Кіріспе
Grand Portage National Monument) - АҚШ-тың Ұлттық ескерткіші, Солтүстік-шығыс Миннесота штатының Супериор көлінің солтүстік жағалауында орналасқан. Бұл аймақ Солтүстік Америкадағы Британ империясының төрт негізгі тері сауда орталығының бірі болды, олардың қатарында Ниагара, Детройт және Мичилимакинац форттары да бар. Гранд Портж – Супериор көліне құя бермес бұрын, көгершін өзенінің соңғы 20 милінде (32 км) орналасқан сарқырамалар мен таяздықтарды айналып өтетін 8,5 мильдік (14 км) (2720 таяқ) жаяу жол. Бұл жол француз-канадтық саудагерлер мен коуэр де буаның қыстаулары мен шығыстағы қоймалары арасындағы тарихи сауда жолының бір бөлігі. Пьюгон өзені және басқа да стратегиялық ішкі өзендер, көлдер мен портэйдждерден тұратын бұл жол индустриалды дәуірге дейінгі кезеңде ерекше маңызға ие болды. Ол Канаданың мекенделген аймақтары мен Атлантика портынан теріге бай Руперт жеріне және Солтүстік-Батыс аумағына жылдам су жолымен қол жеткізуді қамтамасыз етті. Супериор көлінен шамамен 50 миль (80 км) жоғары ағыста орналасқан бұл сауда жолы Солтүстік континенттік бөліністегі Лэнд Портж биіктігін кесіп өтеді, соның арқасында Пейдж өзені/Ұлы көлдер су алабындағы Оңтүстік көл, Жаңбырлы өзен су алабындағы Солтүстік көлмен байланысады. Сондықтан Гранд-Портаж – Нельсон өзенінің Гудзон шығанағына және Сент-Лоуренс өзенінің Атлант мұхитына құятын су алабы арасындағы маңызды байланыс болып табылды.
Тарих
2000 жыл бұрын американдық түпкілікті халықтар Гичи онгигамингті, яғни "Ұлы тасымалдау орнын" пайдаланып, Супериор көліндегі жазғы үйлерінен Миннесота мен Онтарионың ішкі аймандарына қыстағы аң ауру жерлеріне баратын. 1729 жылы кри тайпасының жетекшісі Аучага, француз тері саудагерлерінің бірі Пьер Гольтье де Вареннге Виннипег көлінің "батыс теңізіне" қалай жету керектігін көрсететін карта салды. Уақыт өте келе Гранд-Портедж солтүстіктегі бай терілі аймаққа кіретін қақпаға айналды, ол алыс ішкі бекеттерді тиімді халықаралық нарықтармен байланыстырды. Гранд-Портедж жолы – бұл 14 шақырымдық (8,5 миль) жол, ол Гранд-Портеджді Пиджен өзеніндегі Форт-Шарлоттамен байланыстырады. Руперт жерінен келген саяхатшылар терілерін каноэмен Форт-Шарлоттаға жеткізіп, тері жинақтарын Гранд-Портеджге тасымалдайтын. Олар Монреальден келген саудагерлермен кездесіп, терілерін тауарлар мен жабдықтарға айырбастайтын. Әр каноэ "бригадасы" кейін бастапқы орнына қайтатын. Тери саудагерлері Гранд-Портеджде Форт-Шарлотта сауда бекінісін салды. Олар француз колониялық стиліндегі Ұлы залды салып, онда жиналыстар, дүкен және басқа да құрылыстар орналастырды. 1795 жылы Джей шартына қол қойылғаннан кейін, 1818 жылы АҚШ-Канада шекарасының батыс бөлігі белгіленгеннен кейін және АҚШ қоныс аударушыларының Минесота аумағына біртіндеп қоныстануынан кейін Гранд-Портедждегі британдық операциялар қысымға ұшырады. 