Кіріспе

Брайан Фрильдің "Филадельфия, міне мен келемін!" пьесасы 1964 жылы ирланд драматургы Брайан Фрильдің туындысы. Оқиға Донегал графтығының Баллибег деген ойдан шығарылған қаласында өтеді, бұл пьеса Фрильді халықаралық аренаға шығарды. Алғаш рет 1964 жылдың 28 қыркүйегінде Дублиндегі "Гайети" театрында қойылды. 1966 жылы АҚШ-та 326 рет көрсетілді және бірнеше "Тони" сыйлығына ие болды, оның ішінде "Үздік пьеса" және "Үздік режиссер" номинациялары бар. Содан бері бұл пьеса көптеген рет сахналанды.

Сюжет

Филадельфия, мен келе жатырмын! Гарет (Гар) О’Доннеллдің Америкаға, әсіресе Филадельфияға көшіп келуі туралы пьеса. Оқиға Гардың Америкаға аттанудың алдындағы түні мен таңында өтеді. Гар екі кейіпкер арқылы бейнеленеді: Гар Публика (“адамдар көретін, сөйлесетін, талқылайтын Гар”) және Гар Приват (“көрінбейтін адам, ішкі жан, ар-ождан”). Гарет әкесі С. Б. О’Доннеллмен (“жауапкершілігі бар, құрметті азамат”) бірге тұрады, олармен ешқашан жақын қарым-қатынас орнатпаған. Гар әкесінің дүкенінде жұмыс істейді, ал олардың арақатынасы Басшы мен Қызметкердің арасындағыдай ғана. Приват жиі С. Б.-ді “Бұралаң” деп атайды және оның әдеттегі кешкі іс-әрекеттерін сән көрсетімі ретінде пародиалайды. Бұл пьеса, негізінен, трагикомедия. Онда көптеген күлкілі көріністер бар, әсіресе Гардың тәтесі Лиззи Суинимен болған эпизод, онда Гар Америкаға баруға шешім қабылдайды. Гардың әкесімен арақатынасы Басшы мен Қызметкердің арасындағыдай көрінгенімен, олардың арасында махаббаттың бар екеніне меңзеулер жасалады. Бірінші эпизодта Мэдж: “Кеше түнде ол (С. Б. О’Доннелл) таңға қарай ұйықтады, төсегінің сықырлағанын естідім” дейді. С. Б.-нің ұлының жақын арада кетуіне байланысты жасырын қайғыға батқанын көрсететін басқа да белгілер бар, соның ішінде ол Гарды теңізші киімімен мақтанышпен мектепке барудың қажеті жоқ екенін айтқандағы естелік, ол әкесінің дүкенінде жұмыс істейтіні туралы айтуы – бұл, мүмкін, ешқашан болмаған оқиға, сондай-ақ газетті оқып отырғандай болып көрінгенімен, оның кері бұрылғанын байқамай қалуы. Гардың Америкаға бару себептері (ол тәтесі Лиззиге “О’Доннеллдердей суық емес екенін” дәлелдегісі келді), оның әкесіне деген құпия махаббаты және олардың соңғы, күйреуге айналған байланысқа тырысулары осы пьесаны өте трагично етеді. Пьесадағы барлық оқиға Гардың аттану күнінің кешінде бірнеше сағаттың ішінде өтеді, бірақ сонымен қатар Гардың жергілікті қыз Кейт Дуганмен арақатынасы және тәтесі Лиззидің келуі туралы флэшбэктер де бар. Мен осы шұңқырда тым ұзақ тұрдым. Сізге айтам, бұл – қанға батқан батпақ, артта қалған су, соқпақсыз жол! Ал ондағы әркім ерте немесе кеш ақылдан асып кетеді! Барлығы!

Кейіпкерлер

Төменде «Филадельфия, міне мен келдім!» пьесасының кейіпкерлерінің тізімі және 1964 жылдың 28 қыркүйегінде Дублиндегі «Гайети» театрында алғаш сахналанған кездегі актерлік құрам тізімі келтірілген.

