Кіріспе

Израильдің 10-шы президенті

Реувен "Руви" Ривлин (; 1939 жылдың 9 қыркүйегінде туған) – 2014 және 2021 жылдар аралығында Израильдің оныншы президенті қызметін атқарған израильдік саясаткер және заңгер. Ол "Ликуд" партиясының мүшесі. Ривлин 2001 жылдан 2003 жылға дейін Байланыс министрі болды, содан кейін 2003 жылдан 2006 жылға дейін және 2009 жылдан 2013 жылға дейін Кнессет спикері қызметін атқарды. 2014 жылдың 10 маусымында Израиль президенті болып сайланды. Оның өкілеттігі 2021 жылдың 7 шілдесінде аяқталды. Ривлин барлық халықты қамтитын Ұлы Израильді құруды және Батыс жағалау мен Газа секторындағы палестиналықтарға толық израильдік азаматтық беруді жақтады. Ол сондай-ақ азшылықтардың құқықтарын, әсіресе араб израильдіктердің құқықтарын қатты қолдайды. Ол израиль-палестина қақтығысына бір мемлекеттік шешімді қолдайды.

Ерте өмір

Реувен Ривлин Мандат дәуірінде, 1809 жылдан бері Иерусалимде тұратын Ривлин отбасында дүниеге келді. Ол Вильна Гаонының шәкірттерінің ұрпағы. Оның ата-анасы Рейчел "Рэй" Ривлин және Йосеф Йоэль Ривлин болды. Йосеф Құранның алғашқы иврит тіліндегі басылымын жасады және 1957 жылы Израиль президенті лауазымына үміткер болды, бірақ биліктегі Ицхак Бен Цвидің пайдасына бас тартты. Ривлин "Гимназия Рехавия" мектебінде оқыды және Израиль қорғаныс күштерінің барлау корпусында қызмет етті. Алты күндік соғыс кезінде ол Иерусалим бригадасымен шайқасты және десантшылар бригадасын барлаушы ретінде сүйемелдеді. Әскери қызметтен кейін ол Иерусалимдегі Еврей университетінде заңгерлік мамандығын оқыды. Саясатқа кірмес бұрын Ривлин "Бейтар Иерусалим" спорт қауымдастығының заң кеңесшісі, "Бейтар" футбол командасының директоры және қауымдастықтың төрағасы болды; Иерусалим қалалық кеңесінің мүшесі; "El Al" басқармасының мүшесі; Израиль еңбек қауіпсіздігі және гигиена институтының төрағасы; "Хан" театры мен Израиль мұражайы басқармаларының мүшесі болды. Ривлин 2006 және 2009 жылдары қайта сайланды. 2007 жылғы президент сайлауында ол "Ликуд" партиясынан үміткер ретінде қатысты. Бірінші турда дауыс беруден кейін, "Кадима" фракциясының депутаты Шимон Перес екінші турда жеңіске жету үшін жеткілікті қолдауға ие болғаны анықталған соң, ол үміткерлігін қайтарды. 2009 жылдың 30 наурызында Кнессет Ривлинді 120 дауыстан 90-ымен спикер етіп сайлады. Кнессет спикері ретіндегі алғашқы ресми сапарында ол Галилеяның оңтүстігінде орналасқан Умм әл-Фахм араб қаласын таңдады. Оған депутаттар Ури Орбах ("Еврей үйі") және қала тұрғыны Афу Агбария ("Хадаш") сүйемелдеді. 1999 жылдан бері Ривлин Ривка Равицті, хареди әйелін, алдымен бюро бастығы және сайлау кеңесшісі ретінде, ал президент болып сайланғаннан кейін бас штаб жетекшісі ретінде жұмысқа алды. Равиц Ривлиннің Кнессет спикері және Израиль президенті лауазымдарына сәтті үміткерлігін ұйымдастырумен айқын көзге түсті және оны жергілікті шараларда, сондай-ақ шетелдік мемлекет басшыларымен кездесулерде жиі сүйемелдейді.