1802 жылдың шілде айының ортасында Солтүстік Америкадағы ең табысты тері сауда компаниясы – Солтүстік-Батыс компаниясының серіктестері Гранд-Портедждегі Ұлы залда кездесті. Олар өздерінің жазғы штаб-пәтерін Супериор көлінің Гранд-Портедж шығанағының қорғалған жағалауынан солтүстікке қарай 80 шақырым (50 миль) қашықтықтағы Каминистикия өзенінің сағасына көшіруге дауыс берді. Британдық Норвестерлер 1780-ші жылдардың ортасында Гранд-Портеджде ұйымдасқан кезден бастап, Америка Құрама Штаттары олардың осы аумақта американдықтармен бәсекелесуін тоқтатуды қалады. Шілдедегі дауыс беру Солтүстік-Батыс компаниясының 18 ғимаратты бұзып, материалдарды компанияның шхуналарында АҚШ жерінен алыс жаңа Форт-Уильямды салу үшін солтүстікке тасымалдайтынын білдірді. Ғимараттар жергілікті қарағай, қайың және шомырдан салынды және 2000-нан астам самырсын бағаналарымен қоршалған. 1854 жылы Оджибве тайпасы АҚШ-пен келісімшартқа қол қойып, Гранд-Портеджді өздерінің резервациясының бөлігі ретінде бекітті. Тайпа мүшелерін оқыту үшін мектеп ашылды және 1856 жылы пошта бөлімі құрылды. 1887 жылы үкімет резервацияны таратуды және оны жалпы қоныстануға ашуды шешті. 1951 жылы мүлік Гранд-Портедж Ұлттық тарихи орны болып жарияланды және келушілерге ашылды. 1958 жылы ол Ұлттық ескерткіш мәртебесін алды. Портаж жолы да жеке Миннесота штатының тарихи орны болып тағайындалды. Ескерткіштің барлығы Гранд-Портедж үнді резервациясының шекарасында орналасқан. Депо тері саудасы мен Оджибве өмір салтын көрсету үшін қайта құрылды. Ол 1966 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді.
Көрермендер мен іс-шаралар
Портаж жолы тарихи дәуірдегідей бірдей жерде және жағдайда сақталған. Келушілер Супериор көлінен Пиджон өзеніне дейін 8.5 миль (14 км) қашықтықты жаяу жүріп өте алады. Ескерткіштегі еріктілер мен парк қызметкерлері сол кездің киімдерін киеді. Олар ас үй, Үлкен зал, каноэ қоймасы, Ожибве ауылы және саяхатшылар лагерін, сондай-ақ Stockade төңірегіндегі аумақты қамтиды, 18-ғасырдың басындағы сауда бекетіндегі өмірді түсіндіріп, мағынасын ашады. Тамыз айының екінші демалыс күндері Гранд-Портадж ұлттық монументінде кездесу (rendezvous) қайта жаңғыртылады. Сонымен қатар, Гранд-Портадж үнді резервациясында көптеген үнді миссиясын тартатын поу-воу өтеді. Кездесу (Rendezvous) және Поу-воу Персеид метеорлық жауынымен бір уақытта өтеді. Үлкен залдың төрт бұрыштық бөлмесі тері саудасының әртүрлі салаларын көрсететіндей безендірілген: акционердің жатын бөлмесі, сауда бекеті (тері мен тауарлардың үлгілерімен), Гранд-Портаждан өткен терілерден жасалған дайын өнімдермен Лондон көшесінің көрінісі және бобр терісінен әдемі киім жасау қадамдарын көрсететін шляпшы дүкені.
