колониялық Үндістан армиясының полковнигі Фрэнсис Реймондтың ұлы, ветеринар дәрігері. Әкесі ұлына ғылыми мансапты қалап, оны Кент қаласының Рочестер қаласындағы Король мектебінде оқытты. Чейс 18 жасында үйден кетіп қалды. 1932 жылы Чейс Сильвия Рейге үйленді, және олардың ұлы болды. 1956 жылы олар Францияға көшіп кетті. 1969 жылы олар Швейцарияға көшіп, Женева көлінің жағасындағы Корсо-сюр-Веве қаласында уединен өмір сүрді. Чейс 1985 жылдың 6 ақпанында қайтыс болды.
Әскери қызмет
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Корольдік әуе күшінде қызмет етіп, эскадрон жетекшісі шеніне жетті. Ол Дэвид Лэнгдонмен бірге RAF журналын редакциялады, ал соғыстан кейін одан бірнеше әңгіме «Slipstream: A Royal Air Force Anthology» кітабында жарияланды.
Жазушылық білімі
18 жасында үйден кеткеннен кейін Чейс сатуда жұмыс істеді, көбінесе кітаптар мен әдебиетке баса назар аударды. Ол балалар энциклопедияларын сатты, сонымен қатар кітап дүкенінде жұмыс істеді. 90-нан астам детективтік кітап жазғанға дейін ол кітап сатушының атқарушы директоры болып та қызмет етті. Оның қызығушылықтарының ішінде кәсіби деңгейдегі фотосурет түсіру, кітап оқу, классикалық музыка мен опера тыңдау болды. Роман жазудың арасында демалу үшін ол өте күрделі және әсерлі Мекано модельдерін құрастыратын. АҚШ-та тыйым салу және одан кейінгі Ұлы депрессия (1929–39) екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Чикаго гангстерлік мәдениетінің пайда болуына себеп болды. Бұл, Чейстің кітап саудасы тәжірибесімен бірігіп, оған гангстерлер туралы оқиғаларға зор сұраныс бар екеніне сендірді. Джеймс М. Кейннің "Пошташы әрқашан екі рет келеді" (1934) романын оқығаннан кейін, американдық гангстер Ма Баркер және оның ұлдары туралы естігеннен кейін, карталар мен жаргон сөздігінің көмегімен ол бос уақытында "Мисс Бландишке гүлдер жоқ" атты кітабын жазды. Ол бұл кітапты алты демалыс күнінде жазғанын айтты, бірақ оның қағаздары бұл жұмысқа көбірек уақыт кеткенін көрсетеді. Кітап үлкен танымалдыққа ие болды және онжылдықтың ең көп сатылған кітаптарының біріне айналды. Ол Джордж Оруэллдің 1944 жылғы "Раффлс және Мисс Бландиш" эссесінде талданды. Чейс пен Роберт Несбит оны Лондонның Вест-Эндесінде жақсы пікірлерге ие болған сол аттас сахналық пьесаға бейімдеді. 1948 жылғы фильмдік бейімделуі фильмдегі зорлық-зомбылық пен сексуалдық мазмұнның бейнеленуіне байланысты әдепсіз деп айыпталды. Роберт Олдрич 1971 жылы "Гриссом тобы" атты қайта түсірім жасады. Соғыс кезінде Реймонд RAF-тың ресми журналын редакциялады, сол кезде Чейстің "22-ші бөлмедегі айна" атты қысқа әңгімесі жарық көрді, онда ол қылмыстық жанрдан тыс өзін сынап көрді. Бұл әңгіме эскадрилья офицерлері тұратын ескі үй туралы болды. Үй иесі өз бөлмесінде өзін-өзі өлтірді, ал бөлменің соңғы екі тұрғыны қолынан қырғышпен, тамақтары кесілген күйде табылған. Әскербасы айнаға қарап шаш қырқып жатқанда, онда басқа бір бет көргенін айтады. Көрініс оның мойнына қырғышты сырғытты. "Мен қауіпсіз бритва қолданамын, әйтпесе, мен ауыр жарақат алған болар едім, әсіресе, егер мен ескі кескіш бритва