2003 жылғы Мальдив аралдарындағы тәртіпсіздіктер және Хасан Эван Насимнің қазасы
2003 Maldives civil unrest
Мальдив аралдарында 2003 ж. түрмеде болған оқиға салдарынан наразылық пен қырқыстар болды. Түнгі комендант сағаттары енгізілді, зардап шеккендер болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2003 жылы Мальдив аралдарында Хасан Эван Насимді түрме күзетшілері өлтіргеніне байланысты бүліктер болды.
2003 rioting in the Maldives caused by the killing of Hassan Evan Naseem by prison guards
2003 жылдың 20 қыркүйегінде Мальдив астанасы Маледе тәртіпсіздіктер басталды. Бұл тәртіпсіздіктерге Маафуши түрмесінде Хасан Эван Насимнің қазасы және одан кейін сол түрмеде болған атыс салдарынан 3 адамның қаза тауып, 17 адамның жарақаттануы себеп болды. Көптеген мемлекеттік ғимараттар, көлік құралдары және басқа да қоғамдық мүліктер өртке тоғыстырылды, ал кейбіреулері қиратылды. Үкімет шамамен сағат 23:00-ге қарай тәртіпсіздікті бақылауға алып, Мале және жақын аралдарда төтенше жағдай режимін жариялады. Бүліктерден кейін Маледе бір айдан астам уақыт бойы кешкі сағат 22:00-ден таңғы 04:30-ға дейін коменданттық сағат сақталды.
On Saturday September 20, 2003 civil unrest broke out in Malé, the capital city of the Maldives. This unrest was provoked by the death of Hassan Evan Naseem at Maafushi Prison located on a separate inhabited island and the subsequent shooting at the same prison, that killed 3 and injured 17 others. Many government buildings, vehicles and other public properties were set on fire, some were destroyed. The government controlled the unrest by around 23:00 and declared a State of Emergency in Malé and nearby islands. Late night curfews were enforced from 22:00 to 04:30 in Malé for more than a month following the rioting.
Насимнің өлімі
2003 жылғы 19 қыркүйекте Мафуши түрмесінде есірткіге байланысты қылмысы үшін сотталған Насимді түрме қауіпсіздік бөлімінің қызметкерлері ұрып-соқты. Бұл Насимнің келесі күні қайтыс болуына себеп болды. Бұл жаза Насимнің тұтқындары мен "қоршаған" тұтқындар арасындағы күрделі жанжалдардан туған тәртіпсіздіктерге жаза ретінде берілді. Осы жанжалдардың салдарынан туған тәртіпсіздіктерді бақылау үшін (және, хабарлама бойынша, осы оқиғаны тергеу үшін) қауіпсіздік қызметкерлері "мәселе тудырушылардың" тізімін жасады. Насимнің аталған оқиғаға қатысы жоқ болса да, оның есімі тізімге енген. Күзетшілер тізімдегі тұтқындарды ұстауға кірді. Насим қарсылық көрсетіп, себебін сұрап, түрмеден шығудан бас тартты. Бұл қарсылық салдарынан күзетшінің бірі жарақат алды, соның нәтижесінде қауіпсіздік бөлімінің көптеген қызметкерлері камераға шабуыл жасады. Насимті жалғыз камераға (кейде "қатар" деп те аталады) ауыстырды. Сол түні 12 офицер оны қатты ұрып-соқты. Ол 2003 жылғы 20 қыркүйекте таңертең, ұрыстан алған өкпе жарақатынан көз жұмды.
On Friday September 19, 2003, Naseem, who was serving at Maafushi Jail for drug abuse related offenses, was beaten by the NSS personnel of the security unit in the jail. This led to Naseem's death the following day. The beating came about as punishment for the disturbances from complicated disputes between Naseem's inmates and "neighboring" prisoners. To control the disturbances caused by these disputes (and reportedly to investigate this incident) security personnel came with a list of "troublemakers". Though it is said that, Naseem was not involved in the above mentioned incident his name appeared on the list. The security guards then had gone in to round up the listed prisoners. Naseem had resisted and had refused to leave his cell, demanding reasons for his summoning. This resistance ended up injuring a security guard which led to numerous members of the security unit storming into the cell. Naseem was then moved to solitary confinement (referred to as "the range"). On the same night he was severely beaten up by 12 officers. He died in the early morning of September 20, 2003, largely due to injuries sustained to his lungs from the beating.
