Кіріспе

Battle Harbour (Inuttitut: Putlavak) – Канаданың Ньюфаундленд және Лабрадор провинциясындағы Лабрадор жағалауында орналасқан жазғы балық аулау станциясы, бұрынғы тұрақты елді мекен. Батл-Харбор екі ғасыр бойы Лабрадордың оңтүстік-шығыс жағалауының экономикалық және әлеуметтік орталығы болды. 1770 жылдары алғаш құрылған саудалық тұзды балық кәсіпорындары Лабрадордың астанасы ретінде танымал болған дамыған қауымдастыққа айналды. 1930 жылы балық шаруашылығының төмендеуі және ірі өрт салдарынан құлдырап, 1960 жылдардағы үкіметтік көші-қон бағдарламасынан кейін тұрақты елді мекен ретінде тасталды. Battle Harbour Historic Trust аралдағы балық аулау кәсіпорындары мен басқа да мүліктерді алып, оларды сақтап, қазір мұражай ретінде пайдалануда. Battle Harbour-дегі нысандар 18, 19 және 20 ғасырларда Ньюфаундленд және Лабрадор тұрғындары құрған өмір мен қоғамды еске түсіреді. Бұл орын Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды.

География

Батл-Харбор Батл аралында орналасқан, ол аралды Ұлы Карибу аралынан бөліп тұратын қорғалған тар бұғазға қарап тұр. "Батл-Харбор" атауы шамамен 1560 жылғы португалдық карталарда бейнеленген "batel" – қайық деген португал сөзінен шыққан деп есептеледі. Лабрадордың осы бөлігінде қоныстанған инуиттер үшін Батл-Харбор "Ca tuc to" деп те белгілі. Теңіз жағасында әрқашан қыжырлы да белсенділікке толы орын болған. Ол жергілікті балықшылар ұстаған теңіз өнімдерін түсіруге, балық, лосось, итшабақ және сельдь өңдеуге, шелектер жасауға, балық өнімдерін қаптауға, торларды жөндеуге және тұзды балық дайындауға пайдаланылған. Батл-Харбордағы балық кептіру платформасы бүкіл Лабрадордағы ең ірі құрылым болды. Тұз қоймасы, аймақтағы тұзды сақтаудың басты орны, шамамен 1500 тоннаға дейін тұз сыйымдылығына ие болған. Қайта жаңартылған жағалау ғимараттары өткен шаққа саяхат жасағандай сезім береді, сонымен бірге жылдардың тарихын сақтайды және балық шаруашылығына қатысты көптеген жәдігерлерді ұстап тұрады. Батл-Харбор тарихи ауданы 1996 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Мұхиттың көрінісі мен тік жартастар шағын ағаш шіркеулер мен үйлерге керемет фон құрайды. Батл-Харбордың орталық нүктесі – кемежай және жағалау, 18 және 19 ғасырлардың соңында ағылшын және Ньюфаундленд саудагерлері салған қарапайым, ағаш және қызылша қапталған ғимараттар.

Климат

Battle Harbour-дің климаттық түрі (Köppen: Dfc). Battle Harbour Лабрадордан шығысқа қарай Ұлы Карибу аралының солтүстік-шығысында орналасқандықтан, Лабрадор теңізінің әсеріне ұшырайды. Лабрадор ағымының ықпалынан жыл бойы өте суық және ылғалды болады. Жыл бойы орташа температурасы , ең ыстық айы тамыз, ал ең суық айы қаңтар. Жылдық жауын-шашын мөлшері , оның ішінде ең көп жауын-шашын жауатын айы наурыз, жауын-шашын мөлшері , ал ең құрғақ айы . Мамыр айында жауын-шашын мөлшері 1981 жылдың 3 шілдесінде + температураға дейін және 1978 жылдың 13 қаңтарында - температураға дейін жеткен.