Гранд Портж ұлттық ескерткіш мұра орталығы
2007 жылы ашылған Grand Portage Ұлттық ескерткішінің Мұра орталығында Оджибве мәдениеті мен тері саудасы туралы көрме галереялары, кітап дүкені, мультимедиалық бағдарламалар, саябақ кеңселерi, архивтер және сынып бөлмелерi орналасқан. Орталық Ұлттық саябақтар қызметі мен Көлі Чиппева тобына қарасты Grand Portage тобының бірлескен жобасы болып табылады. Пиджен өзені қайта құрылған бекіністен солтүстікке қарай шамамен 5 шақырым (3 миль) қашықтықта орналасқан. Пиджен негізінен шығысқа қарай ағып, шамамен 8 шақырым (5 миль) қашықтықтағы шығыс шығанағы арқылы Superior көліне құяды. Портаж жолы Пиджен өзенімен бұрынғы Форт-Шарлоттадан солтүстік-батысқа қарай 14 шақырым (9 миль) жерде қиылысады. Портаж Форт-Шарлоттаның шығысындағы өзенді айналып өту үшін жасалған. Форт-Шарлоттадан каноэ жолы Пиджен өзенімен батысқа қарай, Ароу өзенінің сағасынан өтіп, шығыс-батысқа қарай Маунтин көліне дейін созылады. Ескі үндістер жолы солтүстікке қарай, 38 метрге төмен түсіп, шығыс-батысқа қарай Ароу көліне дейін жалғасады. Саяхатшылар ауыр жүк тиелген каноэлерімен Petit Neuf немесе Watape Portage арқылы батысқа қарай, Жебе өзенінің су жинау алабында орналасқан Watape көліне жаңа жол салады. Содан кейін Petit Detroit арқылы Rove көліне, ал Grand Neuf немесе Long Portage арқылы Жебе көлінің батыс жағындағы Rose көліне жетеді. Rose көлінен Арроу өзенімен Оңтүстік көліне. Оңтүстік көлінен солтүстікке қарай 700 метрлік Height of Land Portage арқылы солтүстікке қарай, сулары батысқа қарай Виннипег көліне ағатын North Lake көліне дейін. Осы жерден батысқа қарай бірнеше өзендер мен көптеген көлдер арқылы Lac La Croix көліне дейін жол салады, мұнда Форт-Уильямнан келген жол қосылады. Lac La Croix көлі Grand Portage-ден батысқа қарай 161 шақырым (100 миль), ал Height of Land Portage-ден батысқа қарай 106 шақырым (66 миль) қашықтықта орналасқан.
Бүгінгі жол
Гранд-Портаж көптеген қысқа порттаждаудан аулақ болу үшін жасалды. 14 шақырымдық жол Супериор көлінің Гранд-Портадж шығанағындағы бекіністен басталып, батысқа қарай, көктайғақ жердің ортасына дейін, көптеген тасқындар мен түрлі шарлауықтарды айналып өте, Пейджон өзенінің ортасына дейін созылады. (Ең танымалдары – Ортаңғы және Күгіл шарлауықтары. Екеуі де Гранд-Портаж мемлекеттік паркіне кіреді және Роув формациясында орналасқан. Ортаңғы шарлауықты шекараның Канада жағындағы Pigeon River провинциялық паркінен оңай көруге болады.) Портаж Супериор көлінен басталады, биіктігі 600 фут (183 м), ол Саутут таулар тізбегіндегі екі ойыс арқылы батысқа қарай қозғала бастайды. Ол 2,6 миль (4 км) өткеннен кейін қысқа уақытқа шамамен 1000 фут (305 м) деңгейге жетеді. Тағы 1,5 миль (2 км) өткеннен кейін ішкі аймақтық тас жолға жетеді. Осы жерден жол 1300 фут (396 м) биіктікке көтеріліп, Пейджон өзеніндегі Форт-Шарлоттаға дейін 1260 фут (384 м) биіктікке дейін төмендейді. Купер, Дэвид Дж., Секстанттар мен спутниктер туралы: Дэвид Томпсон және Гранд-Портаж ГИС зерттеуі CRLS коллоквиумы, Кенора, Онтарио, Канада, 2004. Гамильтон, Скотт, Грэм, Джеймс, Норрис, Дэйв, "Егер бұл қабырғалар сөйлей алса:" Гран Портж ұлттық ескерткішіндегі фортты зерттеу үшін ГИС қолдану, Антропология кафедрасы, Лейкхед университеті, Онтарионың Тандр-Бэй қаласы, Канада, 2004.
