Кіріспе
Bulbophyllum – Orchidaceae тұқымдасына жататын, көбінесе эпифиттік және литофиттік орхидеялар туысы. Бұл туыс орхидеялар тұқымдасының ең ірі туысы және 2000-нан астам түрі бар гүлді өсімдіктердің ең үлкен туыстарының бірі, олардың санынан тек Astragalus ғана көп. Бұл орхидеялар Африка, Оңтүстік Азия, Латын Америкасы, Батыс Кариб аралдары, Үнді және Тынық мұхитындағы түрлі аралдар сияқты әлемнің көптеген жылы аймақтарында кездеседі. Осы туыстағы орхидеялардың тамырлары жіп немесе талшықты болып келеді, олар ағаштардың немесе тастардың бетімен өседі немесе бұтақтардан төңкеріледі. Сабағы тамырсабаққа және псевдобульбаға бөлінеді, бұл ерекшелік осы туысты Dendrobium туысынан ерекшелендіреді. Псевдобульбаның үстінде әдетте бір ғана жапырақ болады, ал псевдобульбаның тамырынан өсетін тармақталмаған гүл сабағында бірнеше гүл орналасады. Bulbophyllum туысын кішірек туыстарға бөлуге бірнеше әрекеттер жасалған, бірақ көптеген әрекеттер таңдалған өсімдіктер отбасыларының әлемдік тізімімен қабылданбады.
Bulbophyllum is a genus of mostly epiphytic and lithophytic orchids in the family Orchidaceae. It is the largest genus in the orchid family and one of the largest genera of flowering plants with more than 2,000 species, exceeded in number only by Astragalus. These orchids are found in diverse habitats throughout most of the warmer parts of the world including Africa, southern Asia, Latin America, the West Indies, and various islands in the Indian and Pacific Oceans. Orchids in this genus have thread like or fibrous roots that creep over the surface of trees or rocks or hang from branches. The stem is divided into a rhizome and a pseudobulb, a feature that distinguished this genus from Dendrobium. There is usually only a single leaf at the top of the pseudobulb and from one to many flowers are arranged along an unbranched flowering stem that arises from the base of the pseudobulb. Several attempts have been made to separate Bulbophyllum into smaller genera, but most have not been accepted by the World Checklist of Selected Plant Families.
Сипаттама
Bulbophyllum тұқымдасына жататын өсімдіктер – өсетін бетімен қозғалмалы тамырлары бар, жіп немесе талшықты тамырларымен жабысқан эпифиттік немесе литофиттік симподиалдық шөптер. Сабағы тамырсабақтан және псевдобульбадан тұрады, соңғысында әдетте ет тәрізді немесе былғары жапырақтарының біреуі немесе екеуі болады. Гүлдері псевдобульбадан, көбінесе оның түбінен шығатын, тармақталмаған масаққа жиналған. Дорсальді жапырақша бүйірлік жапырақшалардан бос, ал олардың өзі бос немесе біріккен болуы мүмкін. Жана жапырақшалары да бір-бірінен бөлек және бүйірлік жапырақшалардан кішкентай. Лабеллум көбінесе ет тәрізді, иілген және бағананың түбіне бекітілген. Бұл тұқым тропикалық аймақтарда кең таралған, Австралияда, Оңтүстік-Шығыс Азияда (Борнеода 200-ден астам түрі бар), Үндістанда, Мадагаскарда (135 түрі бар, олардың кейбіреуі эндемиктер), Африкада және тропикалық Орталық және Оңтүстік Америкада кездеседі. Қазіргі кезде бұл тұқымға қатысты 2800-нен астам жазба (қабылданған атаулар мен синонимдер) тіркелген. Бұл үлкен сан және оның формаларының көптертүрлілігі осы тұқымды таксономистер үшін елеулі қиындыққа толы етеді: 120 бөлімше және кіші түрлер тізімделген. Тұқымның атауы (Bulbophyllum) грек тіліндегі bolbos – «түйер» және phyllon – «жапырақ» сөздерінен шыққан, бұл жапырақ өсетін псевдобульбаларға сілтеме жасайды. Дримоданың бұрынғы түрлеріне D. digitata (қазір B. digitatum), D. gymnopus (қазір B. gymnopus), D. latisepala (қазір B. capillipes), D. picta (Дримоданың типтік түрі, қазір B. drymoda) және D. siamensis (қазір B. ayuthayense) кіреді.
