Кіріспе

Австралиялық жүзуші Нил Брукс (27 шілде 1962 жылы туған) – Австралияның бұрынғы спринттік еркін жүзушісі. Ол 1980 жылғы Мәскеу Олимпиадасында 4 × 100 м эстафеталық кешенде «Тыныш сенімді төрттік» құрамында жеңіске жеткенімен әйгілі. Брукс жүзудегі жетістіктерімен қатар тәртіптік бұзушылықтарымен де танымал болды, ол жиі ресми тұлғалармен қақтығысқа түсіп, санкциялармен қорқытылды. Англияда туған Брукс бала кезінде Австралияға көшіп келді және балалық шақтағы оқиғада суға түсіп қалғаннан кейін жүзу сабақтарын бастады. Бастапқыда техникасы жетілмегендіктен танымал болған Брукс жасөспірімдер қатарында тез өрледі. Брукс 1976 жылы Австралия чемпионатында тұңғыш рет өнер көрсетті, бірақ 1979 жылы ғана ұлттық деңгейде жүлделі орын алды және FINA (Fédération Internationale de Natation) жүзу әлем кубогында Австралия құрамасы сапында дебют жасады. 1980 жылы ол 100 метрге еркін жүзуден Австралия рекордын жаңарып, ұлттық құрама лагеріне шақырылып, танымал болды. Сол жерде ол алғаш рет ресми тұлғалармен келіспей, олардың өзіне немқұрайлы қарағанын айтып, лагерьден кетіп қалды. Ол 1980 жылғы Мәскеу Олимпиадасына Австралия құрамасына іліккенімен, Кеңес Одағының Ауғанстанға басып кіруіне байланысты Ойындарды бойкоттауға саяси қысым көрсетілді. Мәскеуге келгеннен кейін Брукс 100 метрге еркін жүзуде азапты жағдайға тап болды, астма шабуылына ұшырап, финалға қатыса алмады. Оның жүзу мансабының шыңы 4 × 100 м эстафеталық кешенде болды, ол соңғы кезеңде Кеңес Одағының Сергей Копляковын қуып жеңіп, Австралия үшін тартысты жеңіске қол жеткізді. Бұл жеңіс Олимпиада деңгейінде АҚШ-тың жеңіске жетпеген жалғыз жағдайы болып табылады. Олимпиададан кейін Дон Талбот Бруксты тәртіптік бұзушылықтарға байланысты Австралия спорт институтынан шығарып салды. Ол Арканзас университетінде жүзуге стипендия алып, ондағы тәртіптік талаптардың көңілділігін бағалады. 1982 жылы Брисбенде өткен Ұлттар Достығы ойындарына оралған Брукс дайындық кезінде ресми тұлғаларды қайтадан ашуландырды. Жақсырақ тұру жағдайларын талап еткеннен кейін Брукс команда менеджерімен физикалық қақтығысқа түсті. Нәтижесінде ол Ұлттар Достығы ойындарынан кейін күшке енетіндей дисквалификация алды. Алайда, оның командаластары наразылық білдіріп, командадан кетумен қорқытқандықтан, тыйым алынып тасталды. Дайындық кезеңіндегі қиындықтарға қарамастан, Брукс сәтті өнер көрсетіп, 100 метрге еркін жүзуде жеңіске жетті және 4 × 100 метрге еркін жүзу және эстафеталық кешенде алтын медальдар жеңіп алды. Брукс 1984 жылы Лос-Анджелесте өткен екінші Олимпиада ойындарында өнер көрсетіп, 4 × 100 м эстафеталық кешенде күміс, ал эстафеталық кешендегі іріктеу кезеңдерінде жүзуден қола жүлде алды. Брукстың халықаралық мансабы 1986 жылы Эдинбургте өткен Ұлттар Достығы ойындарында 100 метрге еркін жүзуде күміс, ал эстафеталық кешенде алтын медальмен аяқталды. Осыдан кейін ол Австралияға оралған кезде 46 банка сыра ішкені үшін жұмыстан шығарылды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол жаңалықтарды жүргізуші және спорт комментаторы болды, бірақ 1999 жылы алкогольге тәуелділігіне байланысты туындаған бірқатар оқиғалардан кейін жұмыстан босатылды. Кейіннен ол бірнеше заңдық мәселелерге тап болды.

