Кіріспе
Құрып кеткен АҚШ-тың аймақтық әуе компаниясы (1986–2022)
ExpressJet Airlines – 1987 жылдан 2022 жылға дейін жұмыс істеген АҚШ-тың аймақтық әуе компаниясы. Оның штаб-пәтері Колледж Паркте (Джорджия штаты) орналасқан. Компания Britt Airways ретінде басталып, Continental Airlines компаниясымен жасалған келісімшарт бойынша эксклюзивті түрде Continental Express рейстерін орындаған. 1995 жылдың басында компания өңірлік реактивті ұшақтарды сатып ала бастағанда, турбовинтті ұшақтар паркін алмастырып, атауын ExpressJet деп өзгертті. Continental Express ретінде ұшумен қатар, ExpressJet 2007 жылдан 2008 жылға дейін және 2012 жылдан 2018 жылға дейін Delta Connection брендімен де рейстер орындады. 2012 және 2019 жылдар аралығында American Eagle рейстерін, ал 2009 жылдан бастап United Express брендімен рейстер орындады. ExpressJet 2007–2008 жылдары өз брендімен тәуелсіз рейстерді де жүзеге асырды. 2012 жылы Continental Airlines United Airlines компаниясымен біріккеннен кейін, Continental Express рейстері United Express қызметіне қосылды. 2020 жылдың қыркүйегінде компания жөнелту авиакомпаниясы нарығынан шығып, жалғыз қалған серіктесі United Airlines-пен жасасқан келісімшарты аяқталғаннан кейін уақытша рейстерді тоқтатты. 2021 жылдың қыркүйегінде ExpressJet әуе тасымалдаушы және өңірлік әуе компаниясы ретінде өз брендімен – "Air Hotel Adventure" деген мағынадағы aha! атымен қайта жұмысын бастады. Брендтің бағыттары АҚШ-тың Батыс жағалауына шоғырланған, ал хабы Рено Тахо халықаралық әуежайында орналасқан. Жоспарлы рейстер 2021 жылдың 24 қазанында басталды. Авиакомпания, соның ішінде aha! бренді, 2022 жылдың 23 тамызында банкроттыққа өтініш берді және алдыңғы күні барлық рейстерді тоқтатты.
Құрылтай және сатып алу
Авиакомпания 1986 жылы құрылып, 1987 жылы жұмысын бастады. Оның тамыры Texas Air Corporation / Continental Airlines компаниясы сатып алған бірнеше шағын аймақтық авиакомпаниялар тобынан бастау алды. Олардың қатарында Мэн штатындағы Bar Harbor Airlines, Жаңа Англиядағы Provincetown Boston Airlines, Колорадо штатының Денвер қаласындағы Rocky Mountain Airways және Индиана штатының Терре-Хаут қаласындағы Britt Airways компаниялары болды. ExpressJet, 1987 жылдың сәуір айында Continental Express ретінде жұмысын бастаған және кейін Continental Airlines компаниясы сатып алған Britt компаниясына берілген Federal Aviation Administration Part 121 сертификаты бойынша қызмет етеді. ExpressJet Airlines, Inc. 1995 жылы тіркелді.
