Кіріспе

Орхидеялар тұқымдасына жататын гүлді өсімдік.
| name =
| image = Dactylorhiza fuchsii Mariazell 01. JPG
| taxon = Dactylorhiza fuchsii
| authority = (Druce) Soó
|synonyms ref=

Dactylorhiza fuchsii – биіктігі алты миллиметрден екі метрге дейін жететін көп жылдық шөптесін өсімдік. Гүлшоғыры маусым-тамыз айларында гүлдейтін тығыз гүлді масақтан тұрады, бастапқыда конус тәрізді, кейін цилиндр тәрізді болады. Гүлдің түсі ақтан ақшыл қызғылтқа дейін өзгереді, қызғылт дақтармен, қара қызғылт түстес бұрандалар немесе нүктелер мен сызықтардың симметриялық үлгісімен безендірілген. Гүлдің төменгі жапырағы (ерні) үш бөлікке бөлінген. Гүлдің жапырақшалары гүлден әдетте қысқа болады. Еріннің мөлшері өте ұқсас Dactylorhiza maculata түріне қарағанда кішірек және үш терең тілікке бөлінген. Орталық бөлігі бүйірлік бөліктерінің жартысынан артық көлемде болады. Кейбір топтары күшті хош иіс шығарып, күндіз ұшатын көбелектерді қызықтырады. Жапырақтары тар ланцет пішіндес, кедірлі және көбінесе қара дақтармен жабылған.

Сәйкестендіру

Бір-біріне ең ұқсас орхидеялар Dactylorhiza maculata тобына жатады. D. maculata ssp. maculata гүлдің төменгі жапырақшасы үш бөлікке тереңірек бөлінбегендігімен, ал D. maculata subsp. saccifera бір түймесі ірі әрі қап тәрізді (сақша тәрізді) және гүл шоғырының жапырақшалары гүлдермен бірдей ұзын немесе одан ұзын болады. "Макулата тобынан" тыс, D. majalis D. fuchsii-ге өте ұқсас, бірақ келесі ерекшеліктерімен ажыратылады: жапырақтарындағы дақтар аз созылған, гүл шоғырының жапырақшалары ұзын, ал төменгісі гүл шоғырының өзінен асып кетеді; ол көбінесе цилиндрлі емес (сәл дөңгелек), сабағы қуыс (қатты емес) және жапырақтары аздап ірі. Басқа ұқсас орхидеялар – D. incarnata және D. lapponica, бірақ бұл түрлердің сабақтары қуыс және өсетін ортасы әртүрлі (сортаңдар мен батпақтар).

Таралуы және мекендейтін ортасы

D. fuchsii – Еуропаның батысында Ирландиядан шығысқа қарай Моңғолияға, Алтай тауларына және Солтүстік Азияға дейін тараған еуросибірлік түр. Dactylorhiza fuchsii Tulasnellaceae және Ceratobasidium топтарындағы саңырауқұлақтармен микоризалық байланыс құрайды.

Таксономия

Dactylorhiza – бұл өсімдіктің тамырларының пішініне байланысты «саусақ тамыр» дегенді білдіретін ежелгі грек сөзі. Fuchsii түрінің атауы 16 ғасыр неміс ботанигі Леонхарт Фуксқа құрмет көрсету үшін берілген. «Common spotted» ағылшынша атауы түрдің көп таралуын және жапырақтарындағы дақтарды көрсетеді. Француз және неміс тілдеріндегі қолданылатын атаулар да Леонхарт Фуксқа құрмет көрсетеді. Бұл өсімдік мәселілі орхидеялар тобына жатады. D. fuchsii гүл түсі мен гүлдің морфологиясы, өсімдік биіктігі және гүлдің хош иісі жағынан өте өзгергіш. Бұл генетикалық материалдың бір түрден екіншісіне (екі түр бірге өсетін ортада, бірақ толық оқшауланбаған, түрлер аралық будандастыру және ата-аналық түрге қайта будандастыру арқылы) оңай интрогрессияға түсуіне, осы өсімдіктердің тіршілік ортасына және әртүрлі топыраққа тез бейімделу қабілетіне және басқа да себептерге байланысты. Осының нәтижесінде, бұл өсімдіктің көптеген формалары анықталған. Кью бақтарының әлемдік тізімінде 25-тен астам түр тіркелген, олардың 7-сі жарамды деп танылған.

Кіші түрлер

Dactylorhiza fuchsii subsp. carpatica (Batoušek & Kreutz) Kreutz – Словакия
Dactylorhiza fuchsii subsp. fuchsii (Испания және Ирландиядан Сібір мен Моңғолияға дейін кең таралған)
Dactylorhiza fuchsii subsp. hebridensis (Wilmott) Soó – Ұлыбритания аралдары
Dactylorhiza fuchsii subsp. okellyi (Druce) Soó – Ұлыбритания аралдары
Dactylorhiza fuchsii subsp. psychrophila (Schltr.) Holub – Солтүстік және Орталық Еуропадан Батыс Сібірге дейін
Dactylorhiza fuchsii subsp. sooiana (Borsos) Borsos – Словакия, Венгрия