Кіріспе

Солтүстік Лондондағы бұрынғы психиатриялық аурухана, Англия.

Фриерн ауруханасы (бұрынғы Колни Хатч Ақыл-есті жоғалғандар үйі) – Фриерн Барнет приходында, Колни Хатч деп аталатын шағын елді мекенінің жанындағы жол торабына жақын орналасқан психиатриялық аурухана. 1965 жылы ол Лондонның Барнет ауданының құрамына кірді, ал 21 ғасырдың басында Принцесса Парк Манор және Фриерн ауылы ретінде тұрғын үйлерге айналдырылды. Аурухана екінші Миддлсекс округінің психиатриялық ауруханасы ретінде 1851 жылдан 1993 жылға дейін жұмыс істеді. 1889 жылы Лондон графтығы құрылғаннан кейін ол Миддлсекс округінің және жаңадан құрылған Лондон графтығының көп бөлігіне қызмет көрсетуді жалғастырды. Осы кезеңде оның кіші прототипі – Ханвелл ауруханасы да жұмыс істеді. Өркенді кезеңінде Колни Хатч 2500 психикалық науқасқа арналған және Ұлыбританиядағы ең ұзын дәлізді қамтыды (Зейінкерге палаталарды аралауға екі сағаттан астам уақыт кеткен). 20 ғасырдың көп бөлігінде оның аты лондондықтар арасында кез келген психиатриялық мекемені білдіретін синоним болды. Аурухана, оның айналасындағы далалары, бақтары мен демалыс алаңдары Фриерн Барнет жолымен шектесетін және 1868–1883 жылдарғы Ordnance Survey картасында көрсетілген. Картада жаңадан пайда болған Нью-Саутгейт елді мекені танымал құрылысшылардың Colney Hatch Park атауымен белгіленген. Бүгінде бұл үлкен қауым Лондонның Энфилд ауданындағы Нью-Саутгейттің орталық бөлігін құрайды. Картада аурухананың жаңа қоныспен шамалас көлемдегі үлкен ғимараты көрсетілген. Фриерн Барнет қазіргі таңда Нью-Саутгейтпен жиі алмастырылып қолданылады, бұл аймақ Ұлы Солтүстік темір жолының батысында орналасқан. Ауруханаға қызмет көрсету үшін салынған New Southgate теміржол станциясы, қысқа қашықтыққа жылжып, қазірге дейін сақталып қалған. Станцияның бұрын бес атауы болған: бұл өзгерістер «Колни Хатч» деген шағын жер атауын қоғамдық санадан және жалпы қолданыстан біртіндеп жоюды көрсетеді.

Ерте тарих

Миддлсекс сотының тапсырысымен психиатриялық аурухананың құрылысы салынды, ол Екінші Миддлсекс округі психиатриялық ауруханасы болды. Оның орны бұрынғы Холлик Вуд, Колни Хатч еді. Архитекторы – Сэмюэл Доукс, оның итальяндық дәліз жоспарының дизайны Бірінші Миддлсекс округі психиатриялық ауруханасының басшысы Джон Коноллидің кеңесіне негізделген. Іргетасы 1849 жылы ханзада Консорт салған, ал ғимарат 1850 жылдың қараша айында аяқталды. Құрылыс құны 150 000 фунт стерлинг деп есептелген, бірақ соңғы құны 300 000 фунт стерлингке жетті, бұл оны ең қымбат психиатриялық ауруханаға айналдырды – төсегіне 240 фунт стерлинг. Аурухананың өз сумен жабдықталуы, шіркеу, зират және 75 акрлық шаруашылық жері болды. Сондай-ақ, газ зауыты, сыра зауыты және канаристер өсірілетін құсханасы да бар еді. Аурухана 1851 жылдың 17 шілдесінде Альберт ханзадасымен ашылды. 1862 жылдан 1890 жылға дейін төрағасы – сэр Уильям Генри Уайт болды. 1857 жылы ауруханаға қосымша ғимараттар салынды, осылайша пациенттердің жалпы саны 2000-ға жетті. Осы кезде құрылыстағы қателер анықталды: бір палатада қабырғалар мен қабырғалық бұрыштар ажырасып, күмбезді төбе құлады, ал екінші палатада төбелердің бір бөлігі құлады. Шатырдың жеткіліксіздігі және іргетастың нашарлығы анықталды, сондықтан 1858 жылы нығайту жұмыстары жүргізілуі керек болды. Оның орнына 1908 және 1913 жылдар аралығында жеті жаңа, берік кірпіштен салынған виллалар салынды: төрт өрттен аман қалғандарға, біреуі эпилепсиясы немесе мінез-құлқы бұзылған ұлдарға, ал екеуі туберкулез немесе дизентериямен ауыратын пациенттерге арналды. 1912 жылы теміржол бойындағы қолданыстан шыққан ағаш шеберханасы мен қоймалар ер адамдарға қосымша жатақхана ретінде қайта жабдықталды, ал 1927 жылы персоналға арналған жатақхана кеңейтілді, сол кезде персоналға 9 толық уақытты дәрігер, 494 медбике және 171 стажер кірді.