Корпоративтік тәуелсіздік
ExpressJet 2002 жылы Continental компаниясынан бөлінді. Кейін компания 8000-нан астам қызметкері бар корпоративтік кеңсеге көшуді жоспарлай бастады. ExpressJet Holdings сонымен қатар American Composites LLC, Saltillo Jet Center және InTech Aerospace Services компанияларына ие. Олар АҚШ-тағы басқа да мекемелермен бірге ExpressJet Services құрайды, ол әртүрлі ұшақ түрлеріне үшінші тараптан техникалық қызмет көрсету, жөндеу және күрделі жөндеу қызметтерін ұсынады. ExpressJet Holdings сондай-ақ Wings Holdings LLC-нің 49% және Flight Services and Systems Inc-тің 44% акцияларына ие, бірақ басқару құқығы жоқ. ExpressJet тәуелсіздік алғанға дейін оның кеңсесі Хьюстон қаласының орталығындағы Continental Center I-де орналасқан еді. 2005 жылдың желтоқсанында Continental компаниясы ExpressJet-тің Continental Express рейстерін 69 ұшаққа дейін қысқарту туралы шешім қабылдады, содан кейін әуе компаниясы ұшақтарды тәуелсіз түрде пайдалануды жөн көрді. 2006 жылдың 31 желтоқсанында әуе компаниясы чартерлік рейстерін бастады. Ол корпоративтік авиация бөлімі аясында 6 чартерлік ұшақпен жұмыс істеді. 2007 жылдың 5 ақпанында әуе компаниясы 2007 жылдың сәуірінен бастап АҚШ-тың батыс, оңтүстік-батыс және орталық аймақтарындағы 24 қалаға рейстер ұшатынын хабарлады. 2007 жылдың 2 сәуірінде әуе компаниясы өз брендімен АҚШ-тың әртүрлі қалаларына тікелей рейстерді бастады. Бұл операцияда барлығы 42 ұшақ пайдаланылды. ExpressJet компаниясының бас директоры Джеймс Риамның сөзіне сүйенсек, Калифорния штатындағы Онтарио қаласындағы LA/Ontario халықаралық әуежайы (LAX әуежайына жақын орналасқан баламалы әуежай) әуе компаниясының "ең ірі операциялық орталығына" айналады. Онтариодан басқа, Нью-Орлеанс хаб ретінде жұмыс істеді, сондай-ақ бірнеше маңызды қалалар мен 24 бағытқа рейстер ұйымдастырылды. Осы кезеңде мұнай бағасы барреліне 50 доллардан 140 долларға дейін өсті, бұл брендтік операцияны жүргізу үшін жағдайды қиын етіп берді. Қызмет 2008 жылдың 2 қыркүйегінде тоқтатылды.
2007 және 2010 жылдардағы серіктестіктер
2007 жылдың наурызында ExpressJet компаниясы JetBlue бағыттарында өзінің төрт Embraer 145 ұшағын пайдаланды, ал JetBlue-дің Embraer 190 ұшақтары күтімде болды. 2007 жылдың маусым айында әуе компаниясы Delta Connection таңбасымен Delta Air Lines атынан LAX әуежайынан батыс шаңғы курорттарына және Мексикаға 10 EMB 145XR ұшағымен қызмет көрсетуді бастады. 2007 жылдың шілдесінде келісім 18 ұшаққа дейін ұлғайтылды. 2008 жылдың шілдесінде келісім бұзылды және ExpressJet 1 қыркүйекке дейін Delta Connection бойынша барлық рейстерді тоқтатты. Delta компаниясымен келісімнің аяқталуын жариялағаннан кейін, 2008 жылдың 8 шілдесінде ExpressJet 2003 жылдан бері мұнай бағасының өсуіне байланысты 2 қыркүйекте тәуелсіз ExpressJet брендімен рейстерді тоқтататынын хабарлады. Осының салдарынан 347 ұшқыш уақытша жұмыстан босатылды. 2007 жылдың қыркүйегінде әуе компаниясы Frontier Airlines үшін Денвер халықаралық әуежайынан қосымша рейстер ұйымдастыруға келісті, ал Frontier-дің Lynx Aviation еншілес компаниясы үшін федералдық сертификаттау процесі жүріп жатқанда. ExpressJet Frontier-дің Денвер хабынан 5 қалаға 50 орындық ERJ 145 өңірлік ұшақтарымен ұшты, Lynx Aviation еншілес компаниясы 2007 жылдың желтоқсанында DOT мақұлдауын алғанға дейін. 7 желтоқсаннан бастап ExpressJet Frontier Airlines үшін қосымша рейстер ұйымдастыруды тоқтатты. 2008 жылдың сәуірінде SkyWest, Inc. компаниясы ExpressJet-ті акциясына 23,50 АҚШ долларынан сатып алуды ұсынды. ExpressJet Holdings Inc. компаниясының арнайы комитеті бұл ұсынысты бірауыздан қабылдамады. SkyWest маусым айының басында ExpressJet Holdings және Continental компаниялары 7 жылдық жаңа сыйымдылық сатып алу келісіміне қол қойғаннан кейін ұсыныстан бас тартты. Бұл ұсыныс сәтті болмады. 2010 жылдың мамырында ExpressJet Branson Air Express рейсін іске қосты, ол Миссури штатының Брэнсон қаласы мен Техас штатының Хьюстон, Остин қалалары, Теннесси штатының Нэшвилл қаласы, Айова штатының Дес-Мойн қаласы, Луизиана штатының Шревепорт қаласы, Индиана штатының Терре-Хаут қаласы, Чикаго Мидвей және Индианаполис қалалары арасында тоқтаусыз рейстерді қамтамасыз етті. ExpressJet Branson Air Express таңбасымен жасаған соңғы рейсі 2010 жылдың 30 қазанында болды.
