Жордан Карсон Марк: Ядролық қару дамытушысының өмірбаяны
J. Carson Mark
Жордан Карсон Марк (1913-1997) – канада-американдық математик, Лос-Аломос ұлттық зертханасында ядролық қарулар жасаумен аты шықты. Математикалық зерттеулер, водород бомбысы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Канадалық-американдық математик (1913–1997)
Canadian American mathematician (1913–1997)
Джордан Карсон Марк (6 шілде 1913 – 2 наурыз 1997) – канадалық-американдық математик, АҚШ үшін Лос-Аламос ұлттық зертханасында ядролық қару әзірлеу жұмысымен танымал. Марк 1945 жылы Манхэттен жобасына қосылды және Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Норрис Брэдбери басшылығымен Лос-Аламостағы жұмысын жалғастырды. 1947 жылы ол зертхананың Теориялық бөлімінің жетекшісі болды және 1973 жылға дейін осы лауазымды иеленді. Ол 1950 жылдары жаңа қару-жарақтар, оның ішінде сутекті бомбаны әзірлеуді қадағалады. Сутекті бомба жобасында ол Эдвард Теллер, Станислав Улам және Маршалл Холлоуэй сияқты сарапшыларды жеке дауларына қарамастан біріктіре алды. 1958 жылдың шілдесі мен тамызында, сондай-ақ келесі жылы Марк ядролық жарылыстарды анықтау жөніндегі сарапшылар конференциясында АҚШ делегациясының ғылыми кеңесшісі болды. Ол АҚШ Әуе күштерінің ғылыми кеңесшілер кеңесінде және Шетелдік қаруларды бағалау тобында қызмет етті. 1973 жылы Лос-Аламостан зейнетке шыққаннан кейін ол Ядролық реттеу комиссиясының реакторларды қорғау жөніндегі консультативтік комитетіне мүше болды және Ядролық бақылау институтының консультанты ретінде жұмыс істеді.
Jordan Carson Mark (July 6, 1913 – March 2, 1997) was a Canadian American mathematician best known for his work on developing nuclear weapons for the United States at the Los Alamos National Laboratory. Mark joined the Manhattan Project in 1945, and continued to work at Los Alamos under the leadership of Norris Bradbury after World War II ended. He became the leader of the Theoretical Division at the laboratory in 1947, a position he held until 1973. He oversaw the development of new weapons, including the hydrogen bomb in the 1950s. On the hydrogen bomb project he was able to bring together experts like Edward Teller, Stanislaw Ulam and Marshall Holloway despite their personal differences. In July and August 1958, and again the following year, Mark was a scientific adviser to the United States delegation at the Conference of Experts on Detection of Nuclear Explosions. He served on the United States Air Force's Scientific Advisory Board, and its Foreign Weapons Evaluation Group. After he retired from Los Alamos in 1973 he served on the Nuclear Regulatory Commission's Advisory Committee on Reactor Safeguards, and was a consultant for the Nuclear Control Institute.
Өмірбаян
Джордан Карсон Марк 1913 жылғы 6 шілдеде Онтарио штатының Линдсей қаласында дүниеге келді. Оның Джеймс деген ағасы және Маргарет, Дороти, Мюриел, Франсис және Тони деген бес әпкесі болды. 1935 жылы Батыс Онтарио университетінен математика және физика мамандығы бойынша бакалавр (BA) дәрежесін, ал 1938 жылы Торонто университетінен математика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды. Ол Ричард Брауэрдің жетекшілігімен «Группаның модульдік бейнелері туралы» диссертациясын жазды. Марк 1938 жылдан Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Манитоба университетінде математикадан сабақ берді. 1943 жылы Ұлттық зерттеу кеңесінің Монреаль зертханасына қосылды, ал 1945 жылдың мамырында Манхэттен жобасына британдық миссияның құрамында Лос-Аламос зертханасына келді.