Өндірістер

Бұл пьеса алғаш рет 1964 жылдың 28 қыркүйегінде Дублиндегі Гайти театрында қойылды. Хилтон Эдвардс режиссерлік еткен қойылым кейін АҚШ-тағы Бродвейге көшірілді, онда ол 1966 жылдың 16 ақпанында Дэвид Меррик өнер қорымен, Оскар Левенштейн мен Майкл Уайттың ұйымдастыруымен түпнұсқа Хелен Хейс театрында тұңғыш рет көрсетілді. 2004 жылы спектакльді Солтүстік Ирландияның аймақтық театрлар қауымдастығы Адриан Данбардың режиссерлігімен және Андреа Монтгомеринің продюсерлігімен сахналады. 2007 жылы Екінші дәуір театры компаниясы Алан Стэнфордтың режиссерлігімен пьесаны қойды. Бұл қойылым Ирландияны аралап, Донегал, Эннис, Дублин және Корк қалаларында, сондай-ақ АҚШ-тағы Нью-Йорк, Техас және Калифорния штаттарында көрсетілді. Ноэль Пирсон 2010 жылдың наурыз-сәуір айларында Дублиннің Гайти театрында пьесаның қайта қойылғанын ұйымдастырды. 2012 жылы пьеса Лондондағы Донмар Warehouse театрында сахналады. Эндрю Флинн 2014 жылдың ақпан-наурызында Белфасттағы Лирик театрында қойылымды режиссерлік етті. 2021 жылдың қазан айында Патрик Талбот Продакшнс Корк опера үйінде пьесаны ұсынды. Орындаушылар құрамында Алекс Мерфи жеке Гар рөлінде ойнады. Пьеса ирландтық оқу бітіру аттестатының ағылшын тілі пәнінен жоғары және орта деңгейдегі емтихандарының бағдарламасына, сондай-ақ Халықаралық бакалавриаттың ағылшын тіліндегі А1 курсына енгізілген.

Қабылдау

Американдық кино және театр сыншысы Стэнли Кауффманн бұл пьесаны 1966 жылы Хелен Хейс театрындағы премьерасында қарады. Ол пьесаның "көбінесе бір деңгейде қарқын мен дамумен өрбитінін және лирикалық шығарма ретінде өткірлік танытпайтынын" айтты. Хилтон Эдвардстың режиссурасы "кәсіби деңгейде, бірақ көңіл көншітпейді" деді ол. Соңында Кауффманн "актерлердің көпшілігі жақсы ойнағанына қарамастан, Фриль бізді алдады. Емес, алдаумен немесе жалғандықпен емес, өнердегі қарапайымдықпен. Оның пьесасында поэзия аз, көркемдік деңгейі төмен және күші жеткіліксіз" деді. Американдық Бродвей сыншысы Уолтер Керр де 1966 жылы пьесаның премьерасын қарады. Ол оны "күлкілі, тікенді, соңында терең әсер ететін пьеса деп сипаттады, ал одан алынған ләззат ерекше" деді. Оның пікірінше, Фриль "жан ауыру туралы пьеса жазған, және оны соншалықты қарапайым және шыншыл етіп жазған, тіпті жан ауыруы жылылық сыйлайтын отқа айналған" деді. 2004 жылы Солтүстік Ирландияның Дерри қаласындағы "Миллениум форумында" өткен премьерасында Джейн Койл "The Irish Times" газетінде Адриан Данбардың "пьесаның қараңғы бұрыштарына жарық сыйлап, терең мазасыздық пен эмоционалдық күшті кеш жасағанын" жазды. Ол сондай-ақ бұл Данбардың режиссерлік дебюті екенін, "кейбір маңызды сахналарда қиындықтар байқалып тұрғанын" және "әлі жұмыс істеуге болатынын" атап өтті. 2007 жылы Ирландия Ұлттық университетінің драма және театр пәндерінің профессоры Патрик Лоннерган бұл пьесаның "ұзаққа созылатын маңызы бар екенін; бұл Фрильдің халықаралық аренадағы алғашқы табысы болды, ал пьесаның ең маңыздысы, көрермендер арасындағы тұрақты танымалдылығы, Фрильдің әзіл мен жас адамның эмиграцияға мәжбүр болуының ауыртпалығын терең зерттеуін табысты үйлестіруімен түсіндіріледі" деді. 2021 жылы Ирландиядағы Корк опера театрында өткен премьерасында Марджори Бреннан "Irish Examiner" үшін пьесаны қарады. Оның пікірінше, бұл пьеса "ирланд театрының классикасы және Корк опера театрының карантиннен кейінгі қайта жандануы үшін тамаша таңдау". Ол продюсер Патрик Талботты, режиссер Джефф Гулдты және актерлерді "мұндай сенімді және көңілді толыққанды қойылымды ұйымдастырғаны үшін, байланысқа деген қажеттілігімізді және оны қалай жеткізуге тырысатынымызды еске салатын әсерлі және уақтылы еске салғаны үшін" мақтады.

Фильм

Бұл пьеса 1970 жылы Ирландияда шыққан фильмге бейімделді. Адаптацияны Джон Квестед өндіріп, режиссерлік етті, ал басты рөлдерді Сиобхан МакКенна, Донал МакКэнн және Дес Кейв сомдады. 2003 жылы ол American Film Theatre сериясының бір бөлігі ретінде, тағы он үш фильммен бірге DVD форматында жарық көрді.