Израиль президенті

Ривлин 2014 жылдың 10 маусымында Израильдің 10-шы президенті болып сайланды, оған 63 депутат дауыс берді. Президенттікке үмітттік кезінде ол өзінің әдептілігін бағалаған араб заң шығарушыларынан, сондай-ақ Батыс Жағалауды Израильдің құрамына қосуды қалаған Нафтали Беннет пен Дэнни Данон сияқты оңшылдардан қолдау алды. Ривлин 2014 жылдың 24 шілдесінде Шимон Перестің орнын басып, қызметке кірісті. Президент болып сайланғаннан кейін ол бірден Кнессет депутаты болудан бас тартты. 2015 жылдың 25 наурызында Ривлин президент ретінде ресми түрде премьер-министр Беньямин Нетаньяхуға өткен аптада өткен сайлаудан кейін жаңа үкімет құруды тапсырды. Салтанатты шарада Ривлин жаңа үкіметтің басты міндеті Израиль мен АҚШ арасындағы қарым-қатынасты жақсарту екенін атап өтті және Нетаньяхудың сайлау күні араб сайлаушыларын бейүкіметтік ұйымдар көлікпен сайлау учаскелеріне жеткізіп, "көптеп" дауыс береді деген мәлімдемесіне наразылық білдірді. "Сайлау бюллетенінен қорқып дауыс беруден қашқан адам, ақырында көшеде тас лақтырылып жатқанын көреді", - деді Ривлин. Ол сондай-ақ жаңа үкіметке ерте сайлаудан аулақ болу үшін тұрақтылықты нығайту және "өткен жылдары ашылған, ал соңғы сайлау кезінде одан әрі тереңдеген жараларды жазып, ауыр жарықтарды емдеу" мәселелерін қарастыруды ұсынды. 2015 жылдың шілдесінде палестиналық үйді өртеп, палестиналық сәбидің қазасына әкелген еврей экстремистерін айыптаған Ривлинге өлім туралы угрозалар келді. Ривлин зорлық-зомбылық жасағандарды "террористтер" деп атады, өз халқының "террор жолын таңдағанына" және Израильдің еврей діни терроризміне қарсы тиімді шаралар қабылдамағанына өкініш білдірді. 2019 жылдың 6 сәуірінде, нәтижесіз сайлаудан кейін Ривлин үлкен блоктың жетекшісі Нетаньяхуға коалиция құруға алғашқы мүмкіндік берді. Нетаньяху мұны іске асыра алмағаннан кейін Кнессет таратылды және сол жылдың қыркүйек айында жаңа сайлау жарияланды. Қыркүйектегі сайлау да нәтижесіз аяқталды, ал 2019 жылдың 25 қыркүйегінде Ривлин Нетаньяхуға үкімет құруға тағы да мүмкіндік берді, өйткені ол қайтадан үлкен блоктың жетекшісі болды. Нетаньяху тағы да коалиция құра алмады, соның салдарынан Ривлин Бени Ганцке мүмкіндік берді. 2019 жылдың 21 қарашасында Ривлин Кнессет спикері Юли Эдельштейнге Ганцтің үкімет құру мандаты аяқталғанын және билік құрушы коалиция құру мандаты енді Кнессетке тиесілі екенін, кез келген депутаттың 21 күні ішінде үкімет құру үшін Кнессеттің көпшілігін жинауға құқығы бар екенін ресми түрде хабарлады. 2020 жылғы сайлау да нәтижесіз болды, бұл Ривлинге 2020 жылдың 16 наурызында Ганцке екінші рет мандат беруге мүмкіндік берді. Ганц үкімет құра алмады, бірақ Нетаньяхумен біртұтас үкімет құру туралы келісімге келді, екі саясаткер 18 айдан кейін премьер-министр лауазымын алмастыруға келісті. Соның нәтижесінде Ривлин 9 мамырда Нетаньяхуға мандат берді, бұл жаңа үкімет құрылуына әкелді. 2020 жылдың желтоқсанында бюджетке қатысты дауыс беру сәтсіз аяқталғаннан кейін үкімет құлады, бұл 2021 жылдың наурызында жаңа сайлауға әкелді. Сайлау нәтижесіз болды, ал Ривлин 2021 жылдың 6 сәуірінде Нетаньяхуға үкімет құруға мандат берді. Нетаньяху үкімет құра алмады, ал Ривлин 5 мамырда Яир Лапидке мандат тапсырды. Лапид жаңа үкімет құру үшін Нафтали Беннет, Мансур Аббас және басқа да саясаткерлермен келіссөздер жүргізді, онда Лапид пен Беннет премьер-министр лауазымын алмастыруға келісті. 2 маусымда, мандаты аяқталуға бір сағат қалғанда, Лапид Ривлинге жаңа үкімет құра алатынын хабарлады. Сол күні Исаак Герцог Ривлиннің орнын басатын президент болып сайланды. Жаңа үкімет 13 маусымда құрылып, ант берді. Ривлиннің өкілеттік мерзімі 7 шілдеде Герцогтың инаугурациясымен аяқталды.