Эволюция және биогеография
Молекулалық филогенетикалық зерттеулер орхидеялар тұқымының Bulbophyllum туысының пайда болуын ерте миоценге жатқызады. Биогеографиялық талдаулар және ата-бабалар аймағын қайта жаңғырту Азия-Тынық мұхиты аймағын Bulbophyllum-ның ата-бабалар аймағы ретінде анықтады және "Азия-Тынық мұхитынан тыс" шығудың, сондай-ақ прогрессивті (шығыстан батысқа қарай) таралу арқылы түрлердің әртараптануының ерте және соңғы миоцендегі сценарийін көрсетеді. Осының нәтижесінде Мадагаскар, Африка және Неотропиктерде үш қосымша сәулелену орын алды.
Бөлімдер
2019 жылы Bulbophyllum төрт топқа бөлінді: Неотропика, Африка, Мадагаскар және Азия-Тынық мұхиты.
Аңтану
Бұлбафиллиумның көптеген түрлері шіріген денелердің иісіне ұқсас хош иіс шығарады, ал оларға тартылған шыбындар тозаңдау арқылы олардың көбеюіне көмектеседі. Поллинарийді алып тастау және поллинияларды орналастыру процесін жеңілдету үшін, бұл орхидеялар тобы, әсіресе Дацини жеміс шыбындарына тартымды түрлері, өте өзгертілген, динамикалық губа механизміне ие – шарнирлі, тебілгіш немесе серіппелі губа (гүлдің ресупинатты немесе ресупинатты емес болуына байланысты жабық немесе ашық күйде сақталады). Тартылған шыбын ашық губаға орналасқаннан кейін, одан әрі зерттеу, қоректену және губаның негізіне қарай қозғалу губаның күшпен жабылуына әкеледі, соның салдарынан шыбын колонна қуысына түсіріліп, поллинарийді алып тастау немесе поллинияларды орналастыру процесі басталады.
Бағбандықта қолдану
Bulbophyllum (орхидеялар саудасында қысқартылған түрі - Bulb.) – бір ғасырдан астам уақыт бойы орхидея коллекционерлерінің назарында болған түрлерді қамтиды. Бұл өсімдіктерге жоғары ылғалдылық пен жақсы ауа айналымы қажет, және олардың көпшілігі жыл бойы үздіксіз гүлдейді. Олар орташа жарық деңгейінде жақсы өседі, бірақ терең көлеңкеде өркендемейді. Оларды өсіру орташа қиындықпен байланысты, ал белгілі бір нәтижеге жету үшін бақыланатын өсіру ортасы қажет. Әдетте, бұл өсімдіктер үй өсімдіктері ретінде қолайлы емес, және олардың көпшілігі жеткілікті ауа айналымы болмаса, Вардиан шкафында да жақсы өспейді. Өсімдіктердің өсу қасиеті тамыр тәрізді бөлімдерде кеңінен орналасқан псевдобульбаларды жасайды, сондықтан олардың көпшілігін плакеттерге орналастыру тиімді. Бұл туыстың кейбір түрлері өте ірі болып өседі, бірақ көпшілігі жылы, ылғалды тропикалық ормандардағы шағын және орташа эпифиттер болып табылады. Егер оларды жылы ұстаса, олар жыл бойы тоқтаусыз өсе береді, өсіру кезінде орташа мөлшерде қоректік заттар қажет, және оларды үнемі ылғалды ұстау керек. Олар қысқа мерзімге құрғақшылыққа төзе алады, бірақ олардың жіңішке тамыр жүйесіне үнемі ылғалды жағдай қажет. Кейбір кіші түрлер диаметрі кішкентай қабық субстраты бар горшоктарда жақсы өседі. Өсімдіктер әдетте өте нәзік тамырларды жасайды, ал тамырлар оңай зақымданады. Өсімдіктер тамырларына тигізілген кез келген бұзылысқа жағымсыз реакция жасайды. Жақсы орта жасалғаннан кейін, оларды күту оңай, бірақ жоғары ылғалдылық және жаңа, жеңіл айналымды атмосфера маңызды. Бұл түрлердің көпшілігі суық температураны немесе мұздауды көтере алмайды. Гүлдері шырын, зәр, қан, нәжіс, шірік және кейбір түрлерінде хош иісті жеміс иісі сияқты әртүрлі иістер шығарады. Көпшілігі шыбындармен тозаңданады және шыбындардың көптеген тобын тартады. Bulbophyllum beccarii гүлдеген кезде өлі пілдердің тобының иісіне ұқсас деп айтылады, ал бұл түр және Bulbophyllum fletcherianum гүлдеген кезде өсімдіктер өсірілетін жылыжайға кіруді қиындататын күшті гүлді хош иісімен сипатталады.