Фриерн радиосы

Аурухананың ішкі хабар тарату қызметі 1971 жылы Минченден грамматикалық мектебінің қаржы жинауынан кейін басталды. Алғашқыда науқастардың әлеуметтік клубындағы студиядан алты палатаға хабар тарата бастады, кейін станса аурухананың көптеген палаталары мен бөлімдерін қамтуға дейін кеңейді. 1975 жылы "Friern" радиосы бұрын аурухана тіс дәрігері орналасқан жаңа студияға көшірілді және 1980 жылдардың басында аптаның алты күні хабар тарату сағаттары ұзартылды. Радиостанция аурухана жабылған 1993 жылға дейін хабар тарата берді. Барбара Тейлордың "Соңғы бейім" кітабындағы радио қызметі туралы мәлімет дұрыс емес. "Friern" радиосы ауруханадан тыс жұмыс істейтін еріктілермен қамтамасыз етілді, науқастар қатыспады. Бағдарламалар әдетте жұмыс күндері сағат 17:00-де, алғашқы еріктілер жұмыстан келгеннен кейін басталатын. Демалыс күндері сағат 9:00-де басталатын. 25 адамнан аспайтын қызметкерлері бар "Friern" радиосы, Фриерн ауруханасының "үлкен, бірақ шағын станциясы" болды.

Төмендеу және жабылу

1973 жылы науқастар саны 1500-ге дейін азайтылды, ал 1979 жылы ауруханада бар болғаны 1023 төсек қалды. 1989 жылы аурухананы жабу және науқастарын мүмкіндігі шектес болса да қоғамға қайта интеграциялау туралы шешім қабылданды. 1993 жылы аурухана жабылды, ал ғимарат және жер 1995 жылы Люк және Брайан Комердің "Комер үйлері" компаниясына сатылды. Ғимарат "Princess Park Manor" деп аталатын сәнді пәтерлерге айналдырылды. Джон Даффи, британдық серийлі кісі өлтіруші және зорлаушы. Мария Тереза Феррари де Мирамар (сондай-ақ Санчес), Алестер Кроулидің әйелдерінің бірі. Рахель Хирш, Пруссиядағы алғашқы әйел медицина профессоры. Аарон Космински, Хайам Хайамс және Дэвид Коэн, Жек Риппер күдіктілері. Бірінші дүниежүзілік соғыстың майдан шебіндегі оқиғаларды баяндау үшін ер адам киімін киген журналист Дороти Лоуренс. Барбара Тейлор, сол кезде жас тарихшы, 1988 жылы нервтік күйзеліске ұшырағаннан кейін қабылданып алынды. Он жылдардан кейін ол "Соңғы бейім: біздің замандағы ессіздік туралы естелік" атты кітап жазды.

Танымал мәдениетте

П. Г. Водхаустың "Вустерлердің кодексі" романында осы емхана туралы айтылады. Водхаустың әйгілі Джівс пен Вустер соңғы қиындықтарын талқылағанда, Джівс кейіпкердің ерекше екенін айтады, ал Вустер: "Ерекше ме? Ол тікелей Colney Hatch-ке қадам басып кіре береді, ешқандай сұрақтар туындамайды" дейді. Бұл емханаға (ақылсыздыққа теңеу ретінде) К. С. Льюистің "Нарния жылнамалары" бөлігіндегі "Сиқыршының немересі" балалар романының 8-тарауында сілтеме жасалған: Джадис өзін императрица деп жариялап, Лондон тұрғындары оған бас иеді деп талап етеді, олар кокни диалектісінде "Колнидің императоршасына үш айқай!" деп әжуалайды. Уилл Селфтің 2012 жылғы "Жаңбыр шатыры" романы көбінесе осы ауруханада өтеді. Ол Маргарет Дрэблдің "Таза алтын сәби" романында да кездеседі. Линдсей Андерсонның 1982 жылғы "Британия ауруханасы" фильмі сыртқы сахналар үшін аурухананың ғимараттары мен кіреберіс қақпаларын пайдаланды. Г. К. Честертонның "Жұма күні болған адам" романында емхана келесі диалогта ақылсыздыққа теңеу ретінде тағы да айтылады: "Сіздің ұсынысыңыз", - деді ол, - "қабылдауға тым абсурдті". Сіз ақын әрқашан анархист болады дейсіз. Мен келіспеймін, бірақ оның кемінде спортшы болғанын үміттенемін. Осы жерде мен, христиан ретінде, және жақсы дос әрі өнер досы ретінде, бұның ешқайсысын полицияға хабарламауға ант етемін. Ал енді, Colney Hatch атынан сұраймын, бұл не?"