Пікірлер мен пікірлер

Израиль-Палестина қақтығысына ұлтшыл және қатал көзқарас білдіргенімен, Ривлин азшылықтардың, әсіресе араб израильдіктерінің құқықтарын қолдайды. Кнессет спикері ретінде Ривлин өзінің алғашқы ресми сапарын Израильдің араб қаласы Умм-эль-Фахмға жасады. 2010 жылдың маусым айында Ривлин Газа флотилиясына қосылғаны үшін Балад депутаты Ханин Зоабиді қызметтен алу туралы шақыруларды елемеді. Ривлиннің Зуабидің парламенттік құқықтарын қорғаудағы әрекеттерін кейбіреулер сынады, ал басқалары оның Израиль демократиясын қорғаудағы батылдығын жоғары бағалады. Сол жылы үкімет жалақысын алатын раввиндер тобы еврей израильдіктерін еврей емес адамдарға пәтер жалға беруден бас тартуға шақырды. Ривлин бұл мәлімдемеге наразылық білдіріп: "Менің ойымша, олардың мәлімдемесі еврей халқын ұятқа қалдырады. Егер осындай нәрсе кез келген жерде еврейлерге қатысты айтылса, онда Израильде антисемитизмге қарсы тұру қажеттілігі туралы дау көтерілер еді". Израильдегі африкалық босқындардың жағдайы туралы сұрағанда Ривлин: "Демократ және яһуди ретінде мен адамдарды қоймаға салатын концлагерьде қиындық көріп отырмын", - деді. 2013 жылы Ривлин екі мұсылман ойыншы командаға қосылған кезде арабтарға қарсы ұрандар айтқан Бейтар Иерусалим футбол клубының жанкүйерлерін сынады. Ривлин ғалымдардың жиналысына: "Израиль қоғамы ауырып жатыр, біздің міндетіміз осы ауруды емдеу" деді. 2014 жылдың қарашасында Ривлин Әмір Бенаюнның арабтарға қарсы ән шығарғаннан кейін жоспарланған өнерін тоқтатты. 2016 жылы Ривлин Балад депутаты Джамал Захалкаға президенттік резиденцияға ("Бейт ХаНасси") кіруге тыйым салды, өйткені Захалка және Баладтың басқа депутаттары Израиль азаматтарына шабуыл жасаған кезде қаза тапқан палестиналықтардың отбасыларымен кездесті. 2000 жылы Ривлин әйелдердің намазға шаль киюін заңсыз ететін заң жобасын қолдады. Заң қабылданбады, бірақ Ривлиннің бұл мәселедегі ұстанымы оның америкалық израильдік феминист туысы Лили Ривлинмен алыстауына әкелді. 2008 жылы Кнессет хоры "Хатикваны" құттықтау рәсімінде хорға мүше әйелдерсіз орындады. Ривлин Кнессет спикері ретінде православиелік яһудилермен қақтығыс туғызбау үшін әйелдерді әншілерге шақырмауды қадағалап отырғанын мойындады. Ривлин бір мемлекеттік шешімді қолдайтынын білдірді және Батыс жағалаудағы еврей қоныстарын қолдаушы болып қала береді. 2010 жылы ол "Израиль мен Батыс жағалауды екі мемлекеттік болашақ бейбіт шешімінде бөлуден гөрі палестиналықтарды Израиль азаматтары ретінде қабылдауды жөн көретінін" айтты. Ривлиннің айтуынша, Израильдің күресі палестиналықтармен немесе исламмен емес, терроризммен. Ол палестиналықтардың "бір мемлекет – жеңілмейтін күш, екіншісі – автономиялы" екі мемлекеттік шешімді қабылдауы мүмкін емес екенін атап өтті, сонымен қатар: "Батыс жағалаудағы қоныстар Тель-Авив сияқты Израильдің бөлігі" деді. Ол Либерия президенті Эллен Джонсон Сэрлифке: "Израиль палестиналықтармен трагедияны аяқтау үшін жұмыс істеп жатыр. Біз олардың идеясын құрметтеуіміз керек, өйткені олар мұнда және олар еврей ұлтының өз отанына оралған идеясын мойындауы керек. Бұл елдердің арасында сенімнің жоқтығынан туындайтын қиындықтар" деді. Өзі православие дінін ұстанбаса да, Ривлин иудаизмдегі православиеден тыс ағымдарды сынады. 