Кіріспе

Оңтүстік Каролинадағы жер сілкінісі, АҚШ

Топырақтың сұйықталуы салдарынан зардап шеккен аймақта құм қайнауы кеңінен таралған. Жер сілкінісінен кейін бірнеше апта бойы қайыршылықтар сезілді. XXI ғасырдың басында аймақта жалғасып жатқан шағын жер сілкінісі белсенділігі кейінгі дірілдердің жалғасы болуы мүмкін. Жер сілкінісін зерттеу және технологияның дамуымен байланысты, бұл оқиға ішкі плиталық жер сілкінісінің мысалы ретінде жан-жақты зерттелді. Оның Пангеяның бөлінуі кезінде пайда болған жарылымдарда болғаны саналады. Ұқсас жарылымдар Солтүстік Американың барлық шығыс жағалауында кездеседі. Мұндай ежелгі жарылымдар Солтүстік Америка тақтасының қазіргі қозғалыстарының күштерінен белсенді күйінде қалуы мүмкін деп есептеледі. Ішкі плиталық жер сілкінісінің нақты механизмдері көптеген зерттеулердің тақырыбы болып табылады. Роджер Билхам мен Сьюзан Хоу 1884-1919 жылдар аралығында жарияланған тарихи карталау жобаларын зерттеді және Оңтүстік Каролина темір жолы бойындағы Саммервилл қаласындағы көтерілуді анықтады. Саммервиллдің оңтүстік-шығысындағы Оңтүстік Каролина темір жолының фотосуреттері жолдың оңға қарай ығысуын көрсетті. Жер сілкінісінің әсерін тікелей бақылау темір жолдың "оңға қарай итерілгенін" көрсетті, бұл осы ығысуды анықтауды растады. Бұл ығысу Саммервилл жарылымының орнында болды; жарылымның орны сейсмикалық толқынды зерттеулердің нәтижелерімен де сәйкес келеді. Аймақтың сейсмикалық белсенділігі солтүстік-солтүстік-шығыс – оңтүстік-оңтүстік-батыс бағытында, 40-45° бұрышпен батысқа қарай бағытталған құрылымды қолдайды. Олар Саммервиллдегі зақымның жойқын сипатына және ұсынылған солтүстік жарылудың аяқталуынан солтүстікке орналасқан Пинополистегі зақымның азырақ болуына сүйене отырып, жарылымның ұзындығы шамамен екенін ұсынды.

Ғимаратқа зақым келген

Қала ішінде көптеген ғимараттар зақымдалды; кейбіреулерін бұзып, қайта салуға тура келді. Ең көп зақым кірпіштен салынған ғимараттарға тиді, бұл ғимарат зақымдарының 81% құрады. Ағаш қаңқасы бар ғимараттар айтарлықтай аз зақымдалды. Ғимараттардың қанша пайызы қирағанына әсер ететін тағы бір фактор болды. Құрылысқа жасанды түрде толтырылған жерге салынған ғимараттар, қатты жерге салынған ғимараттарға қарағанда әлдеқайда көп зақымдалды; алайда, бұл байланыс тек ағаш қаңқасы бар ғимараттарда байқалды, онда жасанды жерге салынған ағаш ғимараттардың 14% зақымдалса, қатты жерге салынған ағаш ғимараттардың 0,5% ғана зақымдалды. Бұл байланыс кірпіштен салынған ғимараттардың зақымдануына қатысты болған жоқ. Ең көп қираған ғимараттар коммерциялық ғимараттар болды, ал тұрғын үйлер айтарлықтай аз зақымдалды. Бұл коммерциялық ғимараттардың ескі болуына, ғимараттың негізіне қарағанда жоғарғы бөлігінің көрінуіне және кірпіштен салынғандығына байланысты. Жер сілкінісі салдарынан жер бетінде жарықтар пайда болды, нәтижесінде басқа да құрылыстар зақымдалды. Чарльстон және айналасындағы теміржол жолдары сындырылып, пойыздер жолдан шықты. Бұрыштар қирады, соның салдарынан айналасындағы шаруашылықтар мен жолдар суға батты. Көптеген жерлердегі топырақ сұйықтанды, бұл көптеген ғимараттарға, жолдарға, көпірлерге және егістік жерлерге қосымша зақым келтірді.

Басқа зақымданулар

Сымдар кесіліп, теміржол жолдары бұзылды, тұрғындарды сыртқы әлемнен және сыртқы әлемді олардан оқшаулап тастады. Зардаптың мөлшері 5 миллионнан 6 миллион долларға дейін бағаланды. Бүгінгі күні бұл шамамен 112 миллион долларға тең. Жер сілкінісінен барлығы 60-қа жуық адам қаза тапты. Чарльстон жер сілкінісінен кейін бірқатар серпілістер болды. 1886 жылғы жер сілкінісінен кейінгі алғашқы 30 жылда 300 кішкентай серпіліс және барлығы 435 серпіліс тіркелді. Масштабты зақымдар 60 мильден астам қашықтықтағы Джорджия штатындағы Тайби аралына дейін жетті. Құрылыс зақымдары Шарльстоннан бірнеше жүз миль қашықтықтағы жерлерде де тіркелді, оның ішінде Орталық Алабама, Орталық Огайо, Шығыс Кентукки, Оңтүстік Вирджиния және Батыс Вирджинияда.

Салдары

Көптеген ғимарат иелері құрылысқа қосымша қолдау көрсету үшін, тұрақсыздықтан оны бұзудан сақтау мақсатында, күшейтілмеген тас қабырғалы ғимараттарға жер сілкінісіне қарсы бекіткіштер орнатты. Бұл бекіткіштер қабырғалардың қарама-қарсы жақтарынан өтіп, құрылыстың тұрақтылығын арттыру үшін қабырғаларды байланыстырады. Сонымен қатар, Оңтүстік Каролина Төтенше Жағдайларды Басқару Басқармасы (SCEMD) апаттардың алдын алу жоспарларын жасау және ағымдағы апаттарға денқөп беру үшін құрылды, бұл мүліктің зардап шегуін азайтуға және адам өмірін сақтауға бағытталған. Жергілікті фотограф Джордж ЛаГранж Кук жер сілкінісінен кейін қаланың бірқатар суреттерін түсіріп, оларды "Куктың Чарльстон және айналасының жер сілкінісі көріністері" деген атпен жариялады. Оның туындыларының жинағы қаладағы Гиббс өнер мұражайында сақтаулы. Бастапқы жер сілкінісінен кейін келесі 30 жыл ішінде одан 435 қосымша сілкініс болды. Олардың кейбіреуі жер сілкінісінен кейін бірден басталды және жиілеу болды, ал жер сілкінісінен кейін уақыт өте келең, сілкіністердің арасы ұзара түсті. Егер осы сипаттағы жер сілкінісі бүгін сол жерде қайта орын алса, Оңтүстік Каролинада шамамен 20 миллиард долларлық шығынға, 900 адамның қаза тауып, 44 мың адамның жарақаттануына әкелуі мүмкін. Дегенмен, Чарльстонда болған жер сілкіністері үлкен болғанымен, олар сирек кездеседі, 500-600 жылда бір рет болады, сондықтан жақын арада осындай күшті жер сілкінісі болу ықтималдығы төмен.