Юнайтед Экспресс ретінде өсу
ExpressJet 2009 жылдың маусым айынан бастап United Airlines компаниясымен United Express тасымалдаушысы ретінде ұшу үшін уақытша келісімшарт жасасты. Келісімшарт шамамен 10 ұшақтан тұрды, олар United Airlines компаниясының О’Хар және Вашингтон (Даллес) хабтарынан рейстер жасады. Ұшақтар ExpressJet ливреясымен ұшты. Келісімшарт 2009 жылдың 2 қыркүйегінде аяқталды. 2010 жылдың соңында ExpressJet компаниясы 22 ERJ 145 ұшағы үшін United Airlines компаниясымен көп жылдық келісімшартқа қол қойды. Ұшақтар алғаш рет толық United Express түстерінде ұшты. Бұған қоса, 10 ERJ 145 ұшағы ExpressJet түстерінде 2010 жылғы жазғы саяхат маусымында United Airlines үшін жұмыс істеді. Осы жаңа келісімшарт бойынша алғашқы рейстер 2009 жылдың 1 желтоқсанында басталды және барлық 22 ұшақ 2010 жылдың көктеміне дейін United Express қызметіне қосылды.
Atlantic Southeast Airlines-пен біріктіру
2010 жылғы 12 қарашада әуе компаниясы SkyWest, Inc. (АҚШ-тағы ең ірі өңірлік әуе компаниясы SkyWest Airlines-тің бас компаниясы) сатып алынып, Atlantic Southeast Airlines-пен біріктірілді. Заңды тұлға ретінде, бастапқы (legacy) ExpressJet әуе компаниясы іс жүзінде тоқтатылды. Atlantic Southeast Airlines сол кезде FAA-мен қолданыстағы операциялық сертификатының шарттары бойынша "ExpressJet Airlines" деген атпен ExpressJet-ті пайдалануды жалғастырды, ал жақында біріктірілген компанияларға жаңа атау таңдалып жатқан болатын. 2011 жылғы қазанда ExpressJet және Atlantic Southeast Airlines қызметкерлері біріктірілген әуе компаниясының жаңа аты ретінде ExpressJet атауын сақтауға дауыс берді, сонымен қатар Atlantic Southeast-тың "Acey" шақыру белгісі өзгеріссіз қалды. (Бірігуге дейін бастапқы ExpressJet өзінің IATA кодын “XE”, ICAO кодын “BTA” және шақыру белгісін “JET LINK” қолданған.) ASA бұрын Delta Connection желілік тасымалдаушысы болған, ол 2012 жылы ExpressJet-ті Delta Connection желісіне қайта қосты. 2012 жылғы 15 қарашада ExpressJet American Airlines үшін American Eagle брендімен желілік операцияларды қосты. 2013 жылғы қазанда ExpressJet Канзас-Ситиде, Миссури штатында, Канзас-Сити халықаралық әуежайында жаңа экипаж базасын ашты. ExpressJet сондай-ақ Денвердегі Денвер халықаралық әуежайында экипаж базасын ашты.
