Кіріспе

Орчард Колорадо еңбек соғыстарында зорлық-зомбылыққа толы, және соңында шешуші рөл атқарғанын мойындады. Орчардтың Макпарландқа жасаған жақындығында он жеті немесе одан да көп кісі өлтіруге кінәлі екенін айтты. Орчардтың сөзіне қарағанда, ол WFM оны жұмысқа алмағанына қызғанып, осы туралы хабарлаған; ол басқа ешқандай ақпарат бермегенін мәлімдеді. Ол серігі Г. Л. Брокауға біраз уақыт бойы Пинкертон қызметкері болғанын айтқан көрінеді.

Штуненбергті өлтіру

1905 жылғы 30 желтоқсанда Айдахо штатының бұрынғы губернаторы Франк Штуненберг Калдвеллдегі үйінің қақпасына орнатылған бомбадан қаза тапты. Штуненбергті өлтірген түні, жарты түнден кейін Гарри Орчард (Том Хоган атымен) Калдвеллдегі қонақ үйдің кеңсе қызметкері Клинтон Вудпен бірге 1602 Дирборн көшесіндегі қастандық орын алған жерге барды. Ол қылмыс орнына жолды білмесе де, Орчард губернаторға Айдахо шахталарының иелері оның қызметтен кеткеннен кейін «көп ақша» бергеніне сенетінін айтты. Мұндай пікір кеншілер арасында кең таралған, бұл 1908 жылғы Coeur d'Alene шахталық ереуіл туралы кәсіподақ парақшасында көрсетілген. Жарылыстан кейін бір сағат ішінде шериф 100 қала тұрғынын уақытша жұмысқа тартты және оларды қаладан шығатын барлық жолдар мен жолдарға орналастырды. Орчард қашуға тырыспады және сол түні Калдвеллдегі қонақ үйінде ұйықтады. Келесі күні, 31 желтоқсанда, ол күдікке ілікті және уақытша босатылды, ал Жаңа жыл күні қастандық жасағаны үшін тұтқындалды. Шахта иелері қауымдастығының детективі оны Орчард деп танығанда күдік туды, ол өзінің аты Хоган екенін айтты және ол Саратога қонақ үйінде тіркелгені анықталды. Оның 19-шы нөміріндегі бөлмесі тексерілгенде, қастандыққа қатысты дәлелдер табылды. Өзге есімдерді қолданғаннан басқа, Орчард өзінің іс-әрекетін жасыруға көп әрекет етпеді. Тарихшы Мелвин Дубофски Орчардтың «психотикалық жеке тұлғалық бұзылысынан» зардап шеккенін, бұл оны зорлық-зомбылыққа толы өмір сүруге және, мүмкін, бейсаналық түрде өзінің тұтқындалуына жағдай жасауға итермелегенін болжады. Орчард Штуненбергті өлтіруге бірнеше рет әрекеттенгенін мәлімдеді. Рождество мен Жаңа жыл аралығындағы аптада Штуненберг Бойзеде бірнеше күн жұмыс істеді және 29 жұма күні Калдвеллге оралды, сенбі күні түстен кейін сақтандыру полисін жаңартты және үйге қайтқанға дейін достарымен сөйлесу үшін Саратога қонақ үйіне тоқтады. Өлімінен бір минут бұрын Штуненберг қонақ үйде отырған, сондықтан Орчард бомбаны бөлмесінен алып, оны оншақты блок қашықтықтағы үйге орнату үшін жүгірді. Қонақ үйге қайтып бара жатқанда, Орчард үйден екі блок қашықтықта губернатормен кездесті, ал жарылыс Орчард қонақ үйге қарай жүгіріп бара жатқанда болды. Қақпаны ашқанда күкірт қышқылының бөтелкесі алып жарылғыш қақпақтарға төгіліп, өлімге әкелетін бомба жарылды. Орчард бөлмесіне оралғанда, оның қалтасындағы жарылғыш қақпақ жарылды. Ол дүйсенбі күні тұтқындалғанға дейін қонақ үйде болды. Алғашқы хабарламаларда құрылғыны өлтірушінің сым арқылы қосып, нитроглицерин қолданғаны туралы болжам жасалған.

