Кіріспе

Түпкілікті американдықтардың аумақтық талаптары туралы шарт

1851 жылғы Форт-Ларами шарты 1851 жылдың 17 қыркүйегінде АҚШ-тың шарт жасау комиссарлары мен Шайен, Сиу, Арапахо, Кроу, Ассинибойн, Мандан, Хидаца және Арикара тайпаларының өкілдері арасында қол қойылды. Бұл шарт "Хорс-Крик" келісімі деп те белгілі, және ол тайпалардың дәстүрлі аумақтық талаптарын анықтайды. АҚШ шартта көрсетілген барлық жердің үндістердің жері екенін мойындады және оның ешқандай бөлігіне талас қоймады. 1851 жылғы Форт-Ларами шартында келісілген шекаралар 20-шы ғасырда көптеген талаптарды қарастыру үшін пайдаланылды. Түпкілікті американдықтар Орегон жолымен өтетін қоныс аударушыларға қауіпсіз өтуді қамтамасыз етті және өз аумақтарында жолдар мен бекіністер салуға рұқсат берді, мұның орнына олар елу жыл бойына елу мың доллар көлемінде жылдық төлем алуға келісті. Бұл шарт сондай-ақ, жиі дауласып жүрген сегіз тайпа арасында "тиімді және тұрақты бейбітшілік орнатуға" бағытталған болатын.

Өмірбаян

Солтүстік Американың батысына көптеген еуропалық және еуропалық америкалық көшіп келушілер бұрын Орегон және Санта-Фе жолдары арқылы Ұлы жазықтан өткен болса да, 1848 жылы басталған Калифорниядағы алтын асығысы көлікті күрт арттырды. Келесі жылы Томас Фицпатрик (Жоғарғы Плат және Арканзас агенті) және Дэвид Д. Митчелл (Сент-Луис бастығы) қақтығыстың алдын алу үшін тайпалармен кеңес өткізуді ұсынды. АҚШ үкіметі Арканзас және Миссури өзендері арасында тұратын жазық тайпаларымен келіссөздер жүргізіп, көшіп келушілер үшін қауіпсіз өту құқығын қамтамасыз етуге тырысты. Конгресс жиналысқа жүз мың доллар бөлді, бұл шешім Люк Ли (үндістер ісі жөніндегі комиссар) қолдады. Шарт Форт-Ларами маңындағы аймақта жылқыға жем жетіспегендіктен, Форт-Ларамиден төмен ағатын Horse Creek сағасында келісіліп, қол қойылды. Көптеген жергілікті тұрғындар бұл келісімді «Horse Creek шарты» деп атайды. Лакота сиу (Қызыл балық, Жалғыз мүйіз), шайен, ассинибойн, грос вентр, мандан, арикара, хидатса, шошон, крау (Үлкен қарақшы, бекіністің шетінде отыратын) және арапахо тайпаларының өкілдері келісім талқылауларына қатысты. АҚШ Сенаты келісімді ратификациялап, өтемақыны елу жылдан он жылға дейін қысқартқан 5-бапты қосты. Барлық тайпалар, крау тайпасын қоспағанда, келісімге келді. Кейбір тайпалар уәделенген тауарларды ешқашан алмады. Арапахо басшысы Блэк Коул 1875 жылы: «Мен әлі күнге дейін жерім үшін [Блэк Хиллз] ештеңе алмадым. Бұл жердің бір бөлігі маған, ал екінші бөлігі сиуға тиесілі. Олар алғаш Миссури өзенінен келіп, осы жерге жеткен еді, енді осы жерге дейін жетіп, барлық жерді өздерінікі деп таластауда» деп шағымданды. Шартқа қол қойған тайпалардың ең оңтүстігіндегі шайен және арапахо тайпалары Солтүстік Платтеден оңтүстікке қарайғы аумақты ортақ пайдалануда (қазір негізінен Вайоминг және Колорадо штаттарында). Крау тайпасының келісім аумағына (қазіргі Монтана және Вайоминг штаттарында) Powder River-ден батысқа қарайғы аймақ кірді. Кіші Бигхорн өзені крау тайпасының аумағының ортасымен ағып өтеді.