қолданған болсам", - деді ол. Бұл әңгіме 1946 жылы RAF-тың "Slipstream" антологиясында автордың нақты аты Рене Реймондпен жарияланды. Кейінгі жинақтарда әңгіме оның белгілі псевдонимі Джеймс Хэдли Чейспен жариялана бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Чейс Меррилл Паниттпен (кейіннен "TV Guide" редакторы) достық қарым-қатынас орнатты, ол оған американдық жаргон сөздігі, егжей-тегжейлі карталар және американдық криминалдық әлем туралы анықтамалық кітаптар берді. Бұл Чейске американдық оқиғаларға негізделген алғашқы кітаптарының негізін құрады, олардың көпшілігі сол жерде болған нақты оқиғаларға негізделген. Чейс АҚШ-та тұрмаған, бірақ екі рет қысқа сапарға барған, біреуі Майамиге, екіншісі Мексикаға бара жатқан жолда. Жылдар өте келе Чейс өзінің жазуында ерекше стильді дамытты, ол жылдам темпті, айналадағы орта немесе ауа райы туралы аз сипаттамалар, сенімсіз кейіпкерлермен ерекшеленді. Оның романдары мен әңгімелеріндегі кейіпкерлер бұзылмас логикамен әрекет ететін, үйлесімді және тұрақты болды. Оның жазуының ерекшеліктері - әсерлі сөйлемдер, шынайы жаргонмен айтылған қысқа диалогтар және көптеген әрекеттер. Чейс өзінің мансабында бірнеше сот ісіне қатысты. 1942 жылы оның "Мисс Каллаган апатқа ұшырайды" (1941) романы, ақ құл саудасы туралы қорқынышты есеп, автор мен баспагер Джаррольд әдепсіз кітапты жариялауға себепкер болғандықтан британдық билік тарапынан тыйым салынды. Әрқайсысына 100 фунт стерлинг айыппұл салынды. Сотта Чейс Х. Э. Бейтс және Джон Бетджеман сияқты әдебиет қайраткерлерімен қолдау көрсетілді. Кейіннен ағылшын-американдық қылмыс авторы Реймонд Чандлер Чейстің "Блондинканың реквиемі" (1945) кітабынан өз жұмысының бір бөлігін алғанын мәлімдеді, бұл Чейсті "Кітап сатушы" журналында кешірім сұрауға мәжбүр етті. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына қарай он бір Чейс кітабы жарық көрді және ол басқа жазу тәсілін қабылдауға шешім қабылдады. Ол осы уақытқа дейін жазған барлық кітаптары бір-бірімен салыстырылды, ол американдық гангстерлік оқиғалардан Лондонның астыртпа әлеміне көшуді қалады, ол неміс жаулықтары аяқталғаннан кейін пайда болды. Ол "Ер адамнан да қауіпті" кітабын "Амброуз Грант" жаңа псевдонимімен жазды, ол 1947 жылы Эйр мен Споттисвуд баспасынан, сол кезде Грэм Гриннің баспасынан шықты. Гранттың жаңа кітабынан хабардар болған Грин оған жоғары баға берді, сондай-ақ сол кезде Чейс екенін білмеген сыншылар да. Қаңқа басқан қауесеттерге қарамастан, екі автор сол кезде бір-бірін танысқан жоқ, бірақ кейін Чейстің қағаздары мен хаттары көрсеткендей, өмір бойы достас болды. 1960 жылдардың басында екі автор да Том Роудың қатысуымен болған инвестициялық жанжалға ұшырады, бұл Гриннің 1966 жылы салыстырмалы түрде салықтан қашуына әкелді. "Сақтықпен жасалған бұзушылық" (1952) кітабының бір бөлімінде Чейс фанатикалық британдық генералдың бейнесін берді, ол Ханс Хелмут Кірст өзінің "Генералдардың түні" романында (кейіннен Питер О'Тулдың басты рөлде ойнаған фильмге айналды) қолданды. Чейс (фильм жасауға ешқандай қатысы болмаған) сотқа шақыру қаупін тудырды, ал Кірст