Хейвуд ісі

Ажал жазасынан құтылу үшін, Орчард А. Пинкертон детективі Джеймс Макпарландқа Франк Штуенбергті өлтіргенін мойындады, сондай-ақ кем дегенде 16 адамды өлтіргенін де мойындады. Орчард Стейненбергтің өлтіруіне Уильям Дадли Хейвуд, Чарльз Мойер және Джордж Петибоун, барлығы Батыс тау-кеншілер федерациясының басшылары бұйрық бергенін куәлік етті. Прокуратураның мәлімдемесіне сәйкес, кәсіподақ басшылары бұрынғы губернатордың кәсіподақ шахтерлеріне қарсы қатаң шараларына, оның ішінде әскери жағдай енгізуіне, Айдахо штатының Кёр-д'Ален қаласындағы еңбек дауы кезінде болған зорлық-зомбылыққа жауап ретінде Стеуненбергті өлтіруге жоспар құрған. Прокурорлар Хейвудты үш күдіктінің ең осалы деп санап, алғашқы болып сотқа берді. Оның бір көзінің соқыр болуы, дене бітімінің бүкір болуы және саяси радикалдық тіл қолдануға бейімділігі Хейвудты қазылар алқасының ойынша, қастандық пен кісі өлтірумен байланыстыратын болды. Айдахо штатының заңына сәйкес, қазылар алқасы Орчардтың куәлігінің басқа да дәлелдермен расталған бөліктерін ғана қарастыруға міндетті болды. Бұл әсіресе қиын болды, өйткені Орчардпен бірге Айдахода болған WFM өкілі жоғалып кетіп, оны табу мүмкін болмады. Прокуратура Стив Адамстың мойындауы арқылы Орчардтың куәлігін растауға үміттенді, бірақ Адамс мойындаудан бас тартып, оның мәжбүрлеп алынғанын мәлімдеді. Прокуратура агент Макпарландтың қолдауымен және басшылығымен, сондай-ақ губернатор Гудингтің көмегімен әрекет етті. Бас прокурорлар Уильям Бора және Джеймс Х. Хоули болды, олар батыс кеншілері мен өнеркәсіпшілері жасырын түрде берген қаржымен жалданып жұмыс істеді. Орчардтың куәлігі сотқа келген журналистерге өте ықпалды болды. Қорғаушылар Орчардтың Стейненбергті өлтіруге жеке себептері болғанын дәлелдеді. Қорғаушы адвокаттар Кларенс Дарроу мен Эдмунд Ф. Ричардсон Орчардтың әскери жағдайға байланысты кен орнының он алтыншы үлесін сатуға мәжбүр болмаса, ол бай болатынын айтты. Орчард бұл айыптаманы жоққа шығарды. Хейвудты қорғаушылар үш штаттан бес куәгерді шақырып, Орчардтың оларға Штуенбергке деген ашуын айтқанын куәландырды. Олардың бірнешеуі Орчардтың Айдахоның бұрынғы губернаторынан кек алуға ант бергенін мәлімдеді. Дарроу кейіннен сату күні Орчардқа маңызды емес сияқты екенін байқады; ол "бұл үлесін (қайта) сатуға тырысты". Қорғаушылар Пинкертонның WFM-ге тыңшылық ету, саботаж жасау фактілерін ұсынды. Бір куәгер - Джеймс Макпарландтың бұрынғы стенографы Моррис Фридман болды. Хейвуд өзін-өзі қорғау үшін куәлік берді және бес сағатқа жуық қарсы сұрақтарға жақсы төтеп берді. Содан кейін қорғаушылар Орчардтың отбасындағы "таңғажайып жаңа дәлелдерді" ұсынды, оның ішінде "тізгінмен байлауға" тура келген атасы және ақылдан безген ағасы туралы мәліметтер келтірді. Орчард өзінің бір ағасының отбасылық проблемаларға байланысты "ақылдан шығып" кеткенін және өзін-өзі асып өлтіргенін мойындады, бірақ анасының әкесі туралы ештеңе білмейтінін айтты, өйткені ол туылмас бұрын қайтыс болған. Фримонт Вуд, Хейвуд пен Петибоун істерінің судьясы, Орчардтың әрбір істе ұзақ және қатаң қарсы сұрақтарға төтеп беру қабілетіне қатты таң қалды және Орчардтың куәлігін шындық деп санайды. Вудтың тәжірибесінде, ешкім мұндай күрделі оқиғаны көп жылдар бойы, көптеген жерлерде, көптеген адамдарды қамтитын және өзін-өзі қайшылыққа түсірмейтіндей етіп ойлап таба алмайды. Вуд кейіннен айыптау тарапының Орчардтың куәлігін толыққанды растамағанын, бірақ қорғау тарапының куәгерлері айыптау тарапынан гөрі Орчардты растауда жақсы жұмыс істегенін жазды.