1989 жылы Ривлин реформалық яһудилерді "санамсыздыққа табынушылар" деп атады және реформалық яһуди раввиндерін атаудан бас тартты. Президент болғанға дейін ол реформалық немесе консервативті иудаизмге тең мәртебе беруге қарсы болды. 2014 жылы Ривлин егер православиеден тыс діни стандарттар қабылданса, яһуди мәртебесі "діни емес, азаматтық анықтамаға" негізделетінін айтты, 2006 жылы Кнессетте сөйлеген сөзінде: "Менің ешқандай күмәнім жоқ және менің ұстанымдарым белгілі, 3800 жыл бойы бізді сақтап келген яһуди дінінің мәртебесі халахаға (яһуди заңы) сәйкес" деді. Алайда, 2014 жылдың қарашасында Ривлин өзінің резиденциясында Еврей одағы колледжінің еврей дін институтының басқарма мүшелері болып табылатын 50-ден астам реформашы көшбасшыларды қабылдады және оларға: "Біз бір отбасымыз және бүкіл әлемдегі барлық еврейлер арасындағы байланыс Израиль мемлекеті үшін өте маңызды" деді. 2015 жылы ол консервативті қозғалыс ұйымдастырған бағдарламаға қатысқан мүгедек балаларға арналған резиденциясында консервативті раввиннің бар-мицва қызметін өткізуге рұқсат бермеді, бірақ кейіннен реформалық, консервативті және православиелік еврей қауымдастықтарының өкілдерін президент резиденциясында бірлескен оқу сессиясына қабылдады. Ривлин Израильдің армян геноцидін мойындауын талап еткен. 2012 жылы ол: "Біздің моральдық міндетіміз – Бірінші дүниежүзілік соғыста миллионнан астам ұлдарынан айырылған армян халқына тиген трагедияны еске түсіру және еске сақтау, және біз оны саяси мәселе етпеуіміз керек. Мен бұл мәселенің сезімталдығын білемін. Бірақ ашық айтайық: Бұл бүгінгі Түркияға немесе қазіргі түрік үкіметіне айыптау емес" деді. Президент ретінде ол бұл мәселе бойынша бұрынғыдай белсенді болған жоқ. Ривлин петицияға қол қойса, Түркияның жағымсыз реакциясынан алаңдаған Сыртқы істер министрлігінің аты-жөні жарияланбаған шенеуніктері оның "мемлекеттік саясатын" құптады. 2018 жылдың ақпанында Польша премьер-министрі Матеуш Моравецки Холокостқа "неміс қылмыскерлері ғана емес, еврейлер де қатысқан" деді. Ривлин оның сөздерін айыптап: "Біздің халқымыздың нацистермен бірлескенін айту бүгінгі күні, ең қиын кезде, әлемді, тіпті кейбір көшбасшыларды осы қараңғы уақыт туралы білім беру үшін күш салуымыз керек" деді. Ривлин 2018 жылдың 12 сәуірінде Польшадағы "Тірілер маршына" қатысты. Польша президенті Анджей Дудамен болған кездесуде ол: "Нацистік режиммен күрескен көптеген поляктар болғанына күмән жоқ, бірақ Польшаның және поляктардың жойқындыққа қатысқандығын жоққа шығара алмаймыз" деді.

Жеке өмір

Ол 1971 жылдан Нечама Ривлиннің 2019 жылы қайтыс болғанға дейін оның әйелі болды және төрт баласы бар. Ривлин 1960 жылдардың соңынан бері вегетариан болып келеді. Ривлин жеті жасынан бастап "Битар Иерусалим" футбол клубының жанкүйері, алғашқы матчына сол кезде қатысқан.