Кіріспе

Америкалық ұшақ қозғалтқышы

Liberty L 12 – сумен салқындатылатын 45° V 12 ұшақ қозғалтқышы. Ол жоғары қуаттылығы мен салмағының арақатынасы және жаппай өндірістің қарапайымдылығы үшін жасалған. Әуе шаруашылығында кеңінен қолданылған, ал теңіздік нұсқасы жарыс кемелерінде және катерлерде де қолданылды. Liberty L 12 негізінде бір қатарлы 6 цилиндрлі Liberty L 6 және V 8 Liberty L 8 нұсқалары жасалды. Оның ізбасары Packard 1A 2500 болды.

Даму

1917 жылдың мамыр айында, АҚШ Германияға соғыс жариялағаннан кейін бір ай өткен соң, "Ұшақ өндірісі кеңесі" деп аталатын федералдық жұмыс тобы екі жетекші қозғалтқыш конструкторын – Джесси Г. Винсентті (Паккард моторлы автомобиль компаниясынан) және Элберт Дж. Холлды (Холл Скотт мотор компаниясынан) Вашингтонға шақырды. Оларға Ұлыбритания, Франция және Германия қозғалтқыштарымен бәсекелесе алатын, тіпті олардан асып түсетін ұшақ қозғалтқышын мүмкіндігінше жылдам жобалау міндеті қойылды. Кеңес қозғалтқыштың қуаттылығы мен салмағының қатынасы жоғары болуын және жаппай өндіріске бейімделуге болатынын атап өтті. 1917 жылдың 29 мамырында Винсент пен Холл Вашингтондағы Уиллард қонақ үйінде кездестірілді, олар негізгі суреттер жинағын дайындағанша онда тұрулары сұралды. Пять күннен кейін Винсент пен Холл Уиллардтан жаңа қозғалтқыштың толыққанды жобасын алып шықты, ол 1917-18 жылдардағы Мерседес D. IIIa қозғалтқыштарының жоғары орналасқан кәмшафты және тетікті клапанды механизмдерін өзгеріссіз қабылдады. 1917 жылдың шілдесінде Паккардтың Детройт зауытында құрастырылған сегіз цилиндрлі прототип сынақтан өту үшін Вашингтонға жеткізілді, ал тамыз айында он екі цилиндрлі нұсқасы сынақтан өтіп, мақұлданды.

Өндіріс

1917 жылдың күзінде Соғыс департаменті 22 500 «Либерти» қозғалтқышына тапсырыс берді, келісімшартты автомобиль және қозғалтқыш өндірушілері – «Бьюик», «Форд», «Кадиллак», «Линкольн», «Мармон» және «Пакард» арасында бөліп берді. Калифорниядағы «Холл Скотт» өндіріс тапсырысын алу үшін тым кішкентай деп есептелді. Оның модулдік құрылымы бірнеше зауытта өндіріс жүргізуге мүмкіндік берді. «Фордтан» жаңа қозғалтқышқа цилиндрлерді жеткізу сұралып, болатты кесу және престеудің жақсартылған әдісі тездетілген түрде әзірленді, нәтижесінде цилиндр өндірісі күніне 151-ден 2000-ға дейін өсті; компания ақырында барлық 433 826 цилиндрді, сондай-ақ 3950 толық қозғалтқышты өндірді. «Линкольн» рекордтық уақытта жаңа зауыт салып, оны толығымен «Либерти» қозғалтқышын өндіруге арнады және 12 айдың ішінде 2000 қозғалтқышты құрастырды. Германиямен келісімге қол қойылған кезде әртүрлі компаниялар 13 574 «Либерти» қозғалтқышын жасап, өндіріс күніне 150 қозғалтқышқа жетті. Соғыстан кейін де өндіріс жалғасты, 1917 жылдың 4 шілдесінен 1919 жылға дейін барлығы 20 478 қозғалтқыш салынды. Көптеген деректерде басқаша айтылғанымен, бірнеше «Либерти» қозғалтқыштары Францияда британдық «Airco DH.4» ұшағының американдық нұсқасын қуаттандыру үшін қолданылды.