Jordan Carson Mark was born in Lindsay, Ontario, July 6, 1913. He had a brother, James, and five sisters, Margaret, Dorothy, Muriel, Frances and Tony. He received a Bachelor of Arts (BA) degree in mathematics and physics from the University of Western Ontario in 1935, and a Doctor of Philosophy (PhD) in mathematics from the University of Toronto in 1938, writing his thesis "On the Modular Representations of the Group GLH(3,P)" under the supervision of Richard Brauer. Mark taught mathematics at the University of Manitoba, from 1938 until World War II, when he joined the Montreal Laboratory of the National Research Council of Canada in 1943. He came to the Los Alamos Laboratory in May 1945 as part of the British Mission to the Manhattan Project,
1947 жылы Норрис Брэдбери басшылығымен Лос-Аламос зертханасы соғыс кезіндегіден әлдеқайда кішіді болды, себебі соғыс уақытындағы көптеген қызметкерлер өз университеттері мен зертханаларына оралды, бірақ ол әлі де американдық ядролық қаруды дамыту орталығы болып табылды, ал Теориялық бөлім көп жылдар бойы зертхананың орталығы саналды. Зертхана қаруды жетілдіруде үлкен табыстарға қол жеткізді, оларды жасау, сақтау және пайдалану оңайырақ болды. 1948 жылғы «Сандстоун» операциясы сынақтары 235 уранның имплозиялық типтегі ядролық қаруларда қолданылатынын көрсетті. Марк 1950-жылдардың басында термоядролық қаруды дамытуда маңызды рөл атқарды. Эдвард Теллердің ұсынысымен 1950 жылдың қаңтарында президент Гарри С. Трумэн сутегі бомбасын дамытуға арналған жедел бағдарламаны мақұлдады. «Айви Майк» сынағы сәтті аяқталды, 1952 жылғы 1 қарашада Тынық мұхитындағы Эневетак атолліндегі аралды жойды. 1960-жылдары қару-жарақ зерттеулерінің көп бөлігі Теориялық бөлімге қатыспағандықтан, Марк гидродинамика, нейтрондық физика және көлік теориясы бойынша зерттеулерді демеушілік етті. Ол ядролық қарудың таралуына қарсы күреске белсенді түрде атсалысты. Ол Пугаш конференцияларында сөз сөйледі және реакторлық плутонийді ядролық қару үшін пайдалануға болмайды деген мифті жоққа шығаратын мақала жазды. Марк Америка математикалық қоғамы мен Америка физикалық қоғамының мүшесі болды, сондай-ақ АҚШ Әуе күштерінің ғылыми кеңесші кеңесінде және Шетелдік қаруларды бағалау тобында қызмет етті. 1973 жылы Лос-Аламостан зейнетке шыққаннан кейін ол Ядролық реттеу комиссиясының реакторларды қорғау жөніндегі консультативтік комитетіне мүше болып кірді және Ядролық бақылау институтының консультанты болды. Оның соңғы еңбектерінің бірі Ирактың ядролық қару жасау мүмкіндігіне арналған болды. Марк 1997 жылғы 2 наурызда Лос-Аламоста (Нью-Мексико штаты) құлап, салдарынан туған ауруларға байланысты қайтыс болды. Оның артында әйелі Кэтлин, қыздары Джоан, Элизабет Марк және Мэри, ұлдары Томас, Грэм және Кристофер, ағасы Джеймс және апасы Дороти қалды.
In 1947 the Los Alamos Laboratory, under the leadership of Norris Bradbury, was much smaller than it had been during the war, because most of the wartime staff had returned to their universities and laboratories, but it was still the center of American nuclear weapons development, and the Theoretical Division was for many years the center of the laboratory. The Laboratory made great strides in improving the weapons, making them easier to manufacture, stockpile and handle. The Operation Sandstone tests in 1948 demonstrated that uranium 235 could be used in implosion type nuclear weapons. Mark played a key role in the development of thermonuclear weapons in the early 1950s. A crash program to develop the hydrogen bomb was approved by President Harry S. Truman in January 1950 at Edward Teller's urging before the laboratory had a workable design. The Ivy Mike test was successful, obliterating an island in Enewetak Atoll in the Pacific on November 1, 1952. As most weapon research in the 1960s no longer involved the Theoretical Division, Mark branched out, sponsoring research into hydrodynamics, neutron physics and transport theory. He was committed to preventing nuclear weapons proliferation. He spoke at Pugwash Conferences, and wrote a paper dispelling the myth that reactor grade plutonium could not be used for nuclear weapons. Mark was member of the American Mathematical Society and the American Physical Society, and served on the United States Air Force's Scientific Advisory Board, and its Foreign Weapons Evaluation Group. After he retired from Los Alamos in 1973 he served on the Nuclear Regulatory Commission's Advisory Committee on Reactor Safeguards, and was a consultant for the Nuclear Control Institute. One of his last papers was on Iraq's nuclear weapons capability. Mark died in Los Alamos, New Mexico, on March 2, 1997, from complications related to a fall. He was survived by his wife Kathleen, daughters, Joan, Elizabeth Mark and Mary, and sons, Thomas, Graham and Christopher, his brother, James and sister Dorothy .