Атыс оқиғасы
Насимнің тұтқындары оның 2003 жылғы 20 қыркүйекте сағат 11:00 шамасында қайтыс болғанын білді. Олар бұл жаңалықты естіген соң, Түзету департаментінен қауіпсіздік қызметкерімен кездесуді талап етті. Осы қайта-қайта айтылған талаптарға жауап келмеді. Кейбір тұтқындар Насимнің өліміне деген алаңдаушылықтарын білдіру үшін түскі асты ішуден бас тартты. Насимнің тұтқындары және көптеген басқа тұтқындар орталықтан кейін жерлеу намазын оқыды. Біраз уақыттан соң Насимнің камерасы орналасқан С блогынан қатты дау-шу көтерілді. Содан кейін екі тұтқын С3 камерасынан шығып кетті, оның жеңіл металл жабындары ашылды. Тағы да бірнеше тұтқын оларға қосылып, түрме күзетшілеріне шабуыл жасады. Олар тұтқындарды біраз уақытқа тыныштандыруға тырысты, бірақ тұтқындар шабуылды тоқтатудан бас тартқан соң, оларды таратып жіберді. Осы кезде С блогынан көбірек тұтқындар шығып, басқа блоктардың есіктерін ашты, соның арқасында тағы да көп тұтқындар шыға алды. Қауіпсіздік бөлімінің бастығы капитан Адам Мохамед осы көтеріліс туралы хабардар болды. Ол ғимаратты жабуға бұйрық берді. Мохамедтің ғимаратты жабу туралы бұйрығынан кейін, түрме күзетшілеріне төтенше жағдайға арналған жабдықтар берілді. Бостандыққа шыққан тұтқындар осы бөліммен бетпе-бет келді. Тұтқындардың саны күзетшілерден әлдеқайда көп болғандықтан, төтенше жағдайға арналған жабдық киген күзетшілер тез арада шегінді. Ашулы топтың назары Адам Мохамедке бұрылды. Тұтқын Мұхаммед Фазих одан Насимнің өлімі туралы сұрақтар қойды, бірақ ол ақылға қонымды жауап бермеді. Осы қақтығыс кезінде Адам Мохамед күзетшілерге қару қолдануға бұйрық берді. Сержант Шахид Али Маник сағат 12:30-да алғашқы оқтарды ауаға атты. Содан кейін ол Фазихке бағыттап, ескертусіз оқ атты. Кейін жекелеген Хасан Рифау, Ахмед Мужутаба Хуссейн және Мохамед Жина тұтқындарды атты. Кейбіреулері шегініп бара жатқанда артынан, ал басқалары тікелей қарсы тұрғанда атылды. Қару-жарақ қоймасынан он екі мылтық берілді және оларды он бес адам қолданды.
Inmates of Naseem learned of his death at around 11:00 on 20 September 2003. On receiving this news, they demanded to meet with a Security officer from the Department of Corrections. There was no response to these repeated demands. Some of the prisoners refused to take lunch to reflect their concern about Naseem's death. Funeral prayers were performed by Naseem's inmates and many other prisoners, after mid day prayers. Shortly afterwards a loud uproar came from Block C where Naseem's cell was located. Two inmates then jumped out of cell C3 after its corrugated iron sheets were pushed open. More prisoners followed them and attacked jail security unit personnel. They tried to calm the prisoners down for a while and then dispersed them when the prisoners refused to cease their attack. By now more inmates came out of the Block C and opened other Blocks, facilitating more prisoners to come out. Captain Adam Mohamed, in charge of security unit, was informed of this uprising. He issued instructions to block the premises. Upon Mohamed's instruction to block the premises, Jail Security Unit personnel were issued riot gear. Prisoners on the loose confronted with this unit. Since prisoners highly outnumbered them, security personnel in riot gear soon retreated. The angry mob then turned to Adam Mohamed himself. Mohamed Faseeh, a prisoner from the crowd, questioned him about Naseem's death, to which he did not respond reasonably. During this confrontation, Adam Mohamed ordered security units to take arms. Sergeant Shahid Ali Manik , shot the first shots into the air at 12:30. He then aimed and shot at Faseeh without further warning. Subsequently, Private Hassan Rifaau, Private Ahmed Mujuthaba Hussain and Private Mohamed Jinaah shot the prisoners. Some we
re shot from behind while retreating, others directly from the front. Twelve rifles were issued from the armory and 15 persons had possession of them during the rampage.