Салдары

Келісім оның басталуынан кейін дерлік бірден бұзылды. 1858 жылы Пайк пик алтын асығы кезінде Колорадоға кеншілер мен қоныс аударушылардың жаппай көшіп келуі болды. Ақ қоныс аударушылар "индейлердің қарсылығына қарамастан" оларды кен шығару үшін келісімде белгіленген аумақтарды басып алды. 1864 жылы полковник Джон М. Чивингтонның әскерлері көбінесе шайендердің бейбіт лагеріне қарсы Сэнд-Крик қырғынын жасады, көптеген ерлердің, әйелдердің және балалардың денелерін өлтіріп, мүшеледі. Бұл оқиға шайендер мен АҚШ арасында жылдар бойы соғысқа әкеп соқты. Ақ қоныс аударушылар келгенге дейін тайпалар арасында ұрыс-керіс болғанымен, келісімнен кейінгі тайпалар арасындағы ұрыс-керістің бір бөлігін ақ қоныс аударушылар мен үкіметтік агенттердің бизонды жаппай өлтіруіне байланыстыруға болады. АҚШ армиясы келісім талаптарын орындамады және аңшыларға туақтарды сою үшін үндістердің жеріне кіруге рұқсат берді, оларды қорғап, кейде оқ-дәрімен қамтамасыз етті. Жыл сайын жүз мың бизон өлтіріліп, олардың жойылуы тайпалардың күнкөрісіне қауіп төндірді. Бұл жаппай өлтірулер барлық тайпаларға әсер етті, сондықтан тайпалар бір-бірінің аң аулау жерлеріне тығылып, соның салдарынан ұрыс-керіс шықты. 1864 жылы ақ қалқан басшысы: "Бізді, арикараларды, Миссури өзенінен арғы жағына сиуктер қуды" деді. Бизонның жойылуы Янктонай сиуктердің Солтүстік Дакота мен Монтанадағы ассинибоиндердің аң аулау жерлеріне көшуіне де себеп болды, онда ассинибоиндер олармен бейбітшілік орнатты. Көп ұзамай, кроулардың батыс Паудер-Ривер аймағына бизон іздеп келген лакоталардың басып кіргенін көрді, және қазіргі Монтана штатының Уайола қаласының жанында "басқын сиуктермен ірі шайқастар" болды. Саны аз болған кроулар біртіндеп жер аударылды. "Паудер өзенінен Йеллоустон өзеніне дейінгі жер 1859 жылға дейін олардың [кроулардың] жері болды, содан кейін оларды сиуктер қуды". 1868 жылы даулы аймақта АҚШ армиясымен бірнеше шайқастан кейін лакоталар 1851 жылғы кроу үнді аумағының бір бөлігін өздерінің иеленбеген үнді аумағына айналдыруға қол жеткізді. Кейіннен түрлі үнді аумақтарының үлкен бөлігі Америка Құрама Штаттарының иелігіне қосылды. Бастапқы үнді аумақтарының кішкентай бөліктері жеке резервацияларға айналды, әдетте 1851 жылы келісімге қол қойған тайпаның индейлерімен қоныстанды. Келісімде белгіленген кроу аумағы екі түрлі резервацияға жер беру үшін бөлінді. 1868 жылы алғашқы аумақтың ортасында кроу резервациясы құрылды. Солтүстік шайендердің резервациясы 1884 жылы тағайындалды. Ол 1851 жылғы кроу аумағының шекарасында орналасқан, бұл үндістер Форт-Робинсон көтерілісінен кейін "солтүстікте қалу құқығын алды". Арапахо (Солтүстік арапахо) халқы өзінің бұрынғы жауы шошондардың резервациясына қоныстанды, ол қазіргі Вайоминг штатындағы Уинд-Ривер резервациясында орналасқан. Оңтүстік шайендер мен арапахолар қазіргі Оклахома штатында 1851 жылғы келісім бойынша жерлерден алыс жерде орналасқан ортақ резервацияда тұрады. АҚШ-тағы ассинибоиндер 1888 жылдан бері Форт-Пек резервациясында және Форт-Белкнап резервациясында өмір сүреді, екеуі де қазіргі Монтана штатында Миссуридің солтүстігінде орналасқан. Миссуридің оңтүстігіндегі ассинибоиндердің келісім аумағы солтүстік жазықтардың индейлері пайдаланған кең аумақтың кішкентай бөлігі ғана болды.