Кіріспе

Американдық және канадалық футболдағы позиция. Орталық немесе центр (C) – американдық футболдағы позиция. Орталық – футбол командасының шабуылдық желісіндегі ең ішкі ойыншы. Орталық сонымен қатар әр ойынның басында допты аяқтарының арасынан квотербекке жіберетін (немесе "пастайтын") ойыншы. 3–4 қорғаныс жүйесінің қайтадан қолданылуына байланысты, футбол командасы үшін орталықтың маңызы артты. Балтимор Рейвенс клубының бас менеджері Оззи Ньюсомның айтуынша: "Сізге қарсылас команданың мұрындық қорғаушысын бейтараптандыра алатын ойыншы қажет. Әйтпесе, барлығы дұрыс болмайды. Жүгіру ойыны тиімді болмайды және сіздің квотербегіңіз әр ойын сайын қарсылас ойыншының алдында болады."

Рөлдер

Орталықтың бірінші рөлі – футболды квотербекке беру. Бұл алмасу "снап" деп аталады. Көптеген шабуыл схемалары қорғаныс шебі мен желілік қорғаушылардың шабуыл шебіне қатысты қалай орналасқанына және қандай аралықтарға тұрғанына байланысты өзгерістер жасайды. Орталықтың снаптан бұрын қорғаныс құрамын жақсы көру мүмкіндігі болғандықтан, ол әдетте бірінші желілік шақыруды жасайды. Бұл шақыру әдетте қорғаныс шебінің немесе желілік қорғаушылардың аралықтарындағы (0i 1i) орналасуына негізделеді, ал кейінгі түзетулердің көп бөлігі осы шақыруға байланысты болады. Кейбір жағдайларда орталық бүкіл шабуыл шебі үшін түзету шақыруы мүмкін. Бұл 21-ғасырдың басында «Индианаполис Колтс» командасымен шектен тыс деңгейге жеткізілді, орталық Джефф Сэтердей ойынды шақыруда, соның ішінде ауыстыруларда, квотербек Пейтон Мэннингпен тең құқыққа ие болды. Сондықтан орталық әдетте шабуыл шебіндегі ең зиялы ойыншы болып табылады; орталықтың табысы үшін зиялылық маңызды. Снаптан кейін орталық блоктау міндеттерін орындайды. Блоктау міндеттері шабуыл схемасына байланысты әртүрлі болуы мүмкін, бірақ әдетте мыналардан тұрады:

Жүгіртуді тоқтату

Ойын барысындағы блоктау тапсырмалары қазіргі ойын мен доп ойынға қойылған кездегі қорғаныс құралыма байланысты өзгереді. Әдетте, бұл тапсырмалар мыналарды қамтиды: белгілі бір құралымдарда орталық немесе артқы қатардағы қорғаушыларды блоктау, егер қорғаушы болмаса, екінші деңгейге көтерілу. Қорғаушыларға олардың блоктау тапсырмаларында көмектесу. Бұл орталық және қорғаушыдан тұратын екі адамдық блоктау болуы мүмкін, онда орталық және қорғаушы бір мақсатқа (әдетте қорғаныс шебіне) тағайындалып, қосымша итеру немесе жылдамдық беруге тырысады. Көмек сондай-ақ жылдам соққы немесе "чип" түрінде болуы мүмкін, ол қорғаныс ойыншысын тепе-теңдіктен шығарып, қорғаушыға блогын орындауға көмектеседі, ал орталық жоғары деңгейдегі мақсаттарға жылжиды. Қорғаушыларды тартып алу үшін қорғаныс шебін арт жағынан блоктау. Кейбір шабуылдық схемаларда, белгілі бір ойындар шабуылдаушы желішіні допты алып жүрген ойыншы үшін блоктауға "тартуды" қамтиды. Егер қорғаушы блоктау үшін тартылуы керек болса, орталық әдетте қорғаушының орнын толтыру үшін қорғаныс шебін блоктап тұрады.

Өтуді бұғаттау

Пас беруді қорғау ортаға допты алып жүруді қорғауға ұқсас. Орталық бастапқыда қорғаушылардың орналасуына байланысты күзетшілерге көмектеседі. Егер қарсылас шабуылға шықса, орталыққа жылдам шабуылдайтын қорғаушы, қауіпсіздік немесе бұрыштық қорғаушыны тоқтату қажет болуы мүмкін. Жақсы орталық пас беруді қорғағанда қорғаныс тактикалары мен айла-шаруаларына қарсы дайын болуы керек.

Ойын барысында

Көптеген ойындарда орталық допты тікелей квотербектің қолына жібереді. "Шоган" формациясында орталық допты бірнеше метр қашықтықта тұрған квотербекке жібереді. Пунт және далалық гол формацияларында орталық сонымен қатар бірнеше метр қашықтықта тұрған пунтерге немесе далалық гол жасаушыға допты жібереді. Нақты емес доп беру арнайы командалардың ойынын бұзуы және допты жоғалтуға әкелуі мүмкін болғандықтан, көптеген командаларда пунт және далалық гол формацияларында доп беруге арнайы жаттығудан өткен орталық ойыншы болады. Бұл ойыншы команданың "ұзын снайпері" деп аталады. Сонымен қатар, орталық допты міндетті түрде квотербекке, далалық гол жасаушыға немесе пунтерге жіберуі керек емес. Оларға артында тұрған кез келген ойыншыға доп беруге рұқсат етіледі. Осы себепті, кейбір ойындарда қорғанысты жаңылыстыру мақсатымен, әдетте допты қабылдайтын ойыншының орнына, жүгірушіге тікелей доп жіберіледі. Сленгте, допты тікелей орталықтан алған ойыншы "ортада тұр" деп айтылады (шоганнан емес). Бұл тіркес көбінесе квотербектерге қолданылады, бірақ басқа позицияларға да қатысты қолданылуы мүмкін.

Арнайы топтар

Барлық арнайы командалар құрамында орталық допты алысқа лақтырушы. Бүгінде барлық НФЛ командаларында арнайы допты алысқа лақтырушы бар.

Тартулар бойынша айыппұлдар

Квартербек допты басқарады, бірақ допты ойынға енгізетін – орталықтың пас беруі; қорғаныс шебі орталық допты пас бергенше, ойын сызығын кесіп өте алмайды. Епті орталық қарсы команданы пас беру алдында офсайдқа түсіруге көмектесе алады немесе қарсы команда ойыншыларды алмастыруға тырысқанда, допты жылдам пас беру арқылы оларды құқық бұзуға итермелейді. Колледж және мектеп ережелері бойынша, орталыққа, ұзақ пас беруші ретінде, пас берілгеннен кейін 1 секунд өткен соң ғана араласуға болады. Бұл "орталыққа қатысты қиын әрекет" деп есептеледі. Сонымен қатар, пас беру үздіксіз болуы керек. Егер орталық пас беру қозғалысын тоқтатса, бұл "заңсыз пас" жазасына әкеледі. Колледж футболында Дэйв Римингтон кубогы жыл сайын елдегі ең үздік орталыққа табыс етіледі.