Алғашқы жылдар

Брукс жалғыз бала ретінде Англияның Крю қаласында дүниеге келді. Төрт жасында жұмысшы сыныбынан шыққан ата-анасы Мик пен Норамен бірге Батыс Австралияға көшіп барды. Оның алғашқы сумен кездесуі жайлы болған оқиғасы, дерлік трагедияға ұласты. Жеті жасында ол Swan өзенінің жағасында досымен ойнап жүргенде, олар суға қарай итермелей кеткен қайыққа мініп, ол қайық айналып кетті. Брукс қайыққа тіріліп ұстануға мәжбүр болды, ал досы жағаға жүзіп келіп көмек сұрады. Оның жүзу стилі техникалық тұрғыдан жақсарды. Дегенмен, ол әрқашан өз санасының күшіне сенімді болды, "Бұрын мен тек жігерге сүйеніп жүздім, енді жігермен қатар жүзу стилім де бар. Мен жарыста әрқашан ең жауырынып, қайсар бала болдым" деді. Осының нәтижесінде Брукс жекелей жарысқа және 4x100 метрлік эстафеталық кешенге іріктелді. Бірақ, Кеңес Одағының Ауғанстанға басып кіруі салдарынан, АҚШ бастаған Батыс әлемінің көп бөлігі Ойындарға бойкот жариялады, тағы бір кедергі пайда болды. Австралияның премьер-министрі Малкольм Фрейзер Австралия Олимпиада комитетінің де басшысы болды, және спортшыларға Ойындарға бойкот жариялау үшін қатты саяси қысым көрсетілді. Алайда, Тонелли тек спортшылар ғана бойкоттан зардап шегетінін, ал сауда қатынастары өзгеріссіз жалғаса беретінін түсінді. Ол спортшылардың бәсекеге қатысу құқығы үшін күресте жетекшілік рөл атқарды.

Мәскеу Олимпиадасы

4 × 100 м эстафеталық кешен Брукстің Мәскеу кампаниясының басты мәресі болды және ол 18 жасқа толуына екі күн қалғанда өтті. Бұл жарыстың басталысы 1960 жылғы Олимпиада деңгейінде болғаннан бері әрқашан АҚШ жеңіп келген, ал олардың бойкоты жарыста мүмкіндіктерді ашты. Бұл жарыс бес рет өткізілгенде Австралияның ең жақсы нәтижесі – тұңғыш жарыста күміс медаль. 1964 жылғы қола медаль – жалғыз медальдық жетістік, ал 1976 жылғы эстафеталық кешенде Австралия іріктеу кезеңінен өтпеді. Бұл жолы Австралия медальді жеңіп алуға үміткер деп есептелді, бірақ басты қарсылас ретінде қарастырылмады; қағаз бетінде Австралия командасы өзге командалармен салыстырғанда нашар көрінді. Питер Эванс 100 метрлік жарыста Керриден жақсы нәтиже көрсеткеніне қарамастан, 100 метрлік жарыста жеке медаль иегері болды. Қысымды арттырған нәрсе – 1976 жылғы Олимпиада ойындарында Австралия ешқандай спорт түрінде алтын медаль ұтып алмады және Мәскеуде әлі жеңіске жетпегендіктен, көпшілік 1972 жылғы Мюнхеннен бері алғашқы жеңісті күтіп отырды. Олимпиадаға қатысқан Австралия он үш елдің ішінде жетінші орынды иеленді. Австралияның мүмкіндіктері таңертеңгі іріктеу кезеңінен кейін жақсарды, онда Швеция дисквалификацияланды. Тонелли, 23 жасында квартеттегі ең үлкен жүзуші, команданы де-факто жетекшісі ретінде жинады. Ол команда мүшелерінен әр кезеңді белгілі бір уақытта жүзуге міндеттеді: Керри 57 секундта арқамен жүзуге, Эванс 63 секундта көкірекпен жүзуге, Тонелли 54 секундта көбелекті, ал Брукс команданы 49,8 секундта аяқтауға уәде берді, тіпті ол бұрын 51 секундтан жылдам жүзбеген болатын. Тонелли төртеуді «Тыныш сенімді квартет» деп атады, және олар жарысқа тұрғанда тыныш сенімділік танытты. Ол соңғы 50 метрде артта қалып, аяғына дейін бір дене ұзындығына дейін қалып қойды, бірақ соңғы күшпен серпіліс жасап, кезеңінің соңында көшбасшыға бір метрге жақындады. Брукс содан кейін күшті, дұрыс уақытта секіріп, кеңестік қарсыласымен шамалас деңгейде суға түсті. Жарты жолда ол олармен теңесіп, жоғары сапалы бұрылыс жасап, көшбасшылыққа шықты. Кеңестік фристайлшы Копляков 25 метрлік белгіде теңесті, бірақ Брукс тағы да қарқынды жүзіп, 0,22 секундтық айырмамен Австралияның жеңісін қамтамасыз етті. 3:45,70 минуттық уақыт Австралияның Олимпиада тарихындағы эстафеталық кешендегі тұңғыш жеңісін бекітті, ерлер де, әйелдер де. Брукс команданың жеңісін өткен Рождествода қатерлі ісіктен қайтыс болған анасына арнады. Жеке жарыста, эстафетадан кейін өткен, Брукс 52,11 секунд көрсетіп, шведтік қола жүлдегер Пер Йоханссонмен тең нәтиже көрсетті. Бұл оны жартылай финалға жетінші жылдам жүзуші ретінде шығарды.

