Кіріспе

Америка Азаматтық соғысы кезіндегі әскери науқан. Прайс Миссури экспедициясы (29 тамыз – 2 желтоқсан 1864 ж.), сондай-ақ Прайстің шабуылы немесе Прайс Миссуридегі шабуылы деп те белгілі, Америка Азаматтық соғысының Транс-Миссисипи театрында Арканзас, Миссури және Канзас штаттары арқылы жасалған Конфедерация кавалериясының сәтсіз әрекеті болды. Конфедерация генерал-майоры Стерлинг Прайс басқарған бұл науқанның мақсаты Миссуриді қайта басып алу және жалпы соғыста Конфедерацияның бастамасын жаңарту еді. Бастапқыда бірнеше жеңіске жеткеніне қарамастан, Прайс қазан айының соңында генерал-майор Сэмюэл Р. Кертистің басқаруымен Одақ әскерлерінен Вестпорт шайқасында жеңілді. Канзас штатындағы Майн-Крик шайқасында генерал-майор Альфред Плезонтон басқарған Одақ кавалериясынан қосымша жеңіліс көріп, ол Арканзасқа қайта шегінуге мәжбүр болды. Прайс Миссури экспедициясы Миссисипи өзенінің батысындағы оңтүстік штаттарының соңғы маңызды операциясы болды. Бұл операцияның сәтсіз аяқталуы соғыста Одақтың жеңісіне деген сенімді арттырып, президент Абрахам Линкольннің қайта сайлануына септігін тигізді. Бұл сонымен қатар, Миссури штатының даулы шекаралық аймағындағы федералдық билікті нығайтты.

Өмірбаян

Үш жылдық қанды шайқастардан кейін, Конфедерация билігі 1864 жылдың күзінде АҚШ президенттік сайлауы жақындаған кезде үмітсіздікке ұшырады. Одақ батыс өзендері мен маңызды қалаларды бақылап тұрды, Шерман Джорджия арқылы жорықтап, ал Ли Ричмондты қорғаумен айналысты. Сыртқы күштердің мойындауына үміт болмағандықтан, Авраам Линкольннің қайта сайлануы олардың ісіне қатысты апатқа әкелер еді. Осы жазда Конфедерация Транс-Миссисипи департаментінің қолбасшысы генерал Э. Кирби Смиттен генерал-лейтенант Ричард Тейлордың басқаруындағы корпусты Миссисипи өзенінен Атланта мен Мобилді қорғауға көмектесу үшін жіберуді бұйырған еді. Бірақ, өзендегі Одақтың канонерлік кемелерінің патрульдік қызметі салдарынан мұндай өту мүмкін болмады, ал Тейлорға басқа міндеттер жүктелді. Тейлордың өтуіне Одақтың назарын аударуға бағытталған дайындықтардан шабыттанған Смит басқа жоспар ойлап тапты. Ол Миссуриді Конфедерация үшін қайтарып алып, Солтүстік жұртшылығының пікірін Линкольнға қарсы бұруға үміттенеді. Ол Миссури тумасы Стерлинг Прайсқа өз штатына басып кіріп, Сент-Луиске шабуыл жасап, қала мен оның әскери арсеналдарын басып алуға бұйрық берді. Егер Сент-Луис тым күшті қорғалса, Прайс батысқа бұрылып, штат астанасы Джефферсон-Ситиді басып алуы керек еді. Содан кейін Прайс Канзасқа өтіп, Үндістан аумағы арқылы оңтүстікке қарай жылжуға және "сол аймақты есектерінен, жылқыларынан, малдарынан және әскери жабдықтарынан тазалауға" бұйырылды.

Салдары

Форт-Смиттен қашуды үміттене отырып, Прайс 2 желтоқсанда Арканзасқа қайтып оралғанға дейін батысқа қарай Үндістан территориясы мен Техасқа бұрылды. Ол бастапқы 12 мыңдық әскерінің жартысынан астамын, соның ішінде оған қосылған мыңдаған партизандарды жоғалтты. Ол Кирби Смитке "1434 миль (2308 км) жол жүріп, 43 шайқас пен ұсақ шайқаста соғысып, 3000-нан астам федералдық офицерлер мен сарбаздарды тұтқынға алып, шартты түрде босатып, 18 артиллерия данасын жаулап алып, 10 миллион долларлық Миссури мүлкін жойғанын" хабарлады. Бірақ Прайстың Миссури экспедициясы толық сәтсіздікке ұшырады және Вирджиния мен Джорджиядағы Одақтың жеңістерімен бірге президент Линкольннің қайта сайлануына себеп болды. Прайстың Миссури экспедициясының тағы бір күтпеген салдары – ол Миссуриді ешкімнің әскеріне бағынбаған конфедерациялық партизандардан тазартты, себебі оған қосылғандардың көбі өлтірілді немесе онымен бірге штаттан шығып кетті. Прайстың Миссури экспедициясы соғыс барысында Транс-Миссисипи аймағындағы Конфедерацияның соңғы шабуылы болды.

Ретроспективті бағалау

2004 жылы АҚШ армиясының командалық және штабтық колледжі үшін жазылған «Прайс шабуылы кезіндегі құрама соғысты бағалау» атты диссертациясында майор Дейл Э. Дэвис Прайстің Миссури экспедициясының негізгі себебі «құрама соғыстың» принциптерін тиімді қолдана алмауы болды деп тұжырымдайды. Бұл, әлсіз күштің, тұрақты және жартылай әскери күштерді бірлесіп пайдалануын қажет етеді (Вьетнам соғысында Солтүстік Вьетнам мен Вьетконг француздар мен американдықтарға қарсы жасағандай) басым күшті жеңу үшін. Ол Прайстің науқаны кезіндегі баяу жылдамдығын және Конфедерацияның жартылай әскери күштерінің оның тұрақты әскеріне тым жақын болуын да кінәлайды. Майор Дэвис, Прайс Форт-Дэвидсон, Глазго, Седалия және Бунвиллге мағынасыз шабуылдар жасап, бағалы уақыт, оқ-дәрі және адамдарды ысырап еткенімен, Одақтың генералы Роузкрансқа тиімді жауап беру үшін қажетті уақытты берді деп атап көрсетеді. Сонымен қатар, Прайс тоналанған әскери жабдықтар мен басқа да заттардан құралған, үнемі өсіп келе жатқан керуенді күзетуге талап етуі, ақырында «оның шегінуіне кедергі келтірді». Дэвис жазғандай, Прайс Конфедерацияның бұшвакерлерін Федералдық құрылымдарды мазалау үшін пайдаланып, Одақ жауының оларды аумақтың кең аумағында қуу үшін көптеген әскерлерді жіберуіне мәжбүр етуі керек еді. Бұл Прайстің негізгі күштеріне қарсы күресуге қолданылатын күшті азайтар еді. Оның орнына Прайс көптеген партизандарды әскеріне жақын ұстады және тіпті кейбіреулерін қатарына қосты, бұл олардың жылдамдығы мен кішкентай, тәуелсіз бөлімшелерінің тиімділігін азайтып жіберді. Бұл Федералдық генералдарға Прайсті Вестпортта қоршап алып жеңуге жеткілікті күш жинауға мүмкіндік берді, бұл оның науқанын аяқтады, оны шегінуге мәжбүр етті және Азамат соғысында Конфедерацияның соңғы үміттерінің бірін жойды.