Кіріспе

Британдық исламшы Харун Рашид Асват (Gujarati: હારૂન રશીદ અસવત; шамамен 1979 жылы туған) – 2005 жылғы 7 шілдеде Лондонда болған жарылыстармен байланысты британдық террорист. Американдық шенеуніктер оның «Әл-Қаида» ұйымымен байланысы бар екенін мәлімдеп, оны АҚШ-қа экстрадициялауды талап етті, бұл талапты британ үкіметі де қолдады. 1999 жылы Әбу Хамза және американдық туған Джеймс Ужаамамен бірге, олар Орегон штатында (АҚШ) жас мұсылмандар үшін оқу-жаттығу лагерін салу мақсатымен жер сатып алуға тырысты. Осы кезеңде Асват Сиэтлде бір айдан астам уақыт тұрды, және ол MI6 хабаршысы болған деген күдік туды. Жоба сәтсіз аяқталғаннан кейін ол әлемді аралап саяхаттады. 2002 жылы ол Лахордағы діни мектепте оқыды, оның ұстазы Мұхаммед әл-Габра болды. 2004 жылдың қараша айында ол Лондондағы 7/7 шабуылының жетекшісі Мохаммад Сидике Ханмен және оның серігі Шехзад Танвирмен кездесті. 2004 жылдың соңы мен 2005 жылдың басында Асват Оңтүстік Африкада тұрды. АҚШ билігі Орегон лагері жобасына қатысты оны экстрадициялауға тырысты, бірақ ол Оңтүстік Африкада қандай да бір қылмыс жасаған британдық азамат емес еді, сондықтан Оңтүстік Африка билігі экстрадиция туралы өтінішті қабылдамады. Лондондағы 7 шілдедегі жарылыстардан кейін, Оңтүстік Африканың жергілікті газеттері Асваттың кем дегенде бес айдан бері онда тыныш өмір сүріп жатқанын хабарлады. Оның көршілері мен әріптестері Асватты «отбасылық адам» деп сипаттап, оның радикалды ислам саясатына ешқандай қызығушылық танытпағанын айтты. 2009 жылы Осама Кассирдің ісі туралы хабарлаған Oregon Live порталы ливандық швед милитанты Кассир мен Асваттың шығыс жағалаудан Орегонға автобуспен бара жатқанын сипаттады. 2005 жылғы 7 шілдедегі жарылыстардан кейінгі екі апта ішінде полиция дереккөздері газеттерге Асваттың жарылысқа бірнеше сағат бұрын күдіктілердің екеуіне 20-ға жуық қоңырау шалғанын мәлімдеді. 2005 жылғы 31 шілдеде The Times газеті бомбалаушылардың телефондарының қалдықтарын толыққанды саралаудан кейін: Лофтус MI6 Асватты ұстаудан қашып кетуіне кедергі келтіргенін мәлімдеді.

Қабылдау және Ұлыбританияға экстрадициялау

Пакистан арқылы саяхат еткен Асват 2005 жылғы 20 шілдеде Замбияда қамауға алынды.

АҚШ-тың экстрадиция жөніндегі іс-шаралары

Асват Ұлыбританияға ауыстырылғаннан кейін, АҚШ-тың ұстау ордері бойынша ұсталды. АҚШ-тың әділет органының өкілдері 1999 жылы Орегон штатындағы жаттығу лагерін құруға қатысқан деген айыппен Асватты сотқа беруге тырысты. Британ судьясы 2006 жылдың 30 қарашасында Асватты экстрадициялауға келісім берді, Асваттың адвокаттарының АҚШ-тың қамауында оған қатыгездікпен қаралуы мүмкін деген алаңдауын ескермеді. Бірақ 2008 жылы ол Broadmoor ауруханасына, жоғары қауіпсіздікті қамтамасыз ететін психиатриялық емханаға ауыстырылды, себебі оған параноидтық шизофрения диагнозы қойылған. 2013 жылдың 16 сәуірінде Еуропалық адам құқықтары соты Асватты АҚШ-қа экстрадициялау, оның психикалық денсаулығын ескере отырып, қатыгездікпен қараудан қорғау құқығын бұзады деп шешті. Ұлыбритания үкіметі соттың Үлкен алқасы істі қайта қарауы үшін шағымданып, бірақ 2013 жылдың 11 қыркүйегінде бұл қабылданбады, соның нәтижесінде Асватты енді экстрадициялау мүмкін емес деген шешім қабылданды.