АҚШ колледжінің мансабы

Брукс Олимпиададан кейін мотивациясын жоғалтты. Ол жүзу жаттықтырушылары Билл Свиттенхэм мен Деннис Пурсли шақырған Австралия спорт институтына қабылданды, бірақ ол онда көп ұзақ болған жоқ. Институттың алғашқы директоры, бұрынғы Австралия жүзу құрамасының бас жаттықтырушысы Дон Талбот тәртіпсіздік жасағаны үшін оны институттан шығарып жіберді. Кейін Брукс 4 × 100 метрлік еркін жүзу эстафетасында алтын медаль жеңіп алды, Фасала, Делани және Грейм Брюерден құралған команданы 3 секундке жуық басымдықпен жеңіске жеткізіп, 50.56 секундтық нәтиже көрсетті. Шаштары қырқылып алынған бұл төрттік "Mean Machine" деп аталды. Финалда Австралияның жаттықтырушысы Терри Бак жүзу тәртібін өзгертіп, Фасаланы бірінші кезеңге қойды, ал американдықтар Хит пен Гейнсті қосты. Олар күміс медальді тек 0,02 секундқа қана жеңіліп қалды. Австралия іске қосылған уақытынан 0,68 секундқа ғана жақсарды, ал американдықтар 5,03 секундқа жылдамдады.

1986 жылғы Қауымдастық ойындары және жүзуден зейнетке шығу

1985 жылы Австралия чемпионатында 100 метрге еркін жүзуде Брукс Стоквеллмен бірдей нәтиже көрсетіп, 51.12 секундты тіркеді. Содан кейін ол Том Стачевич, Пол Ли және Барри Армстронгпен бірігіп, Батыс Австралия командасы 4x100 метрге еркін жүзу эстафетасында алғаш рет жеңіске жетті. Ойындардан қайтып келген жолда Брукс 46 банка сыра ішіп, телеарнада осы оқиға туралы айтқаннан кейін алты айға жарысқа қатысудан шеттетілді. Талбот, өзі ішімдік ішпейтін адам, естеліктерінде Брукс пен оның "Mean Machine" командаластарын сол кезде Австралия жүзу ортасына енген шектен тыс ішімдік мәдениетінің басты жақтаушыларының бірі деп атады. Брукс содан кейін карьерасын аяқтап, Квинсленд штатының Нэмбур қаласына көшіп, "The Union" атты рок-тобын құрды. Ол электр гитарада ойнады, сондай-ақ өзінің музыкасын және әндерін жазды. Брукс Батыс Австралияның су полосы және жабық крикет құрамаларында да өнер көрсетті, ал Австралиялық футболдан аудандық деңгейде ойнады. Алайда, Брукстың медиа-карьерасы 1990 жылдардың соңында құлдырауға ұшырады. Ол ішімдікке тәуелді болып, бірнеше рет экрандағы оқиғаларға қатысты. Бірде ол мас күйінде спорттық жаңалықтарды оқыды, кейін Nine Network арнасының Австралиялық футбол сарапшысы Сэм Ньюманмен арақ ішіп дауласты. Seven арнасы Бруксты алты аптаға экрандағы жұмысынан шеттетіп, оның пікірлерін "дәмсіз және ұятты" деп бағалады, соңында оны жұмыстан босатып, жүзу жарыстарын түсіндіру мүмкіндігінен айырды және 700 000 AUD көлеміндегі жылдық жалақысынан айырды. 2003 жылы Оңтүстік Австралияға көшіп келген Брукс "Local" журналын құрды, оны штаттың жетекші өмір салты журналы деп таныстырды.

Жеке өмір

Брукс мансабында 200 см биіктікте болып, 95 кг салмақта болған. 2000 жылы ол үшінші әйелі Линдаға үйленді. 2001 жылдың мамыр айында полиция Брукстің Перттегі үйін тінту кезінде бір метрлік қанап өсімдігін тапты. Брукс өсімдіктің досына тиесілі екенін мәлімдеді, содан кейін штаттан кетіп кететінін хабарлады. Кейін Брукс Nitro Energy Drink Company компаниясының серіктесі болды, ол мотор спортына демеушілік жасады. Бірақ фирма қаржылық қиындықтарға тап болды және ол бизнес-серіктесімен келіспеушілікке ұшырады. 2009 жылы Брукс директорлар кеңесінен шеттетілді, компания басқаруға берілді, ал ол және оның бұрынғы серіктесі сот процесін бастады. Кейін Нил Брукс Гонконгтан елге келген кезде тұтқындалды, екеуіне де алаяқтық жасады деген айып тағылды. Олардың екеуі де екі инвесторды компанияға үлестік сатып алуға көндіру үшін бизнесінің табыстылығы туралы жалған мәлімдеме жасаған деген күдік бар. Кейін екеуі де кепілдікпен босатылып, шетелге қайтуға рұқсат алды. 2022 жылдың қазан айында олар Австралияға оралды және іс сотқа беріле ме, жоқ па, дегенді анықтайтын екі күндік алдын ала сот отырысы өтті.