2018 жылғы сатып алу
2017 жылдың тамызында United Airlines компаниясымен әлеуетті сатып алу туралы келіссөздер күш алып келе жатқанда, Delta Air Lines компаниясы ExpressJet компаниясымен жасасқан келісімшарын тоқтатты. Олар пайдаланған CRJ 900 ұшақтары паркі (бірақ Delta компаниясына тиесілі болған) Endeavor Air компаниясына берілді. American Airlines 2018 жылдың мамыр айында ExpressJet компаниясымен келісімшарын тоқтатты, бұл 2019 жылдың 5 қаңтарынан бастап ExpressJet компаниясының American Eagle брендімен атқарылатын рейстерден толығымен кетуін білдірді. 2018 жылдың соңында компания SkyWest компаниясынан бөлініп, ManaAir деп аталатын бірлескен кәсіпорынға сатылатыны жарияланды, онда KAir Enterprises компаниясы басым үлеске (50,1%) ие болды, ал United Airlines компаниясы аз үлеске (49,9%) ие болды. 2019 жылдың қаңтарында ExpressJet Airlines компаниясы Mana Air, LLC компаниясы және United Airlines компаниясының шағын инвесторы ретінде сатып алу аяқталғанын хабарлады. Сонымен қатар, United компаниясы ExpressJet-ке United Express рейстері үшін 25 жаңа ERJ 175 ұшағын жеткізуге міндеттенді, бұл 2019 жылдың сәуір айынан басталады. 2020 жылдың ақпан айында United Airlines компаниясы тағы бір United Express тасымалдаушысынан 36 ERJ 145 ұшағын ExpressJet компаниясына ресми түрде қайта тапсырды. Осының нәтижесінде ExpressJet әлемдегі ERJ 145 ұшақтарының ең ірі операторы атанды.
AVIATE бағдарламасы
United Airlines және ExpressJet компаниялары бірлесіп, ExpressJet ұшқыштарына United Airlines компаниясының "AVIATE" атты ұшқыштар мансаптық бағдарламасы арқылы бірінші офицер лауазымына тікелей мүмкіндік берді. Бұл бағдарламаға лайықты ExpressJet ұшқыштарына United компаниясының жұмысқа алу процесіне қатысу кепілдігі берілді және бағдарламаға қабылданған жағдайда, олардың United Airlines компаниясының штатты ұшқышы болуы күтілді. United компаниясы осы бағдарлама арқылы жаңадан жұмысқа алынған ұшқыштарының көп бөлігін тікелей ExpressJet компаниясынан алуға міндеттенді.
COVID-19 пандемиясының бұзылуы
COVID-19 пандемиясының авиацияға тигізген әсеріне байланысты 2020 жылдың 30 шілдесінде United Airlines компаниясы ExpressJet-пен шартты тоқтатып, осы операцияларды United Express серіктесі CommutAir-ге жүктеу туралы шешім қабылдағаны жарияланды. CommutAir United Express Embraer ERJ 145 паркінің жалғыз операторы болады. 2020 жылдың 24 тамызында ExpressJet компаниясы United Express операцияларын 2020 жылдың 30 қыркүйегінде тоқтатуы туралы хабарланды. Операцияларды тоқтату процесінің бір бөлігі ретінде ExpressJet Чикаго О’Хара және Кливленд Хопкинс халықаралық әуежайларындағы техникалық қызмет көрсету базаларын жапты. 2020 жылдың наурыз айының соңынан бері рейстер тоқтағанына қарамастан, Ньюарк қаласындағы экипаж базасы жүйелік операциялар аяқталғанға дейін ресми түрде жабылмады. Сонымен қатар, Чикагодағы ұшқыштар базасы да 2 қыркүйекте ExpressJet компаниясының О’Хараға (Фаргодан 3915 рейсі) соңғы рейсі аяқталғанға дейін жабылмады. 