Тарих

Battle Harbour-дегі тұз балық сауда орындары 1770-ші жылдардың басында Англияның Пул қаласындағы Джон Слэйд және Компания фирмасымен құрылды. Ескі француз жағалауының солтүстігінде орналасқан Battle Harbour, Лабрадордың мол ресурсты суларында балық аулауға ұмтылған Ньюфаундленд тұрғындары үшін қақпа ретінде қызмет етті. 1820 жылдан кейін жергілікті халықтың саны күрт өсті, себебі Ньюфаундленд балық аулау кемелері Battle Harbour-ды негізгі порты ретінде қабылдады және оны Лабрадордың жүзгіш балық аулауының ресми астанасы етті. Battle Harbour 1871 жылға дейін Slade and Co. қолында болды, осы кезеңде балық саудагерлері басымдық құрды, бірақ мектептер мен шіркеулер сияқты өз дамып келе жатқан институттары бар тұрақты қауымға айналды. 1871 жылы Слейдтер Battle Harbour-ды 1955 жылға дейін осы орынды сол күйінде басқарған Baine, Johnston and Company Ltd. компаниясына сатты. Бұл екі фирманың Battle Harbour-дағы қызметі Ньюфаундленд пен Лабрадор балық шаруашылығының шамамен екі ғасырлық тарихының нақты үлгісі болып табылады. 1955 жылы Baine, Johnston and Company Ltd. орынды The Earle Freighting Service Ltd. компаниясына сатты, ол 1990-шы жылдардың басында жағалау балықшылығының төмендеуіне дейін осы орынды жалғастырды. Сол кезде орын Battle Harbour тарихи қорына табыс етілді. Қоғамның тұрақты тұрғындары 1965 жылдан 1970 жылға дейін үкіметтің көші-қон бағдарламасы бойынша көшірілді, бірақ бірқатар отбасылар әлі де осы орынды маусымдық үй ретінде пайдаланады. Аңыз бойынша, Монтанье үндістері француздардың көмегімен Battle Harbour-да инуиттерге қарсы соңғы шайқасын өткізді (шамамен 1760 жылы). Осы тарихи оқиғаның құрметіне орынды жерлеу топырағымен белгілегендері де бар. Battle Harbour-дың еуропалық қонысқа айналған нақты уақыты белгісіз, бірақ француздар 1718 жылға дейін Кейп Чарльзден солтүстікке балық ауламағандығы айтылады. Капитан Джордж Картрайт алғаш рет 1775 жылдың мамыр және маусым айларында Battle Harbour-ға сапар шекті және өзінің күнделігінде бір капердің Твиллингейтті тонағанын және "осы жағалаудағы Battle Harbour-ға келгенін, мырза Слэйдке тиесілі жиырма екі тонна теңіз майы бар шлюпкасын алып, оның тауарларын жойғанын" жазды. Кейін, 1785 жылы Картрайт өзінің азық-түлігін Battle Harbour-дан Слинк-Пойнтқа Noble және Pinsent фирмасына тиесілі шалаппен жеткізді, олардың Лабрадор жағалауында Chateau базасы бар кең балық аулау операциялары болғандығы айтылады. Доктор Уилфред Гренфеллдің 1892 жылы Battle Harbour-ға сапарынан бір жыл өткен соң ол сол жерде аурухана салдырды. Лабрадордағы алғашқылардың бірі, ол 1893 жылы білікті дәрігер мен медбикемен жыл бойы жұмыс істеуге ашылды. 1896 жылы екі кеме апатының қалдықтарынан жаңа қанат салынды. 1930 жылдың күзінде Battle Harbour өрттен қирады, Гренфеллдің айтуынша, "төбедегі Маркони бағанасы да өртенді". Жаңа мектеп пен аурухана Мэри Харборда қайта салынды.

Экономика

1851 жылы епископ Эдвард Фельд Батл-Харборды Лабрадор жағалауындағы ең көне және ең ірі елді мекен деп сипаттады. Онда келген және қалған адамдар көбінесе Ньюфаундленд аралынан болатын, олармен бірге Дорсеттен қызметшілер әкелген. Алғашқы тұрақты тұрғындардың арасында Пулл, Дорсет, Фого аралы және Жаңа әлем аралынан келген балықшылар, ағаш шеберлері мен шеңбер жасаушылар болды. Қоғам дамыған сайын, жабдықтауға деген қажеттілік артты, саудагерлер осы мүмкіндікті толыққанды пайдаланды, кейбір жағдайларда жергілікті тұрғындар тауарлар үшін әдеттегі ақша бағасынан 100%-ға дейін артық төледі. 1918 жылға дейін эксклюзивті монополия бұзылмады, содан кейін доктор Уилфред Гренфеллдің бастамасымен Батл-Харборда алғашқы кооператив құрылды. 1905 жылы Лабрадордағы алғашқы Ньюфаундленд үкіметінің маяғы – Дабл Айленд Лайт Батл-Харборда орнатылды, ал 1921 жылы телеграф қызметі іске қосылды. 1930 жылғы қасіретті өрттен және 1950 жылы балық шаруашылығының күрт төмендеуінен соң, басқа жерде жұмыс табу мүмкіндігі 1966 жылғы Балық шаруашылығы үй шаруашылықтарын қоныс аудару бағдарламасы аясында Батл-Харбор тұрғындарын Мэри-Харборға, Хэппи-Вэллиге және Эпвортқа көшіруге әкелді. 1966 жылдан бері Батл-Харбор жазғы балық аулау бекеті болып табылады, ал 1980 жылы жыл бойы жұмыс істейтін үкіметтік метеостанция орналастырылды.

Мәдениет

1973 жылы Сент-Джон жедел жәрдем қызметі Батл-Харборда табысты бірінші деңгейлі денсаулық сақтау бағдарламасын бастады. Оқшауланған елді мекендердің халқына өздеріне көмектесу және өмір сақтап қалу дағдыларын үйретуге негізделген бұл бағдарлама, өте қысқа мерзім ішінде халықаралық деңгейде мойындалды және Африка, Кариб аймағы, Оңтүстік Тынық мұхиты мен Таяу Шығыстағы трицаннан астам елде үлгі ретінде пайдаланылды.