кейіннен Чейстің бастапқы идеясын мойындады, сондай-ақ Columbia Pictures оның идеясынан фильмнің сюжеті шыққандығын көрсетті. Джозеф Лоусидің 1962 жылғы "Ева" (1945) триллерінің алғашқы нұсқасы 155 минуттық тым ұзын деп есептелді, ал өндірушілер, Хаким ағайындар, оны Венеция кинофестивалінен шығаруды және қысқартуды талап етті. Фильм Парижде 116 минуттық нұсқада көрсетілгенде, ол Лоусидің мансабындағы ең ауыр сәт деп сипатталды. Алғашқы кітап әйелдің (Чейс әйелінің келісімімен "түн қызын" таңдап, оған 5 фунт стерлинг және жақсы түскі ас ұсынды, егер ол оның ойын ортаққа алса) психологиялық зерттеуі болды. Америкада орын алған фильмдік нұсқасы Венецияға көшірілді және Стэнли Бейкер суық жүректі фатальды әйел Еваға (Жанна Моро) құмар болған валлилік жазушы рөлінде ойнады. Оның барлық романдары оқырманды кітаптың соңына жету үшін тоқтаусыз беттерді аударуға мәжбүр ететіндей жылдам темпте жазылған. Соңғы бет көбінесе күтпеген сюжеттік бұрылысты ұсынатын, тіпті оның ең адамына да таң қалдыратын. Оның алғашқы кітаптарында сол заманға сай зорлық-зомбылық болған, бірақ бұл сюжеттердегі жағдайларға көбірек назар аудару арқылы айтарлықтай азайтылды, бұл оның жазуының белгісі болған жоғары кернеуді тудырды. Секс туралы тікелей айтылмаған, бірақ көбінесе меңзеліп айтылған, сирек орын алған. Чейстің көптеген әңгімелерінде басты кейіпкер қылмыс жасау арқылы байымаққа тырысады - сақтандыру алаяқтығы немесе ұрлық. Бірақ схема әдетте сәтсіз аяқталады және кісі өлтіруге, содан кейін қанағаттануға апарады, онда басты кейіпкер қиындықтан құтыла алмайтынын түсінеді. Әйелдер көбінесе әдемі, ақылды және опасыз болады; олар қылмысты жасыру үшін қажет болса, ойланбай өлтіреді. Оның сюжеттері әдетте дисфункционалдық отбасыларға орталықтандырылған, ал соңғы шешім атаумен сәйкес келеді. Оның көптеген романдарының ішінде опасыз әйелдер маңызды рөл атқарады. Басты кейіпкер біреуге ғашық болады және оның бұйрығымен кісі өлтіруге дайын. Ол кісі өлтіргеннен кейін ғана әйел оны өзінің мақсаты үшін манипуляциялағанын түсінеді. Чейстің ең жақсы нарығы Франция болды (30-дан астам кітабы фильмге түсірілді), онда оның 90 аталымының барлығы Gallimard баспасының Série noire сериясында жарияланды. Ол басқа еуропалық нарықтарда, сондай-ақ Африка мен Азияда да өте танымал болды. Перестройкадан кейін Ресейдегі Центрполиграф оның барлық кітаптарын басып шығаруға келісім шарт жасады. Бірақ оның кітаптары...
Марк Гирланд
Шерлок Холмс Артур Конан Дойлдың, ал Джеймс Бонд Иэн Флемингтің ойдан шығарған детективтері болғандай, Марк Гирлендті де Чейз жаратқан. Марк Гирленд қалыпты құпия агент емес. Ол Джеймс Бондтың өңделмеген нұсқасына көбірек ұқсайды. Ол болмыссыз, көңілді, бірақ қажет болғанда мүңкіп кетеді. Ол сондай-ақ қатал, бірақ әрқашан жағымды да тартымды болып көрінеді. Ол бір жағынан сүйкімді жігіт те есті. Әйелдер оған жиі ғашық болады, бірақ ол оларға ешқашан бір әйелмен мәңгілік бола алмайтынын айтуға жүрексінбейді. Ол өмірдің барлық жақсылықтарын ұялмастан пайдаланады. Барлық "кемшіліктеріне" қарамастан, ол барлық оқиғаларда жеңіске жетеді.