2020 жылдың 30 қыркүйегінде сағат 11:44-те ExpressJet Airlines 4001 рейсі Мемфис халықаралық әуежайының бұрынғы Continental Express Gate C14A қақпасынан жоспардан 6 минут бұрын, бұрынғы "Jetlink" байланыс белгісін пайдаланып ұшып кетті. United CSA Дэвид Ноулз және MEM әуежайындағы жетекші пандус қызметкері Джонни Дортч бастаған жергілікті топ жұмыс істейтін экипажға, сондай-ақ жолаушылар ретінде және терминалдағы бірнеше бұрынғы/қазіргі ExpressJet қызметкерлеріне құрмет көрсету үшін су шашырату салтанатын ұйымдастырды. Jetlink 4001 рейсі сағат 1:24-те Хьюстонның Джордж Буш халықаралық әуежайына қонды, төмен биіктікте ұшып өтіп, B87 қақпасында қосымша су шашырату салтанатынан кейін 8 минуттан соң тоқтады. Соңғы рейсті бұрынғы Хьюстонның бас ұшқышы Джеймс Кэмпбелл және бұрынғы Хьюстонның бас көмекші ұшқышы Шон Джордж жүргізді, ал Тереза Балтазар Арамбула бортсервисі қызметін атқарды. Бұл рейс ExpressJet-тің соңғы коммерциялық рейсі ғана емес, сонымен қатар United үшін ExpressJet Airlines операцияларының аяқталуын білдірді, бұл оқиға бұқаралық ақпарат құралдарының назарына ілікпеді. АҚШ әуе компанияларының қызметкерлеріне федералдық көмек көрсетілді, бірақ ExpressJet компаниясының жабылуына байланысты шамамен 3000 қызметкер жұмыссыздар қатарына қосылып, федералдық көмексіз қалды.
"Аха!" брендінің қайта іске қосылуы және іске қосылуы
2021 жылдың шілдесінде АҚШ Көлік департаменті (DOT) ExpressJet-тің коммерциялық қызметін қайта бастауына соңғы келісім берді. Авиакомпанияның қайта іске қосылған алғашқы ақы төленген рейсі 2021 жылдың 30 қыркүйегінде Таллахасси, Флорида және Андерсон, Оңтүстік Каролина арасындағы спорттық чартер рейсі болды – бұл соңғы рейсінен тура бір жыл өткен соң, келісімшарт бойынша тасымалдаушы ретінде атқарылған. Бір күннен кейін компания "aha!" деген демалыс саяхаты брендін де іске қосты, ол Рено-Тахо халықаралық әуежайы мен АҚШ-тың Батыс жағалауындағы қалалар арасында жоспарлы әуе тасымалын ұсынады. Жоспарланған рейстер 2021 жылдың 24 қазанында басталды, алғашқы рейс Вашингтон штатының Паско қаласына бағытталды. Авиакомпания әуе тасымалы қызметінің азаюына байланысты әуе компанияларының бірігуі мен бағыттарды үлкен, бірақ сирек рейстерге ауыстыру салдарынан қызмет көрсетуі шектеулі қалаларға, нарықтарға және клиенттерге баса назар аударды. 2022 жылдың 14 маусымында United Airlines Holdings Inc. бұрынғы аймақтық тасымалдаушы ExpressJet Airlines компаниясының бас компаниясындағы үлесін сатты. ExpressJet Airlines LLC компаниясы KAir Enterprises және оның еншілес компанияларына толығымен (100%) тиесілі болды. ExpressJet 2022 жылдың 22 тамызында 11-тарау бойынша банкроттыққа өтініш берді. Әдетте 11-тарау дебитор құрылымын қайта жаңалау кезінде қорғану үшін қолданылса да, ExpressJet барлық рейстерін тоқтатты және активтерін сатуды жоспарлады.