Линкольн өндірісі

Америка Құрама Штаттары Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан кезде, General Motors компаниясының Cadillac бөлімшесінен жаңа Liberty авиациялық қозғалтқышын жасау сұраныс болды, бірақ Уильям Ц. Дюрант соғысқа қарсы болғандықтан, General Motors немесе Cadillac зауыздарының соғыс материалдарын өндіруге жұмсалуын қаламады. Осының салдарынан Генри Лиланд Cadillac компаниясынан келіп, Liberty қозғалтқыштарын жасау үшін Lincoln Motor Company құрды. Ол 6000 қозғалтқыш жасауға 10 миллион долларлық мемлекеттік тапсырыс алды. Кейін тапсырыс 9000 данаға дейін өсті, ал үкіметке қажет болған жағдайда тағы 8000 дана алу мүмкіндігі болды. (Дюран кейін пікірін өзгертті және Cadillac пен Buick екеуі де осы қозғалтқыштарды өндірді.) 1918 жылы күнтізбелік жыл ішінде 16000-нан астам Liberty қозғалтқышы жасалды. 1918 жылдың 11 қарашасына дейін 14000-нан астам Liberty қозғалтқышы өндірілді. 1919 жылдың қаңтарында өндіріс тоқтатылған кезде Lincoln 6500 V 12 жоғары жатқан камашақты қозғалтқыштың 6500 данасын тапсырды.

Дизайн

Liberty қозғалтқышы модульдік конструкция болды, онда төрт немесе алты цилиндр бір немесе екі қатарда қолданылуы мүмкін, бұл тік төрт цилиндрлі, V8, тік алты цилиндрлі немесе V12 конфигурацияларын жасауға мүмкіндік берді. Конструкция екі бөліктен тұратын құйма алюминийден жасалған коленвал корпусымен біріктірілді. Екі бөлік жиналған конструкцияның жоғарғы және төменгі жартысын құрады және сыртқы периметр бойында орналасқан бұрандалармен бекітілді. Сол заманғыдай, цилиндрлер жеке-жеке, соққымен жасалған болат түтіктерден құралды, оларды салқындату суының ағынын қамтамасыз ету үшін жұқа металл қабықшалармен орап алды. Әрбір цилиндр қатары үшін бір жоғары орналасқан бағаналы білік цилиндр başına екі клапанды, тік алты цилиндрлі неміс Mercedes D. III және BMW III қозғалтқыштарына ұқсас принциппен басқарды. Әрбір бағаналы білік цилиндр қатарының арт жағына орналасқан тік жетек білік арқылы қозғалды, бұл да Mercedes және BMW тік алты цилиндрлі қозғалтқыштарына ұқсас. Delco Electronics тұтану жүйесін, ал Zenith карбюраторды жеткізді. Құрғақ салмағы 844 фунт (383 кг) құрады. Liberty L 6 алты цилиндрлі нұсқасының 52 данасы жасалды, ол жалпы сыртқы түрімен Mercedes және BMW қозғалтқыштарына өте ұқсас болды, бірақ армия сатып алмады. 52 жасалған қозғалтқыштың екеуі Уильям Кристалз өзінің "Christmas Bullet" деп аталатын истребителінің сынақтары кезінде жойылды.

Су кемесі

HD 4 немесе Hydrodome number 4 – ғалым Александр Грэм Белл әзірлеген ерте гидрофойлдік су кемесі. 1919 жылы ол екі 350 а.к. Liberty L 12 қозғалтқышымен жабдықталған күйде әлемдік теңіз жылдамдығы бойынша рекорд орнатты. 1920 жылы өнертапқыш, кәсіпкер және қайық жарысының қатысушысы Гар Вуд екі Liberty V 12 қозғалтқышы бар «Мисс Америка» атты жаңа кемесімен су жылдамдығы бойынша жаңа рекорд орнатты. Келесі он екі жыл ішінде Вуд тағы тоғыз Packard V 12 қозғалтқышымен жүретін «Мисс Америка» кемелерін жасады және бес рет рекордты жаңартты. Сондай-ақ ол 1917 және 1921 жылдар аралығында бес рет подрядты түрде «Алтын кубок» жарысын жеңіп алды, ал 1920 мен 1933 жылдар аралығында «Мисс Америка» кемесінің рулінде отырып, беделді «Хармсворт» кубогын тоғыз рет жеңіп алды. Көптеген джентльмендік каноэлер, «Алтын кубок» және басқа да жарыстардың жеңімпаздары Liberty L 12 қозғалтқыштарымен жабдықталды.