Қауіпті жағдайлар
2003 жылы 20 қыркүйекте Насим Маледегі Индира Ганди ескерткіш ауруханасына жеткізілді. Оның қазасы туралы хабар тез арада ауызша тарала бастады. Түске дейін көптеген адам Насимнің қайтыс болғанын білді. Адамдар жақын жерде жинала бастады, оқиғаны куәлік ету және растау үшін. Оның анасы мен әкесінен басқа, жұртшылық пен туыстарына кіруге рұқсат берілмеді. Оның жерлеу рәсіміне көптеген адамдар келді. Адамдар зиратта болғанда, оқ ату оқиғасы туралы хабар ашулы халыққа жетті. Маледегі тәртіпсіздік осы жаңалықпен басталды. Бірнеше полиция бөлімшелері өртке тоғыстырылды, үкіметтік ғимараттарға шабуыл жасалды, ал ашулы халық үкіметтік көліктерді өртеп жіберді немесе жойды. Шабуылға ұшыраған маңызды орындардың қатарында Сайлау бөлімінің кеңсесі, Мәжіліс және Жоғары сот болды. Кешкі сағаттарда Мале көшелерінде көзден жас шығаратын газ тарады, ал полиция Шәһид Хусейн Адам ғимаратына жеткенде халықты тарату үшін күш қолданды. Сағат 23:00-ге қарай бірнеше адам қамауға алынды. Президент Маумун Абдул Гаюм көтерілісті басып бағындырғаннан кейін бірден халыққа үндеу жасады.
Naseem was taken to Indira Gandhi Memorial Hospital, on September 20, 2003, in Malé. News of his death soon began to spread by word of mouth. By noon, many learnt about Naseem's death. People soon started gathering near the hospital to witness and to verify. Access was denied to the public and relatives, except for his mother and father. A large number of people gathered at his burial service. While people were at the cemetery, news of the shooting incident reached the already angry public. Civil unrest in Malé started with this news. Several police stations were set on fire, government buildings were attacked, and government vehicles were set on fire or destroyed by the angry mob. Among the key places target were The Elections Division office, the Majlis and the High Court. Tear gas drifted through the streets of Malé in the late evening and police used force to control the mob when as they reached Shaheed Hussain Adam Building. By 23:00, several people were arrested. President Maumoon Abdul Gayoom addressed to the nation soon after controlling the riot.
Тергеу
2003 жылғы 20 қыркүйекте Гаюм Насимнің өлімі мен Мафуши түрмесінде болған оқ жарылысы оқиғасын тергеу үшін Президенттік комиссия құрды. Комиссияның қорытындылары "Хасан Эван Насимнің өлімі туралы есеп" және "Мафуши түрмесіндегі оқ жарылысы оқиғасы бойынша тергеу нәтижелері" деген тақырыптармен жарияланды. Дегенмен, ұлттық қауіпсіздік мақсатында осы ашық есептердің бірнеше бөлімдері алынып тасталды. Тергеу кезінде аман қалғандармен сұхбаттастырылды және тергеу топтары аман қалғандар емделіп жатқан Коломбодағы Навалока және Аполлон ауруханаларына жіберілді. Комиссия мүшелері 2003 жылғы 23 қыркүйекте және 6 қазанда Мафуши түрмесіне, ал 30 қарашада Гирифуши оқу орталығына барып, оқ жарылысында қолданылған қару-жарақ туралы мәліметтер жинады.
Gayoom established a Presidential Commission on September 20, 2003 to investigate Naseem's death and the shooting incident at Maafushi Prison. The findings of the commission were released to the public with the title "Report on the Death of Hassan Evan Naseem" and "Investigative Findings on the Incident of Shooting at Maafushi jail" respectively. However, several sections from these public report were omitted due to national security concerns. During the investigation, survivors were interviewed and investigation teams were sent to Nawaloka Hospital and Apollo Hospital in Colombo where those who survived were being treated. Members of the commission visited Maafushi jail on September 23 and October 6, 2003 and Girifushi training center (on November 30) to obtain information on the nature of weapons used in shooting.