2023 жылы қайта іске қосу ұсынысы
2023 жылдың басында ExpressJet активтерін Logistic Air компаниясы, бұл Невада штатындағы жалға беруші және авиациялық шешімдер провайдері, сондай-ақ Global Supertanker Aviation, LLC компаниясы сатып алды. ExpressJet пайдалануды жоспарлап отырған ұшақ Logistic Air компаниясына тиесілі, бұрын Japan Airlines компаниясына қарасты болған ұшақ. Авиакомпания қайта іске қосу үшін шамамен 2 миллион доллар жұмсауға тура келеді деп есептейді. 2023 жылдың қараша айында компания өзінің операциялық сертификатын 121-бөлімнен 121-бөлімге қосымша өкілеттік беруге өзгерту туралы өтініш білдірді. Жаңа әуе операторының сертификаты 2024 жылдың ортасына дейін мақұлданады деп күтілуде.
Корпоративтік штаб-пәтер
ExpressJet штаб-пәтері Колледж Паркте, Джорджия штатында, Үлкен Атланта аймағында орналасқан. Бұрын ExpressJet штаб-пәтері North Belt Office Center IV ғимаратында, Гринс Кроссинг кеңсе паркінде, көп мақсатты кеңсе паркінде болған; кеңсе паркі Хьюстон қаласының Гринспойнт ауданында орналасқан. ExpressJet екі ғимараттан тұратын North Belt Office Center кешенінде орын жалдаған үш компанияның бірі болды, оған III және IV ғимараттар кіреді. FORT Properties екі ғимаратты да басқарады. ExpressJet бұл орналасқан жерді Джордж Буш халықаралық әуежайына және Хьюстон қаласының орталығындағы Continental Airlines штаб-пәтеріне жақындығы себепті пайдаланады. FORT компаниясы 2007 жылы 2003 жылы салынған ғимараттарды сатып алған.
Апаттар мен оқиғалар
2009 жылдың 8 тамызында Continental Express рейсі 2816 ретінде орындалған ExpressJet ұшағы жолаушыларды қызмет көрсету кезіндегі оқиғаға қатысты, нәтижесінде экипажы мен 47 жолаушы 6 сағатқа мәжбүрлі түрде ұшақта ұсталды. Рейс бастапқыда Миннеаполис-Сент-Пол халықаралық әуежайына бағытталған, бірақ ауа райының нашарлауы салдарынан Рочестер халықаралық әуежайына қайта бағытталды – бұл әуежайға ExpressJet немесе Continental авиакомпаниялары қызмет көрсетпейтін еді. Сағат 12:28-де қону кезінде Рочестерде жолаушыларды тасымалдау мүмкіндігі болған Mesaba Airlines өкілдері жолаушыларға ұшақтан түсіп, әуежай терминалына өтуге рұқсат бермеді. Оқиға АҚШ Көлік департаментінің (DOT) барлық қатысқан авиакомпанияларға айыппұл салуына әкелді және авиажолаушылардың құқықтарын заңдастыратын жаңа ережелерді қабылдауға себеп болды. 2012 жылдың 3 сәуірінде ExpressJet Embraer ERJ 145 ұшағы (тіркеу нөмірі N15973), Peoria, IL қаласынан Денверге 5912 рейсімен ұшып келе жатқанда, 34R жолағына қонған кезде жақындау шамдарына соқтығысып, ұшу-қону жолағында тоқтады. Ұшақтың ішінде түтін пайда болды және жолаушылар ұшу-қону жолағына эвакуацияланды. Бір жолаушы жарақат алғандықтан ауруханаға жеткізілді. 2013 жылдың 1 мамырында Осло, Норвегияға бағытталған Scandinavian Airlines рейсі 908, Airbus A330 ұшағы, Newark Liberty әуежайында 22R жолағына таксимен бара жатқанда, Теннесси штатының Нэшвилл қаласына бағытталған ExpressJet рейсі 4226 ұшағының құйрығына тиіп кетті. Зардап шеккендер туралы хабарлама жоқ.