Кіріспе

Орхидеялар туысы Максиллария, бау-бақша саудасында Max деп қысқартылып аталады, орхидеялар отбасының (Orchidaceae) ірі туысы болып табылады. Бұл әртүрлі морфологиялық формалары бар алуан түрлі туыс. Олардың сипаттамалары кең ауқымда өзгеріп кетуі мүмкін. Көбінесе оларды өрмекші орхидеялар, жалын орхидеялар немесе жолбарыс орхидеялары деп атайды. Олардың ғылыми атауы латын тіліндегі "maxilla" сөзінен шыққан, яғни "жақ сүйегі", ол кейбір түрлердің тістегі мен ерінінің түбіндегі құрылысының иілген жаққа ұқсауын көрсетеді.

Сипаттама

Олардың псевдобульбалары дөңгелек немесе сопақ пішіндес және әрқайсысында бір немесе екі сүйір жапырақ болады. Кейбір түрлері қысқа тамырсабақта тығыз орналасып өседі, ал басқа түрлерінде псевдобульбалар ұзын тамырсабақта біршама қашықтықта болады. Бұл тамырсабақтың сыртын жартылай мөлдір, күміс сұр түсті қабықша жабады. Гүлдер псевдобульбаның түбінен шығатын қысқа гүлсабақтарда жалғыз гүлдейді. Көбінесе олар кішкентай немесе өте кішкентай болады, бірақ кейбір түрлері ірі, әдемі гүлдерге ие. Гүлдері жапырақтарынан ұзын болмайды. Олардың бос жапырақшалары мен тостағаншалары әдетте иілісқан және біріккен лабеллмен, үш көзге көрінбейтін бөлігімен жабдықталған. Немесе еріннің дискісінде ( = еріннің бөліктерінен сәулеленетін орталық бөлігі) айқын каллус болуы мүмкін. Папиллярлар ( = без сияқты кішкентай дөңгелектер) және еріннің трихомалары әртүрлілікке толы. Папиллярлардың ең көп кездесетін пішіні - конус тәрізді, ұштары дөңгелек немесе сүйір болады.

Таксономия

Бұл туыс 1794 жылы Хиполито Руис Лопес және Хосе Антонио Павон Хименеспен құрылған. 2007 жылы молекулалық филогенетикалық зерттеу Максилларинай субплемениінде қабылданған көптеген туыстардың (оның ішінде Антосифон, Криптоцентр, Хризоцикнис, Сиртидиорхис, Мормолика, Питифилл және Тригонидиум) сол кездегідей анықталған Максилларияның ішіне енгенін көрсетті, бұл туысты полифилетикалық етеді. Авторлар 17 жеке туысты тануды ұсынды, соның ішінде қосымша Brasilorchis, Camaridium, Christensonella, Heterotaxis, Inti, Mapinguari, Maxillariella, Nitobulbon, Ornithidium, Rhetinantha және Sauvetrea. Басқа дереккөздер көбінесе консервативті көзқарас ұстанады, барлық туыстарды кеңейтілген Максилларияның құрамында қарастырады. Мысалы, 2023 жылға дейін Plants of the World Online сайты Максилларияның синонимдері ретінде 40-тан астам басқа туыс атауларын тізімдеген. Бұл туыс ішіндегі жылуға дейін суыққа төздірілетін температуралық талаптардың әртүрлілігін көрсетеді. Олар көбінесе ірілеу эпифиттер, бірақ кейбіреулері жерде өсетін немесе тіпті тасқа жабысатын (мысалы, M. rupestris) түрлерге жатады.

Өсіру

Максиллария гүл өсірушілер арасында кең таралған туыс емес. Оның тек бірнеше түрі ғана ірі, әдемі гүлдер береді. Бірақ, кейбір түрлері, әсіресе Maxillaria tenuifolia сияқты, гүлдерінің хош иісі үшін коллекционерлердің қызығушылығын тудырады.