Сынақтардың нәтижелері

Дароудың Хейвуд ісі бойынша қорытынды сөйлеуінен бұрын-ақ, айыптау тарапының қиын жағдайда екені анық болды. Айыптау WFM жетекшісіне қарсы іс жүргізу үшін Орчардтың куәлігіне сүйенді, бірақ қорғаушылар Орчардтың оның істемеген қылмыстарын мойындағанын мәлімдеді. Айдахо штаты Орчардқа "діни кітапшалар жинағын" сыйлаған, бұл оның дінге келуіне ықпал еткен болуы мүмкін. Айдахо заңнамасы бойынша, басқаларды кісі өлтіргені үшін кінәлі деп тану үшін, өлімін мойындаған адамның куәлігі басқа да дәлелдермен расталуы тиіс. Айдахо штатындағы қазылар алқасы Хейвудты кінәсіз деп шешті. Бір қазылар журналиске: "Айыпталғанға қарсы ешқандай нақты дәлел болған жоқ, тек болжамдар мен күдіктер ғана болды", - деді. Петтибоун жеке сотта айыпсыз деп танылды, себебі қорғау тарапы істі қорғаудан бас тартты. 1908 жылдың наурыз айында ол Штуенбергті өлтіргені үшін Айдахо штатында өлім жазасына кесілді. Айыптау тарапы Айдахо губернаторы Гудингке шағымданып, Орчардтың бұрынғы сот процестеріндегі ынтымақтастығы үшін өлім жазасын жеңілдетуді сұрады. Бұл өтініш қабылданды және Орчардтың жазасы өмір бойына түрмеде отыруға ауыстырылды.

Соңғы жылдар

Сотталғаннан кейін көп ұзамай Орчард жетінші күндік адвентизм дініне өтті. Оның жылдар бойы кешірім сұрап жазған көптеген өтініштерінің бәрі қабылданбады. Ол ешқашан көрсеткенін мойындамады, және 1952 жылы, 86 жасқа толғанда, Хейвуд ісінен соң 45 жыл өткенде, Орчард өзінің өмірбаянды жазып, өзінің мойындауы мен соттағы куәлігінің бәрі шындық екенін мәлімдеді.

Өлім

Орчард 1954 жылдың 13 сәуірінде Бойзедегі мемлекеттік түрмеде 88 жасында, тұтқынға алынғаннан кейін 48 жылдан астам уақыт өткен соң қайтыс болды. 1908 жылдың наурыз айында сотталғаннан бастап ол Идахо штатының ескі түрмесінде 46 жылдан астам қызмет етті, бұл түрме тарихындағы ең ұзақ мерзім, және ол Бойзедегі Моррис Хилл зиратында жерленді. Сенімді адам ретінде, ол өмірінің соңғы жылдарының көп бөлігін түрме қабырғасынан тыс, шағын үйде өткізіп, түрмедегі құс шаруашылығына қараумен айналысты.