Аты Ұзындығы Көлінен арақашықтығы Ескермелер
Гранд-Портаж 8,16 миль 8,16 миль
Пейджон өзені 1,52 9,66
Partridge Portage 0,25 9,91
Пейджон өзені 4,25 14,16
Décharge 0,25 14,41
Пейджон өзені 1,75 16,16
Décharge 0,35 16,51
Пейджон өзені 3,13 19,64
Fowl Portage 1,13 20,77
Fowl Lake 4,55 25,32
Moose Portage 0,41 25,73
Moose Lake 4,25 29,98
Great Cherry Portage 0,48 30,46
Көл 0,25 30,71 қазір "Vaseux Lake" деп белгілі
Mud Portage 0,15 30,86 қазір "Vaseux Portage" деп белгілі
Көл 0,30 31,16 қазір "Fan Lake" деп белгілі
Lesser Cherry Portage 0,13 31,29
Mountain Lake 7,81 39,10
Watap Portage 0,30 39,40
Watap Lake 3,70 43,10 батыс бөлігі қазір "Rove Lake" деп белгілі
Great New Portage 1,46 44,56 қазір "Long Portage" деп белгілі
Rose Lake 3,0 47,56
Портаж 0,01 47,57
Mud Lake 2,62 50,19 қазір "Rat Lake" деп белгілі
Портаж 0,21 50,40
South Lake 2,84 53,24
Height of Land Portage 0,26 53,50 миль (86 км)
Gun Flint Lake E. 2,77 56,27 қазір "North Lake" деп белгілі
Décharge 0,01 56,28
Gun Flint Lake W. 8,92 65,20 қазір жай ғана "Gunflint Lake" деп белгілі
Rpd 0,01 65,21
Lake Strait 0,25 65,46
Little Rock Portage 0,02 65,48
Lake Strait 0,75 66,23
Rapid 0,01 66,24
Lake Strait 0,25 66,49
Mid Fall Portage 0,06 66,55
Lake Strait 0,25 66,80
Island Portage 0,29 67,09
Көл 1,35 68,44
Rapid 0,02 68,46
Көл 0,85 69,31
Rapid 0,07 69,38
Lake Strait 0,75 70,13
Rapid 0,05 70,18
Lake Strait 0,50 70,68
Rapid 0,40 70,72
Lake Strait 0,20 70,84 [sic]
Rapid 0,01 70,85
Lake Strait 0,45 71,05
Rapid 0,01 71,06
Lake Strait 0,70 71,51 [sic]
Rapid 0,02 71,53
Көл 5,35 76,88
Décharge 0,05 76,93
Lake Strait — 77,63
Портаж 0,01 77,64
Lake Seiganagh 10,07 87,71
Портаж 0,01 87,72
Swamp Lake 0,82 88,54
Swamp Portage 0,24 88,78
Cypress Lake 5,35 94,13
Портаж 0,02 94,15
Knife Lake 10,70 104,85
Портаж 0,04 104,89
Lake Strait 0,20 105,09
Портаж 0,09 105,18
Көл 0,60 105,78
Carp Portage 0,15 105,93
Birch Lake 4,0 109,03
Портаж 0,11 110,04 [sic]
Basswood Lake 16,00 126,04
Портаж 0,10 126,14
Lake Strait 0,25 126,39
Fir Portage 0,20 126,59
Lake Strait 0,22 126,81
Rapid 0,04 126,85
Lake Strait 0,35 127,20
Rapid 0,02 127,22
Lake Strait 1,50 128,72
Портаж 0,07 128,79
Көл 0,65 129,44
Портаж 0,09 129,53
Crooked Lake 16,80 146,33
Curtain Fall Portage 0,10 146,43
Rapid 0,03 146,46
Iron Lake 4,50 150,96
Bottle Portage 0,25 151,21
Nequaquon Lake 22,10 173,31
Портаж 0,02 173,43
Көл 5,60 179,03
Портаж 0,15 179,18
Lake Strait 0,50 179,68
Портаж 0,04 179,72
Loon's Narrows 7,60 187,32
Sand Point Lake 9,67 196,99
Nameukan Lake 5,20 202,19
Nu. Portage 0,08 202,27
Lakelet 0,25 202,52
Портаж 0,14 202,66
Lake Strait 5,20 207,86 миль (335 км)